Bizkaiko Matxitxako lurmuturraren aurrean, 36ko gerraren erdian, itsas gudu bat izan zen frankisten alde borrokan ari zen Canarias gurutzaontziaren eta Errepublikaren alde ari zen Eusko Itsas Gudarostearen artean. Bizkaya, Gipuzkoa

Mende erdia igaro bada ere, 1976ko martxoaren 3ko sarraskiaren zauria oraindik ez da itxi. Hala gogorarazi dute guar, gertakarien 50. urtemuga oroitzeko antolatutako ekitaldietan. 50 urte dira Espainiako Polizia Armatua Gasteizko San Frantzisko elizan bilduta ziren langileen aurka indarrez oldartu zenetik, eta bost langile hil eta 150 zauritu zituenetik. Biktimen senideak justizia eske aritu dira ordutik, eta Espainiari ardura bere gain har dezala galdegin diote behin eta berriz. Baina halakorik ez da etorri bost hamarkadako bide luzean. Aurten ere ez, Madrilek adierazpen bat onartu badu ere. Horregatik, Martxoak 3 elkarteak eta sindikatuek adierazi zuten memoria guztiz osatu arte borrokan jarraituko dutela. Egun osoko ekitaldien bidez gogoan izan dituzte poliziak duela 50 urte hildako bost langileak: Francisco Aznar Clemente, Romualdo Barroso Chaparro, Jose Castillo Garcia, Pedro Mari Martinez Ozio eta Bienvenido Pereda Moral. Baita egun hartan zauritu zituztenak ere. Arratsaldean egin dituzte omenaldi nagusiak, eta jendetza bildu da horietan. Une hunkigarriak bizi izan dira, hala Zaramaga auzoko oroitarrian eginiko lore eskaintzan, nola Andre Maria Zuriaren plazan egindako urteurreneko ekitaldi berezian. Denboraren joanak ez baitu martxoaren 3ko biktimak ahantzarazi. Haien memoria oraindik bizi-bizi dagoela nabarmendu du, hain justu ere, Leire Manzanosek Martxoak 3 elkartearen izenean: «Sarraskia gertatu eta 50 urtera, ezin izan dituzte haien izenak historiatik ezabatu». Banan-banan irakurri dituzte izenak gaur ere San Frantzisko elizaren aurrean, hil zituzten lekuan bertan, eta txaloka hartu dituzte bertan bilduta zirenek «herriak ez du barkatuko!» oihukatzen zuten bitartean. Arratsaldeko bostak ziren Espainiako Poliziak Zaramaga auzoko eliza indarrez hustu arazi zuenean. Bada, ordu horretan bertan hasi dute guar ere iluntzeko lehen oroimen ekitaldia, hildako langileen omenezko oroitarria dagoen lekuan. Poliziaren irratiko aginduak entzun dira, bertsoak ere bai, baina, batez ere, esker hitzak entzun dira. Eskerrak eman baitizkiote 1976ko greban parte hartu zutenei, errepresioari ez ezik, bertsio ofizialari aurre egin ziotelako: «Zorretan gaude». Memoria ariketa kolektiboa Bigarren ekitaldia, berriz, iluntzeko sei eta erdietan hasi da, hura ere 1976an hileta elizkizuna hasi zen ordu eta leku berean. Katedral Berritik abiatuta, manifestazio laburra egin zuten Andre Maria Zuriaren plazaraino, eta han, 50. urteurreneko ekitaldia egin dute gero, Martxoak 3 elkarteak eta ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek antolatuta. Plaza bera eta inguruak txiki geratu dira, jendetza bildu baita bertan ere. Memoria ariketa kolektiboa izan da, atzera begira jarri eta 1976ko sarraskitik gaurdainoko bidearen errepasoa egiteko baliatu baitute. Musikak, dantzak eta ikus-entzunezkoek lagunduta egin dute bide hori, eta Memoria, Antolakuntza eta Borroka goiburu hartuta. Garai hartako langileen borroka gogoratu dute, gorazarre egin diete biktimei, eta eskerrak eman dizkiote Gasteizko herriari bost hamarkadatan emandako elkartasunagatik eta babesagatik. Ohartarazpena ere egin dute, halere. Gogorarazi baitute justizia eta memoria oraindik egiteko daudela. Bada, Espainiako Gobernuari eskatu diote gertatutakoaren erantzukizun zuzena onartu dezala. «Egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermeak exijitzen ditugu beste behin ere», adierazi du Nerea Martinez Martxoak 3 elkarteko eledunak. Hutsune hori estaltzeko urteetan biktimen elkarteak egindako «ezinbesteko lana» goretsi du, eta azpimarratu oroimenerako zentroak gertatu zena eta gertatu ez zena ere jaso behar duela. Soilik horrela bermatuko baita memoriaren transmisioa, zehaztu duenez. Ez du Espainiako Gobernuaren adierazpenaren inguruan aipamen zehatzik egin, baina iluntzeko ekitaldiak hasi aurretik Martinezek gogorarazi du estatuaren erantzukizuna aitortu ezean ez dela nahikoa izango. Elkartea kexu azaldu da hedabideen bidez jaso duelako horren berri. Datorren astean elkartuko dira, halere, hura aztertu eta balorazio bat egiteko. Greba orokorra gogoan Atzera begiratzeari utzi gabe, aurrera begira ere jarri dira. Izan ere, adierazi zuten orduko borrokak gaur egungoa ere elikatzen duela. Eta, hain justu ere, gogora ekarri dute martxoaren 17rako greba orokorrerako deia egina duela gehiengo sindikalak, Hego Euskal Herrian 1.500 euroko gutxieneko soldata propioa ezartzea eskatzeko. Oroitarazi dute gaur «soldata duinak» aldarrikatzen dituzten bezala, 1976an ere soldata igoeren, 40 orduko lan astearen eta gaixoaldi ordainduen eskean zirela langileak. Baina orduan bezala orain ere, ez patronalak eta ez gobernuak ez dituzte aldarrikapenak onartu nahi, sindikatuek deitoratu zutenez. Horregatik, azpimarratu dute langile klaseak «borroka» egin beste aukerarik ez duela. Borroka, erosteko ahalmena galtzearen aurka, desberdintasun sozialen igoera jasanezinaren aurka, eta soldatetan eta pentsioetan dauden arrakala matxista eta arrazisten aurka. «1976ko martxoan zauritu eta jotako pertsona guztiei eta urte hauetan guztietan borrokatu diren eta gaur egun mundu eta gizarte bidezkoago eta berdinzaleago baten alde borrokatzen diren guztiei zor diegu».

Bilboko Kirikiño ikastola arduratuko da aurtengo Ibilaldia antolatzeaz; maiatzaren 31n egingo dute Bizkaiko ikastolen aldeko festa, hiriburuan bertan. Hiri kiribili bil! lelopean batu asmo dituzte euskaltzaleak. Jada badituzte abestia eta bideoklipa ere; gaur aurkeztu dituzte, hiriko Arriaga antzokian. Ikasle ohiak arduratu dira abestia ontzeaz: Aiora Renteria (Zea Mays); Unai Madariaga (Ezezez); eta Jon Fernandez, Andoni Barinaga-Rementeria eta Iñigo Guemes (Txopet). Imanol Muro ikasle ohiak egin du bideoklipa. Kirikiño ikastolako arduradunek goraipatu egin dute ikasle ohien lana: «Ohore handia da Ibilaldiko kanta eta ekitaldia gure ikasle ohien talentuarekin osatzea; gure komunitatearen indarra eta jarraikortasuna islatzen ditu». Renteriaren esanetan, abestia «oso itsaskorra, positiboa eta polita» da: «Euskaldunok batzen gaituzten ezaugarriak ditu: ikastola, Ibilaldia eta euskara». Fernandezek eta Barinaga-Rementeriak, berriz, elkarlana goraipatu dute, eta adierazi dute hiru taldeen nortasuna islatuta geratu dela abestian.

Zurrumurruak zeuden, eta baieztatu egin da: Eduardo Coudetek Alaveseko entrenatzaile kargua utzi du. Argentinarra River Plate taldeko teknikaria izango da aurrerantzean —Buenos Airesko taldean jokalari aritutakoa da—. Entrenatzaileak ekainera arte zuen kontratua Alavesekin, baina eten egin du. Coudetek garai korapilatsuan utzi du taldea, gainera. Mailari eustea da Gasteizko taldearen helburu nagusia, eta, jaisteko postuetatik kanpo badago ere, ez dabil fin azkenaldian: defentsan bigunegi ari da, eta erasoan kamuts. Ligako azken lau partidetatik bi galdu ditu, eta bi berdindu. Hortaz, hiru puntura ditu jaisteko postuak. Teknikariaren inguruan sortu den harrabotsak ez dio mesede egin Alavesi, eta emaitzetan islatu da hori; galtzak bete lan izango du taldearen lemazain berriak. Quique Sanchez Flores izango da hori, entrenatzaile espainiarrak 2028ko ekainera arteko kontratua adostu baitu Arabako taldearekin. Gaur bertan bidaiatuko du Gasteizera, lehen entrenamendua zuzenduko du bihar, eta igandean aulkian izango da, Alavesek Valentziaren zelaian jokatuko duen partidan. Sanchez Floresek eskarmentu handia du, 350 partida baino gehiago zuzendu baititu Espainiako Lehen Mailan. Valentzia, Atletico Madril, Getafe, Espanyol eta Sevilla zuzendu ditu. Ez da distiratsua izan Coudetek Gasteizen utzitako arrastoa. Argentinarrak ez du denboraldi oso bat egin arabarren aulkian. Iragan sasoian hartu zuen Alaves zuzentzeko ardura, 2024ko abenduan, eta Luis Garcia Plaza ordezkatu zuen. Ordutik, harreman gorabeheratsua izan du zaleekin. Hasieran, askok ez zuten begi onez ikusi Garcia Plaza kaleratu eta teknikari kargua Coudeten esku uztea. Hala ere, lortu zuen helburua: mailari eustea. Ekaitzaren erdian hartu zuen taldea Coudetek, eta sei partida behar izan zituen lehen garaipena lortzeko. Astez aste emaitza txarrak kateatu ahala, azken-aurreko posturaino jausi zen Alaves. Pixkanaka, baina, egoera irauli zuten. Taldea baloiaren jiran eraiki zalea da argentinarra, baina, estuasunari aurre egiteko, sendotasuna ipini zuen erdigunean, eta asmatu. Behin helburua lortuta, sasoia amaitutakoan, Alavesek beste urtebete luzatu zion kontratua entrenatzaileari. Dena den, asko aldatu zen taldea. Klubak hamar jokalari fitxatu zituen udan. Zailtasunak izaten ari da Alaves sasoi honetan. Espanyolen eta Betisen aurka lortutako garaipenek arnasa eman zioten taldeari, baina kinka larrian dago berriro. Batez ere, erasoan dituzte arazoak, golak sartzea kosta egiten baitzaie. Askotan taldearen argitasun falta izan da arazoaren sorburua. Jardunaldien joanean, gainera, defentsan sendo aritzeari utzi dio. Abendu hasieran Realari 1-0 irabazi zionetik, ligako partida guztietan sartu diote gutxienez gol bat. Hots, azken 11 neurketetan 19 gol sartu dizkiote. Sivera lanez lepo ibili da partida askotan, eta hori ez da seinale ona. Horiek horrela, giro hotzean agurtu du Coudetek Mendizorrotza. Datuak ere ez dira nabarmentzekoak. Coudetek ligako 49 partidatan zuzendu ditu arabarrak, eta partida gehiago galdu ditu irabazi baino: hain zuzen, taldeak ligako hamahiru partida irabazi ditu haren gidaritzapean, hamasei berdindu, eta hogei galdu. Azken sasoian sei irabazi, hamar berdindu eta zazpi galdu zituen; eta martxan den liga honetan, berriz, zazpi irabazi, sei berdindu eta hamahiru galdu. Taldeak badu zer hobetua Argentinako hainbat hedabidek akordioa egintzat jo zuten duela egun batzuk. Coudetek berak adierazi zuen «ohorea» dela klub horren aulkian esertzeko hautagaien artean egotea: «Zarata handia sortu da, normala denez. Hala gertatzen da Real Madril eta Bartzelona ere teknikari bila dabiltzanean. Haien gisara, River mundu mailako talde bat da», adierazi zuen. Entrenatzaileak behin baino gehiagotan aitortu du noizbait teknikari gisa itzuli nahiko lukeela hara, eta aukera sortu zaionean ez dio utzi ihes egiten. Marcelo Gallardoren tokia hartuko du. Coudeten inguruko zurrumurruak bukatu dira behintzat, eta gaitz erdi: aro berri bat hasiko du orain Alavesek, Sanchez Floresen aginduetara. Hamabi partida falta dira liga bukatzeko, eta, mailari eutsi nahi badio, badu zer hobetua.

Hezbollahk Israel bonbardatu du gaur goizaldean, eta, eraso horrekin batera, eskualde osora zabaldu da, dagoeneko, Ekialde Hurbileko gerra. Milizia xiitak hiru misil jaurti ditu Israel iparraldera, Israelek Ali Khamenei Irango buruzagi gorena hil ostean. Ez dute hildakorik edo zauriturik eragin, baina Eyal Zamir Israelgo armadako buruak jakinarazi du Hezbollahk «garesti» ordainduko duela egindako erasoa. Berehala iritsi da Israelen erantzuna: armadak Beirut eta herrialdearen hegoaldea bonbardatu du. Libanoko Gobernuak jakinarazi duenez, 52 pertsona hil dira erasoan, eta gutxienez 154 zauritu. Irango Gurutze Gorriak, berriz, jakinarazi du jada 555 pertsona hil direla Irango erasoaldian, eta iturri ofizialen arabera, Irango 130 gune inguru bonbardatu dituzte AEBek eta Israelek. iFrameResize({ log: true }, ‘#iran01’); Hezbollahk ohar baten bidez adierazi duenez, Ali Khameneiren heriotza mendekatzeko eraso dio Israeli, baita Libano «defendatzeko» ere: «Israelek ezin du eraso egiten jarraitu. Dagoeneko hamabost hilabete daramatza Libano bonbardatzen, inork hura geldiarazteko eta Libanoko lurralde okupatuetatik erretiratzeko ohartarazpenik egin gabe. Erantzun hau bidezko defentsa ekintza bat izan da». Iragan ekainean, AEBek eta Israelek Iran bonbardatu zutenean —Hamabi eguneko gerra deitu zitzaion—, Hezbollahk ez zuen parte hartu. Oraingoan, ordea, Libanoko Gobernuak kontrakoa eskatu arren, erasoaldia abiatu du. Libanoko presidente Joseph Aounek egoera gaitzetsi du azken orduetan. Bien aurka egin du Aounek, Israelen zein milizia xiitaren aurka, Libano «zerikusirik ez daukan gerra batean» sarrarazi dutelako. Gainera, egoera ikusita, herritar ugari Libanotik ihesi ateratzen ari dira, gatazkak okerrera egin dezakeen beldur. Horren ondorioz, auto ilara luzeak sortu dira herrialdetik irteteko errepideetan. العباسية جنوب لبنان.. النزوح الثاني pic.twitter.com/qjdKa7vzcg — bintjbeil.org (@bintjbeilnews) March 2, 2026 Era berean, Esmaeil Baghaei Irango Atzerri Ministerioaren bozeramaileak Israelek Libanon abiatutako erasoaldia gaitzetsi du, eta ohartarazi egoera horrek nazioarteko bakea arriskuan jarri duela. Tel Avivek, berriz, jakinarazi du erasoa ez duela bere buruaren defentsan soilik egin; «erasoari ere ekin diogu», adierazi du Zamirrek. «Borroka egun luzeak ditugu zain, eta prest egon behar dugu», gaineratu du. Era berean, Hussein Makled hil duela esan du Tel Avivek, Hezbollah-ren zerbitzu sektretuaren kuartel nagusiaren burua. Eta Israelgo Defentsa ministro Israel Katzek erantsi du Hezbollahko idazkari nagusi Naim Qassem dela «ezabatzeko helburu nagusietako bat». Gogorarazi beharra dago Qassem irailean iritsi zela milizia xiitaren agintera, Israelek haren aurreko idazkari nagusi Hassan Nasrallah hil ostean. Horrez gain, Teheranek gaur goizean jakinarazi du Irango presidente Masud Pezexkianek jarduneko Defentsa ministro berria izendatu duela: Majid Ebnelreza Irango Guardia Iraultzaileko jenerala. Haren aurreko Defentsa Ministro Aziz Nasirzadeh Ali Khamenei hil zuten eraso berean hil zuten iragan larunbatean Israelek eta AEBek. Erasoei dagokienez, Washingtonek jakinarazi du Kuwaitek AEBetako armadaren zenbait gerra hegazkin eraitsi dituela azken orduetan, «nahastuta». Kuwaiteko Defentsa Ministerioak gaineratu du bertan erori direla hegazkin horiek, eta tripulazio guztia bizirik irten dela adierazi. «Kuwaitek gertakari hau onartu du, eta eskerrak eman nahi dizkizuegu bertako defentsa indarrei, egindako ahaleginagatik eta operazio honetan emandako laguntzagatik», idatzi du Washingtonek ohar batean. AEBek iluntzean jakinarazi dute larunbatean Iran bonbardatzen hasi zirenetik sei direla hildako soldadu estatubatuarrak; goizean lau zirela adierazi dute, baina ondotik Iranek bonbardatutako eraikin batean beste biren gorpuak aurkitu dituztela jakinarazi dute. 100.000 Israelgo armadak zenbat erreserbista deitu dituen soldadutzara. Israelgo armadak 100.000 erreserbista inguru deitu ditu soldadutzara, Israelgo estatu indarren ofizial Effrie Defrinek jakinarazi duenez. Helburua zera da: Siriako eta Libanoko «mugak defendatzea» eta «kontrolari eustea» Gazan eta Zisjordanian. «Defentsarako ondo prestatuta gaude. Hamarnaka batailoi eta brigada dauzkagu», adierazi du Defrinek. «Herrialdearen iparraldean bizi diren herritarrei mintzo natzaie. Zuekin gaude, eta gure esku dagoen guztia egingo dugu zuek defendatzeko». AEBekin lotuta, Donald Trump AEBetako presidenteak atzo The Atlantic hedabideari emandako elkarrizketa batean zehaztu zuenez, «Irango buruzagitza berriak» hitz egiteko prest dagoela esan dio, eta bera ere prest dago hitz egiteko. Bada, Ali Larijani Irango Segurtasun Nazionaleko Kontseilu Goreneko idazkariak hori gezurra dela esan du gaur goizaldean, X sare sozialean. Alde batetik, esan du Iranek ez duela AEBekin negoziatzeko asmorik, eta Iran «bere burua defendatzen» ari dela. Gainera, Larijanik gogorarazi du «gerra» ez dutela Irango estatu indarrek abiatu, eta ondorioak «AEBetako soldaduek eta haien familiek» jasango dituztela. iFrameResize({ log: true }, ‘#iran02’); Bestalde, Saudi Arabiak, Kuwaitek, Bahreinek, Qatarrek, Jordaniak eta Arabiar Emirerri Batuek ohar bateratu bat argitaratu dute AEBekin batera, Iranek eskualde osoan egin dituen erasoak gaitzetsiz. Haien esanetan Iranen erasoak «ez dauka inolako justifikaziorik», eta Teheranen jokabideak eskualde osoaren «egonkortasuna» mehatxatzen du. Era berean, beren burua defendatzeko eskubidea daukatela berretsi dute. Frantziako Atzerri ministro Jean-Noel Barrotek, berriz, babesa eta elkartasuna adierazi die Iranek eraso egin dien herrialdeei, eta Irani «aurre egiteko prest» agertu da, herrialde horiek defendatze aldera. Atzo gauean ere gauza bera esan zuten herrialdeko presidente Emmanuel Macronek, Alemaniako kantziler Friedrich Mertzek eta Britania Handiko lehen ministro Keir Starmerrek. Ohar bateratu bat argitaratu zuten, eta Iranen «tamainako defentsa ekintzak» egiteko prest agertu ziren, Ekialde Hurbilean dituzten interesak defendatzeko. «Iranen erasoek gure gertuko aliatuak seinalatu dituzte, eta gure zerbitzuko langileak mehatxatzen ari dira, baita bertan dauden gure herrialdeetako zibilak ere», adierazi zuten oharrean. Mark Rutte NATO Ipar Atlantikoko Gutunaren Erakundeko idazkari nagusiak esan du ez dagoela «inolako planik» erakundeak erasoaldian parte hartu dezan, kontuan izan gabe zenbait aliatuk «egin ahal dutena egin dutela bere kasa, estatubatuarrak Israelekin egiten ari direna ahalbidetzeko». Dena den, Alemaniako ARD kateari gaur eskainitako elkarrizketa batean, adierazi du AEBen eta Israelen erasoak «oso inportanteak» direla Iranen programa nuklearra ezerezteko. Frantziak buru nuklear gehiago izango ditu Emmanuel Macron Frantziako presidenteak gaur jakinarazi du herrialdeak buru nuklear gehiago izango dituela, baina ez du zehaztu zenbat; gaur-gaurkoz, ia hirurehun ditu, eta aintzat hartzekoa da 1992tik Frantziak ez duela emendatu buru nuklearren kopurua. Are, disuasioa «europartzeko» asmoz, arma nukelarrak aldi baterako herrialde aliatuetan edukitzea planteatu du: Belgikak, Danimarkak, Alemaniak, Suediak, Herbehereek, Poloniak eta Erresuma Batuak hartuko dute parte programa hori martxan jartzeko elkarrizketetan —Erresuma Batuak ere arma nuklearrak ditu—. iFrameResize({ log: true }, ‘#iran03’); Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundeko zuzendari nagusi Rafael Grossik ere agerraldi bat egin du gaur, Vienan. Egoeraren larritasuna dela eta, ezohiko bilera bat deitu du erakundeko zuzendariak, eta biltzarra egin aurretik agerraldi bat egin du. Bertan, baztertu egin du Irango instalazio nuklearrei inolako erasorik egin diotenik, edo bertan nolabaiteko kalterik eragin dutenik, oraingoz behintzat. Era berean, «euste neurriak» hartzeko eskatu die bi aldeei, indarkeria areagotu ez dadin. Gaineratu duenez, Iranen energia nuklearra arautzen duten agintariekin harremanetan jartzen saiatu da erakundea, baina adierazi du oraingoz ez dutela erantzunik jaso. Hala ere, esan du oraingoz ez dutela antzeman erradiazioaren igoerarik, edo ez «balio normalen gainetik», bederen. Erasoa Zipren Europar Batasuneko herrialde batek ere jasan ditu Ekialde Hurbilean azken egunetan abiatu den gerraren ondorioak. Zipreko presidente Nikos Jristodoulidesek jakinarazi du drone batekin eraso egin diotela bart Britania Handiak Akrotiri hirian daukan base militarrari. Adierazi duenez, «kalte arinak» besterik ez ditu jasan eraikinak, eta gaineratu du Ziprek ez duela inolako operazio militarretan parte hartzeko asmorik. «Irtenbidearen parte izango gara beti, eta ez arazoaren parte», adierazi du. Erasoa gauzatu baino ordubete lehenago jakinarazi du Starmerrek AEBei baimena eman diela bere base militarrak erabiltzeko, Iranen egiten ari den erasoaldiari jarraitu diezaion. Gaur-gaurkoz, inork ez du erasoaldia bere gain hartu. Bestalde, Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak «zalantzarik gabeko babes irmoa» helarazi dio Zipreko gobernuari, X sare sozialaren bitartez.

Iranek munduaren energia hornidura trabatzea erabaki du, AEBen eta Israelen erasoei erantzuteko. Droneen bitartez eraso egin die Qatarren Ras Laffan gas instalazioari, munduan GNL gas natural likidotua tratatzeko planta nagusiari —munduko produkzioaren %20 egiten du— Eraso horren ondorioz, gas ekoizpena geratzea erabaki du herrialde horretako gobernuak eta merkatuen erantzuna berehalakoa izan da: Europan, gasa %35 garestitu da gaur, Qatar baitu bere hornitzaile nagusietako bat. Petrolioaren prezioak ere gora egin du nabarmen, Iranek Ormuzko itsasarteko trafikoa gerarazi baitu petroliontzi batzuei eraso egin ondoren. Gainera, Saudi Arabiako Ras Tanura findegia jo dute haren erasoek, eta Riadeko gobernuak behin-behinean ixtea erabaki du. Ras Tanurakoa Arabiako Golkoko findegirik handiena da, gai delako egunean milioi erdi upel fintzeko. Erasoak ez du inor hil. Iluntzean Brent upela %6 garestitzen ari zen nazioarteko merkatuetan, eta ia 78 dolarrean salerosten ari da. Adituek iragarri dute balitekeela ehun dolarrera ere iristea, baldin eta petroliontzien eta gasontzien trafikoa luzaroan eteten bada Ormuzko Itsasartean. Hori gertatzen ari da dagoeneko. Gutxienez lau eraso izan dira Ormuzko itsasarte inguruan; horrek joan-etorria eten du, eta ontziak pilatzen ari dira itsasartearen alde batean zein bestean. Aseguru etxeek iragarri dute handik igarotzen diren ontziak aseguratzeari utziko diotela. Gainera, eraso horien ondorioz, itsas konpainia handiek beste itsasbide batzuetara bidali dituzte beren ontziak. MSCk eta Maerskek, esaterako, Arabiako Golkoaren inguruan dauden itsasontzi guztiak ahalik eta portu seguruenetara bidali dituzte, eta Ekialde Erditik ahalik eta gehien urruntzeko agindua eman diete Asiaren eta Europaren artean aritzen direnei. Suezko kanalaren ordez, Esperantza Oneko lurmuturretik joateko esan diete. Iranen eta Arabiako penintsularen arteko itsasarte estua da Ormuzkoa, eta horretatik igarotzen da munduko petrolio eta gas horniduraren bosten bat inguru. Petrolioaren zati handi bat Irandik Txinara doa, eta Txinara eta Asiako beste herrialde batzuetara doaz gas natural likidotua (GNL) garraiatzen duten gasontzi gehienak ere. Edonola ere, Europak berak Qatarretik jasotzen du GNLaren horniduraren zati bat, eta garai erabakigarria da oraingoa kontinentearen gas hornidurarako. Izan ere, negua nahiko hotza izan da Europan, eta horren ondorioz erreserbak aurreko urteetan baino gehiago hustu dira. Udaberrian eta udan bete ohi dira erreserba horiek, eta gerrak irauten badu Europak iaz halako bi ordaindu behar izango duela ohartarazi du Goldman Sachs bankuak. Goranzko joera Berez, merkatuek nolabait aurrea hartu zieten erasoei. 60 dolarrean zegoen Brent upela abenduan, baina, Donald Trumpek AEBetako itsas armada Ekialde Hurbilera eraman ahala, 73 dolarrean zegoen lehen misilek eztanda egin aurretik. 5 Zenbat zentimo garestitu den gasolioa. Brent petrolioa garestitu ahala, hurrengo egunotan erregaiak ere garestitu egingo direla espero da. Erasoa izateko aukerak berak bost zentimo igo du gasolioaren prezioa Euskal Herrian: urtarrilean 1,420 euroan zegoen batez beste, eta orain, 1,472 euroan. Gasolina 1,467tik 1,503ra igo da. Prezioen igoera pixka bat arintze aldera, igandean, Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta haren aliatuek, LPEE+ taldeak, iragarri zuten apiriletik aurrera ekoizpena egunean 206.000 upel handituko zutela. Analistek uste dute ekoizpen gehigarri horrekin ezer gutxi egin daitekeela upelaren garestitzea eteteko, baldin eta Ormuzko itsasartea luzaroan itxita badago. Edonola ere, kontuan hartu behar da merkatua oso ongi hornituta egon dela azken hilabeteetan, eta, prezio nahiko apalak zeudenez, herrialde askok beren petrolio erreserbak betetzen hasteko baliatu dutela. Hori egin du, esaterako, Txinak. Hango findegietara doaz gaur egun Iranen petrolio esportazio gehienak, merkatutik beherako prezioetan, AEBek Teheranen aurkako zigorrak indartu zituenetik. Azken datuen arabera, Txinaren petrolio inportazioen %13 Irandik iritsi ziren iaz. Iran bera munduko petrolio ekoizle handienetako bat da, baina AEBen zigorrek kalte handia egin diote: erosleak urritu dizkiote, eta, gainera, zaildu egin diote bere azpiegiturak eguneratzea. Nolanahi ere, gaur egun gai da egunean 4,5 milioi upel ekoizteko, munduko ekoizpenaren %4,5 inguru. Gasaren %6 ere ateratzen da hango putzuetatik. Petrolioaren eta gasaren menpe Hidrokarburoak funtsezkoak dira Irango ekonomiarentzat, haren esportazio gehienak sektore horretakoak baitira gaur egun. Ali Khamenei buruzagi hil berriak berak 2014an agindu zuen petrolioarekiko menpekotasuna txikitzeko, horrek nazioarteko botereen mendeko bihurtzen baitzuen Iran, baina dibertsifikazio saioek ez dute emaitza handirik eman orain arte. Gauzak horrela, Teherango erregimenari ez zaio komeni luzaroan bere diru iturri nagusia blokeatuta izatea, are gehiago kontuan hartuta krisi ekonomiko bat jasaten ari dela herrialdea. AEBak bilakatu dira azken urteetan munduko petrolio ekoizle handiena, frackingaren bitartez ustiatutako putzuen eraginez, eta horregatik uste du Trumpek Irani eraso egin diezaiokeela luzera begira erregaiaren kopurua asko handitu gabe.

Bihar 50 urte beteko dira Espainiako Polizia Armatuak Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko elizan bost langile hil zituenetik. Polizien balek eta gas poteek hil zituzten Pedro Maria Martinez Ozio, Francisco Aznar Clemente, Romualdo Barroso Chaparro, Jose Castillo Garcia eta Bienvenido Pereda Moral. Gerora, langile horien heriotza salatzeko egindako protestetan, Espainiako indar armatuek Juan Gabriel Rodrigo Knafo gaztea hil zuten, Tarragonan, baita Vicente Anton Ferrero ere, Basaurin (Bizkaia). Ahanztura ofizialaren aurka egiteko, biktimek mende erdi daramate onarpena eta justizia eskatzen. Azken urteetan nagusitu diren eskaeretako bat izan da Espainiako Estatuak sarraskian izandako «erantzukizuna» onar dezala; hala berretsi dute gaur, besteak beste, EH Bilduk eta Pentsiodunen Mugimenduak. Orain arteko eskaerek ez dute arrakastarik izan, baina Espainiako Memoria Demokratikorako estatu idazkariak, Fernando Martinezek, gaur iradoki du biharko urteurrenean berritasunak izango direla alde horretatik. Asko izan dira horren harira eskaerak egin dituzten elkarte eta erakundeak. Gaur bertan, Gasteizko Pentsiodunen Mugimenduak iragarri du idatzi bat erregistratuko dutela Gobernu Ordezkaritzan, Espainiako Gobernuari eskatzeko «aitor dezala estatuak erantzukizun nagusia eta zuzena duela 1976ko martxoaren 3an Gasteizen egindako krimenetan». Bide berean eskaerak berretsi dituzte gaur ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek, baita EH Bilduk ere. Koalizioko ordezkariak Sinn Feineko eta Bloody Sunday Trusteko ordezkariekin elkartu dira, eta, bileraren ostean, Pello Otxandiano eledunak adibide gisa jarri ditu Irlandako gertakari haren harira Erresuma Batuko Gobernuak egindako urratsak, Espainiakoak ere hala jokatu behar duelakoan: «Han ere estatu krimen bat gertatu zen, eta Britainia Handiko Estatuak ikerketa ofizial bat abiatu zuen». Urte hasieran, antzera formulatutako eske bat barne hartzen zuen legez besteko proposamena aurkeztu zuten EH Bilduk eta Sumarrek Eusko Legebiltzarrean. PSE-EE, ordea, ez zen ados agertu Espainiako Gobernuari «erantzukizuna» eskatzearekin, eta, azkenean, EAJrekin adostu zuen zuzenketak estatuaren «rola» aipatzen zuen, «erantzukizun» hitzaren ordez. Espainiako Gobernuaren keinua Orain arte, beraz, PSOEren gobernuak izkin egin dio Martxoaren 3ko sarraskian estatuak izandako erantzukizuna onartzeari: EH Bilduk eta EAJk Kongresuan eta Senatuan aurkezturiko galderei zuzenean erantzutea saihestu du Espainiako Gobernuak, erantzukizuna estatuaren gain jartzeko. Alta, PSE-EEko eta Espainiako Gobernuko kideek gaur iradoki dute Madrilek adierazpenen bat egingo duela horrekin lotuta. Batetik, PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak esan du ez dela «garai txarra» Espainiako Gobernuak «Martxoaren 3ari buruzko iragarpenen bat» egiteko, edukiari buruzko xehetasunik eman ez badu ere. Bestalde, Fernando Martinez Memoria Demokratikorako estatu idazkariak ere adierazpenak egin ditu auzi horren inguruan, Gasteizen egindako agerraldian. Izan ere, aurtengo berrietako bat izan da Espainiako Gobernuak San Frantzisko eliza «memoria leku» izendatu duela. Goizeko hamaiketan, izendapen hori gogoratzeko plakaren inaugurazio ekitaldia egin du Gasteizko Udalak, eta han izan da Martinez, Maider Etxebarria alkatearekin, Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiarekin eta Eusko jaurlaritzako Justiziako eta Giza Eskubideetako sailburu Maria Jesus San Joserekin batera. Bada, han, estatu idazkariak Manuel Fragaren gobernua jo du sarraskiaren erantzuletzat, baina esan du astearteko Ministroen Kontseiluak «nolabaiteko aitortza» egingo diela biktimei. Martxoaren 3arekin bat eginda Urtetik urtera biktimen elkarteen aldarrikapenek gizartean eta instituzioetan geroz eta onarpen handiagoa duten seinale, inoizko parte hartzerik eta sostengurik handiena espero da gertakarien 50. urteurren sinbolikoan. Tradizio bihurtua da arratsaldean lore eskaintza egitea biktimen omenezko monolitoaren aurrean. Aurten, ordea, omenaldi horrek eta ondoren egiten den manifestazio jendetsuak berritasunak izango ditu. Izan ere, ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek eutsi egin badiote ere Martxoak 3 elkartearekin batera monolitoan egingo duten omenaldiari, erabaki dute Zaramaga auzotik erdialderantz egin ohi den urteroko manifestazioaren ordez Katedral Berriaren eta Andre Maria Zuriaren plazaren arteko tartea hartuko duen «mobilizazio handi» bat egitea. Herri mobilizazio handi hori «modu solemnean» hasiko da, elkarteak eta sindikatuek iragarri dutenez, eta «ekitaldi handi batekin» amaitu. Antolatzaileek gaineratu dute hainbat arlotako artisten emanaldiak, pantaila erraldoiak eta «zenbait sorpresa» egongo direla ekitaldian. Hala ere, ekitaldi bateratu horiek ez dira Gasteizen programaturik dauden ekintza bakarrak. Alderdi eta erakunde politiko gehienek omenaldiak egingo dituzte goizean. Hain zuzen ere, San Frantzisko elizaren ondoko monolitoan lore eskaintza ugari izango dira. 08:45ean hasiko da alderdi eta erakundeen desfilea, Equo Berdeak taldea bertaratuko baita orduan, eta gainerako alderdietako gehienak ere elkartuko dira monolitoaren aurrean, txandaka-txandaka: PPk, Ahal Dugu-k, PSE-EEk, EAJk eta Sumar Mugimenduak omenaldiak egingo dituzte. Hainbat instituzio publikotako ordezkariak ere bertaratuko dira: 09:15ean, Eusko Jaurlaritzak lore eskaintza egingo du, eta EHUko errektoreak ere omenaldi bat egin asmo du. Lore eskaintzez bestelako ekitaldiak ere antolatu dituzte. Gogora institutuak Martxoaren 3ko biktimen omenaldia egingo du goizeko hamarretan Goiuri jauregian, eta hainbat eragilek «ekitaldi nazionaletara» deitu dute urteurrenaren harira. Besteak beste, LABek ekitaldia antolatua du, 10:30ean hasita, Europa jauregian, eta EH Bilduk ere antzeko saio bat egingo du 13:00etan. Ikasle mugimenduak ere iragarri du mobilizazio handiak egingo dituela hala goizean nola arratsaldean: Ikama sindikatuak 12:00etan abiatuko du manifestazioa, eta Ernaik «ekitaldi politikoa» egitekoa du arratsaldeko lauretan. IASk eta GKSk ere manifestaziora deitua dute 11:30erako, eta 17:30ean «bloke sozialista» osatzeko deia egin diete langile eta ikasleei.

Lehen fasean onenak izan ziren, eta berdin hasi dute finalaurrekoetako ligaxka ere. Unai Lasok eta Jon Ander Albisuk lehen puntua lortu dute Erik Jakari eta Martxel Iztuetari irabazita (13-22). Partida gogorra izan da Nafarroa Arenan jokatu dutena, baina hobeak izan dira urdinak, eta pauso garrantzitsua eman dute Binakako Txapelketako finalera sailkatzeko. Indartsu atera dira kantxara Laso eta Albisu (1-5) baina neurketaren erdialdera arte parekatua izan da lehia (9-11). Orduan, ordea, Albisu gehiago gozatzen hasi da, Lasok asmatu du tantoak amaitzen, eta errenta zabaldu dute (9-19). Hamabi tanto egin ditu Bizkarreta-Gerendiaingo aurrelariak. 13-20raino gerturatu dira gorriak, baina norgehiagoka maldan gora zuten ordurako. Datorren astean, lehen jardunaldiko galtzaileak nor baino nor ariko dira larunbatean, Donostian: Elordi eta Zabaleta Jakaren eta Iztuetaren aurka. Igandean Gasteizko Ogeta pilotalekuan, berriz, bi bikote irabazleek neurtuko dituzte indarrak: Altuna III.a eta Ezkurdia Lasoren eta Albisuren kontra. [articles:2154776]

Bigarren itzuli zoragarria egiten ari da Osasuna, baina gaur tupust egin du. Alessio Lisciren taldea ez da eroso aritu Mestallan, eta 1-0 galdu du Valentziaren kontra. Ramazanik sartu du gola 67. minutuan, penaltiz. Osasunari asko kostatu zaio etxeko taldearen areara gerturatzea, eta lehen zatian ez dio apenas lanik eman Dimitrievski atezainari. Jokaldi arriskutsuena atsedenaldia iristear zela heldu da, Victor Muñozen erremate batean. Defentsan, ordea, sendo aritu da talde nafarra, eta ez du sobera sufritu. Bigarren zatian ausardia gehiagorekin zelairatu da Valencia, eta min egiten hasi dira erasoko jokalariak: Luis Rioja, Ramazani eta Umar Sadiq. Zelai erdian berreskuratutako baloi bat luze jo du Valentziak, Sadiq atzelariei gailendu zaie, eta, buruz burukoan, Sergio Herrerak penaltia egin dio Realeko aurrelari ohiari. Ramazanik bitan jaurti behar izan du, baina biak sarera bidali ditu, patxadaz. Azken minutuetan partida osoan ez bezala estutu du Osasunak, abagune gehiago sortu ditu, baina gola ez da heldu. Sailkapen nagusian hamargarren da Lisciren taldea, 33 punturekin.

Duela zenbait astetatik amaituta zeuden dortsalak. Emakumezko 6.500 korrikalarik hartu dute parte Lilatoiaren 36. edizioan, eta, izerdia botatzeaz gain, aldarrikapenez bete dituzte Donostiako kaleak. Helmugan Mikele Zurutuza legazpiarra izan da azkarrena, 18 minutu eta 34 segundoko denborarekin; Itziar Ibarbiak amaitu du bigarren, eta Maitane Guerrerok hirugarren. [galleries:horizontal:126] Bost kilometroko ibilbidea osatu dute lasterkariek, eta milaka lagunek animatu dituzte errepide bazterretatik, Donostia erdialdean, Gros auzoan zein bulebarrean. Eguraldia lagun izan dute, eta ez dira falta izan aldarrikapenez betetako pankartak, kartelak eta kamisetak. Izan ere, antolakuntzak gogorarazi du Lilatoia ez dela lasterketa bat soilik: «Feminismoaren aurrerabidearen ospakizun bat da, emakumeok edozein erronka konkistatzeko dugun gaitasunaren eta ausardiaren etengabeko gogorarazpen bat». Jaio zenetik, izugarri hazi da lasterketa: 1990. urtean 190 emakumek hartu zuten parte, iaz 6.235ek, eta aurten 6.500ek.