Eusko Legebiltzarrak turismoa «eredu jasangarri batez» sustatzea eskatu dio Eusko Jaurlaritzari, EAJk, PSEk eta PPk aurrera atera duten mozio baten zuzenketaren bidez. Elkarrekin Podemos taldearena zen mozioa, eta talde proposatzaileak eta EH Bilduk abstentziora jo dute. Idatziak eskatzen dio Lakuari erakundeen arteko elkarlanean sakontzeko, eskaintza bateratua egon dadin turistentzat; modu horretan lurralde guztien aktiboak kontuan hartzea eta «enplegua eta jarduera ekonomikoa modu orekatuan banatzea» nahi dute EAJk, PSEk eta PPk.

Halaber, Jaurlaritzaren politikek «turismo jasangarria» gauzatzeko helburua izatea eskatzen du onartutako zuzenketak; turismo hori gauzatzen den eskualdeetan «balioa sortu» beharko luke jarduerak, idatziaren arabera. «Eredu horrek errespetatu behar du ingurumena, eta jasangarria izan behar du ekonomiarekiko, gizartearekiko eta kulturarekiko».

Era berean, Eusko Jaurlaritza osatzen duten alderdi biek eta PPk aurrera atera duten idatziak eskatzen du turismorako pisuen inguruko txosten bat egitea. Exekutiboari pisu turistikoen egungo egoera islatuko duen txostena egiteko esan dio. Txosten hori legebiltzarrera igortzeko ere eskatzen du, han ezagutaraz ditzan datuak eta ondorioak.

Oraingoan ez du funtzionatu. Eusko Legebiltzarraren ezezkoak atzera bota du EH Bilduk aurkeztutako enpresen lekutzea zigortzeko lege proposamena. Koalizio abertzaleak eztabaida behartu nahi izan du Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik alde egiten duten enpresei baldintzak jartzearen inguruan. Besteak beste, azken hamarkadan emandako laguntza publikoa itzularaztea legez arautzea nahi zuen. Elkarrekin Podemosen babesa baino ez du izan ekinaldiak, ordea; Jaurlaritza osatzen duten EAJ eta PSE-EEren alboan lerratu da PP oraingoan, eta ezezkoa gailendu da bozketan.

Iker Casanova EH Bilduko legebiltzarkideak azaldu duenez, «hutsune» bat bete asmo zuen proposamenak. Izan ere, «modan» dago, haren esanetan, enpresen alde egitea: bai ekoizpenari dagokionez, bai erabakiguneei dagokienez. Bada, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kokatzen diren enpresei ematen zaizkien laguntza publikoak arautzea nahi du koalizio abertzaleak; besteak beste, iraunkortasun edo egonaldi «kontratu» baten bitartez. «Zentzuzkoa da proposatzen duguna: enpresei egokitzapenean eta garapenean lagundu nahi diegu, baina gutxieneko hamar urteko iraunkortasun baldintza batekin». Hala, epe barruan ekoizpenaren erdia edo gehiago beste lurralde batzuetara eramaten duten enpresei emandako laguntza publiko guztia itzularaztea nahi du EH Bilduk.

Casanovak gogorarazi du Bizkaiko Batzar Nagusietan antzeko lege bat onartu zutela 2007an. Arau hori gainerako lurraldeetara zabaldua nahi du EH Bilduk. «Indarrean dago, eta inork ez du zalantzan jartzen». Arabak ere gauza bera egin zuen 2016an. Haren ustez, proposamena ez onartzeak bi gauza esan nahi ditzake: «haurren mendeku bat» izan dela, edo «EAJk jarrera ultraliberalak» defendatzen dituela.

Araututa dagoena arautu

Proposamenaren aurka agertu dira Elkarrekin Podemos ez beste alderdi guztiak. EAJk, PSE-EEk eta PPk ziurtatu dute ez dagoela lege beharrik, dagoeneko Europako Batasuneko zenbait arauk eta Jaurlaritzarenak ere zigortzen dituztelako alde egiten dutenak. «Ez du zentzurik dagoeneko arautua dagoena arautzea», nabarmendu du Javier Telleria EAJko legebiltzarkideak. Enpresek alde egin ez dezaten lan egin beharraz ohartarazi du, ordea.

Jaurlaritzak proposamena ez onartzeko eskatu zien ganberako talde politikoei, esanez lehiakortasunean eragingo zukeela egungo arauditik kanpo hartutako beste edozein neurrik. Gainera, adierazi zuen dagoeneko garatzen ari dela lege proiektu bat gai horren inguruan. Zehazki, administrazioak ematen dituen laguntzak berriro antolatu nahi ditu.

Gizarte ekimeneko itunpeko ikastetxeetako sindikatuek eta bi patronal nagusiek 2019ko maiatzaren 30ean Bilbon egindako bilera akordiorik gabe amaitu da.

Ogasun Ministerioren menpeko Administrazio Auzitegiak Imsersoko turismo programaren lizitazioa behin behinean bertan behera utzi du. 2019ko maiatzak 30.

Osakidetzako lan eskaintza: Jose Luis Cabriada, Maria Reyes Vega eta Cesar Augusto Valero medikuek Gasteizko Instrukzio epaitegian deklaratu dute. 2019ko maiatzak 30

Ez da berria Txinako diruaren balioaren inguruko eztabaida, baina bai AEBetako Altxortegiak haren inguruko esku hartzeari zuzenean hitz egitea. Washingtonek dibisaren auziari heldu dio merkataritza gerra puri-purian jarraitzen duela gogorarazteko, eta Pekinek berehala erantzun du, garbi utzita dolar-yuan aldaketa tasa ezartzeko sistemak bere horretan jarraituko duela. Kontua da Altxortegiak iradoki duela moneten aldaketa merkatuaz besteko zioei loturik legokeela; «kezka esanguratsuak» ditu erakunde horrek Txinako dibisa «gutxietsia» legokeelako. Alegia, tasa aldaketa horrek Asiako potentziaren alde jokatuko luke AEBekin duen merkataritza superabitari eusteko; 419.000 milioi dolarreko superabita da hori. Egoera horrek leherrarazi zuen Washingtonen eta Pekinen arteko gerra komertziala, Donald Trumpen txioei kasu eginez gero.

Bada, Pekinek erantzun du dibisaren balioa ezartzen duen sistemak berdin jarraituko duela. «Txina ez da dibisa manipulatzaile bat; zentzu onak esaten du, eta nazioarteko adostasunak ere bai. Espero dugu AEBek errespetatu egingo dituztela merkatuaren legea eta aldagai objektiboak; eta dibisaren gaia ez duela politizatuko». Trumpengandik hori espero duela esatean, Pekin esaten ari da ia segurua dela AEBetako presidentea dibisaren auzian buru-belarri sartuko dela berriro. Lu Kang Atzerri ministroak, atzo, erantsi zuen jarraituko dutela dibisaren balioa ezartzen duen tasa aldaketaren erreformarekin. Tasa aldaketa berdin jarraituko duela esateko beste era bat.

Lur arraroen mehatxua

Baina dibisa ez da gerra komertzialean baliatzen ari den munizio bakarra azken orduetan. Lur arraroak zer diren arratsalde bateko ikastaro batean jakin behar izan dute askok Txinako Alderdi Komunistaren egunkarian mineral baliotsu horien inguruko mehatxu zuzena iragarri eta gero.

Trumpen muga zergen politika oldarkorra giroa berotuz joan da Txinan, baina Xi Jinpingen gobernuak orain arte zuhur jokatu du adierazpenen atalean, tarifa bereziei tarifa bereziekin erantzun dien arren. Alderdiaren hedabide ofiziala beste gauza bat, ordea. «Ez esan ez genizuela abisatu», zioen berripaperak atzo, lur arraroak AEBei saltzeari uztea aukera oso erreala dela azaltzen zuen albistean.

Lur arraroak hamazazpi elementu kimiko dira, goi teknologia duten gailuetan ezinbestekoak. Txinak dauka lur arraro gehien munduan, eta haien salneurria garestitzea edota zuzenean AEBei saltzeari uztea beste urrats bat litzateke potentzia bien arteko gerra komertzialean. Pekingo gobernuak ez du esan orain arte horrelakorik egitekoa denik, baina mehatxua hor dago, eta egunkari ofiziala aho bilorik gabe ari da gaiaren inguruan.

Besteak beste, Huawei smartphone-ak egiteko baliatzen dira lur arraroak. Gerra komertzialaren zurrunbiloan jarraitzen du Txinako teknologiaren ikurrak, Texasko epaitegi batera jo du-eta Trumpen betoaren aurka. Eskaera bat egin dio justiziari Defentsa Nazionalerako Baimen Legea konstituzioaren aurkakoa ote den ebazteko. «AEBetako Gobernuak ez du frogarik erakutsi Huawei segurtasunarentzat mehatxu gisa azaltzeko. Ez dago ez pistolarik, ez kerik: espekulazio hutsak dira», esan zuen Song Liuping konpainiako zerbitzu juridikoetako buruak, atzo.

«Zibersegurtasuna aitzakiatzat hartuta Huaweiri betoa ezartzeak ez du lagunduko segurtasuna hobetzen sareetan». Songek gaineratu zuen Etxe Zuriak «nazio oso baten indarra baliatu duela enpresa pribatu baten aurka joateko»; «hau da ez normala; kasik ez da inoiz ikusi historian».

Aldi baterako «egokitzapena» iragarri du Arcelor Mittal altzairugintzako erraldoiak Europan. Jakinarazi du murrizketa plan bat ontzen ari dela kontinenteko bere lantegien produkzioa merkatuaren eskarira moldatzeko; hau da, ekoizpena jaitsiko du Europako lantegietan. Oraingoz, konpainiak esplikatu du murrizketek eta geldialdiek Dunkerqueko plantei (Frantzia), Eisenhuttenstadtekoei eta Bremengoei (Alemania), Asturiaskoei (Espainia) eta Krakoviakoei (Polonia) eragingo dietela; halaber, azaldu du Italiako lantegien bidalketetan zuzendaritzak aurreikusitako igoerak apaldu egingo direla.

Zuzendaritzak ez du adierazi murrizketak eraginik izango ote duten konpainiak Euskal Herrian dauzkan plantetan: Bizkaiko Sestaon, Etxebarrin, Basaurin eta Derion; Gipuzkoako Olaberrian, Bergaran eta Hernanin; eta Nafarroako Lesakan, Legasan eta Berriobeitin.

Indiako multinazionalak ohar bat argitaratu du, eta idatzian bi arrazoi aipatu ditu Europako lantegietan produkzioa jaistea argudiatzeko: «Merkatuaren eskari ahula eta Europaren altzairu inportazio handia». Horiei, konpainiaren ustez, argindarraren faktura garestiegia gehitu behar zaie. Joan den maiatzaren 6an jada iragarri zuen Europan urtero hiru milioi tona altzairu gutxiago ekoitzi nahi dituela, eta Asturiasko fabrikan 700.000 tona gutxiago ekoitziko dituela.

Atzo produkzioa txikitzeko planaren xehetasunak eman eta gero, ArcelorMittalen akzioek %5etik gorako galerak izan zituzten, eta akzio bakoitzaren balioa 13,36 euroraino jaitsi zen.

Enpresako kontseilari Geert van Poelvoorde ordezkariak adierazi du «aldi baterako erabakia» dela, eta «merkatuko baldintzak hobetu ahala» ohiko produkzio mailetara bueltatuko direla Arcelor Mittalen plantak. «Beste erabaki zail bat izan da» produkzioa aldi baterako murriztea, kontseilariaren esanetan, baina uste du «erabaki zuhurra dela, merkatuaren ahultasuna kontuan hartuta». Altzairuaren sektorea 2014az geroztik ari da salatzen Txinaren altzairu inportazio merkeak Europako altzairutegiak itotzen ari direla.

Gero eta murritzago

Euskal Herriko lantegiei dagokienez, murrizketa handia 2016an egin zuen ArcelorMittalek: itxi egin zituen Zumarragako lantegia —315 behargin zituen— eta Sestaokoa —346 langile zituen—, nahiz eta gero Zumarragako planta txatarra banatzeko zentro bilakatu eta Sestaoko ACB oso su txikian jarri berriz ere martxan, lantalde erdia ingururekin eta produkzioaren %14an.

LABek dagoeneko 2017an salatu zuenez, Indiako Mittal konpainiak 2007an Arcelor bereganatu zuenetik hamarkada batera 1.758 lanpostu desegin zituen Euskal Herriko lantegietan, tokiko bertako langileen %51.

Gaurdanik, indarrean dago AfCFTA Afrikako Merkataritza Libreko Ituna, munduko merkatu batasunik handiena izateko bokazioz jaiotako ituna. AB Afrikako Batasuneko 55 herrialdeetatik 52k sinatu dute akordioa —Nigeria, Benin eta Eritrea falta dira—, baina ABren Agenda 2063 proiektuaren helburua da epe luzera denak batzea merkatu batasunera, eta orduan bai, munduko merkaturik handiena izango da: 1.200 milioi herritar izango ditu —Europako Batasunak 513 milioi biztanle dauzka—, eta 3 bilioi euroko BPG barne produktu gordina —EBkoa 15,8 bilioi eurokoa da—.

Edonola ere, Afrikako herrialdeek oraindik ere pauso asko dauzkate emateko helburua lortzeko, oraingoz 23 herrialdek bakarrik berretsi baitute iaz AfCFTA ituna sinatu zuten 52etatik.

ZER DA AFCFT?

Merkataritza itun horri esker, ondasunen eta zerbitzuen merkatu batasuna sortuko dute kontinentean, eta baita aduana batasun bat ere, zeinaren bidez zirkulazio librea izango baitute kapitalek eta herritarrek herrialde sinatzaileen artean. Su txikian egosiz joan den lankidetza baten emaitza da. ABko kideek 2012an jarri zuten martxan merkatu batasunaren proiektua, eta hiru urte eta zortzi negoziazio erronda behar izan dira merkatu bakarra martxan ikusteko. Ituna indarrean sartzeko baldintza zen hura iaz Kigalin sinatutako 52 estatuetatik gutxienez 22k berrestea, eta 30 egun igarotzea; hala, gaur sartuko da indarrean, eta uztailaren 7an ituna berretsi duten herrialdeetako gobernuburu eta estatuburuek goi bilera bat egingo dute, ituna indarrean jarri eta geroko lehenengoa.

BARNE MERKATARITZA GUTXI

ABk merkatu batasuna sortu du beharrizan handia ikusten duelako kontinente barneko merkataritza sustatzeko. Afrikako herrialdeen arteko merkataritza kontinentearen merkataritza fluxuen %18 baino ez da. Kopuru oso apala da, beste kontinente batzuetako barne merkataritzaren fluxuekin alderatuta: Asian, %59ko pisua du bertako herrialdeen arteko merkataritzak, eta Europan, %69koa. Itunari esker, ABk espero du Afrikako barne merkataritza %52 handitzea 2022rako.

AZPIEGITURAK

Afrikaren barne merkatu ahula kolonialismoaren herentzia da, merkataritzarako azpiegitura gehienak metropoli ohietara lehengaiak eta erregaiak esportatzeko eginda baitaude; gainera, herrialdeetako ekonomiek menpekotasun handia diete lehengai eta erregai horien prezioen gorabeherei. Hori aldatzen hastea da AfCFTAren helburua: ABk eta Afrikako Garapenaren Bankuak, esaterako, Aljer eta Lagos (Nigeria) lotu nahi dituzte 4.500 kilometroko autobide transaharar batekin. Gakoa izango da barne merkataritza bizitzeko azpiegiturak sortzea.

MUGA ZERGAK

Merkatu batasunarekin, herrialdeek muga zergak ezabatuko dituzte euren arteko salerosketetarako produktuen %90entzat. Adostu dute produktuen gainontzeko %10 sektore estrategikoetakoak direla, babestu beharrekoak, eta horietan mantendu egingo dituzte muga zergak. Gaur egun, batez beste, %6,9ko muga tarifak ordaintzen dituzte Afrikako konpainiek kontinenteko herrialdeen arteko salerosketetan.

NIGERIA, KANPOAN

Albert Muchanga ABko Merkataritza komisarioaren esanetan, merkatu batasunak «eskala handiko inbertsioak» erakarriko ditu, eta bertako ekonomien produktibitatea handituko du. Hiru herrialde bakarrik daude ituna sinatu gabe, tartean Afrikako ekonomiarik handiena: Nigeria. Hango presidentea sindikatuekin eta patronalarekin ari da negoziatzen, merkataritzaren liberalizazioaren kalte posibleak aztertzen. Afrikako ekonomia oso heterogeneoa da, eta kontraste handiak daude herrialdeen artean garapen industrialari dagokionez; herrialde askok aldebiko merkataritza hitzarmenak dauzkate, eta hainbat estatuk eskualdeko itunak ere badituzte. Afrikako sindikatu nagusiek bilera egin zuten duela bi aste Johannesburgon (Hegoafrika), eta langileen eskubideak errespetatzeko eskatu zioten AfCFTAri; gogoratu zuten ez dietela laga parte hartzen merkatu batasunerako negoziazioetan.

JOERA GLOBALAREN KONTRA

Nazioartean gerra komertziala nagusi den honetan, AEBak eta Txina zein baino zein muga tarifak handitzen ari direla, Afrikako herrialdeek merkatuak liberalizatu nahi dituzte. Muchangak azaldu du zergatia: «Afrika integraziorako bidean ari da; noiz, eta mundua kontrako norabidean doanean. Kontua da Afrikan zatiketaren historiak ez digula inolako onik egin. Beste batzuek pentsa lezakete jada ez zaiela komeni lankidetza aldeaniztuna, baina Afrikarentzat ezinbesteko garrantzia dauka».

Osakidetzako lan eskaintza publikoa 2016 2017: Urologiako azterketan irregulartasunak izan zirela jakinarazi dio pertsona batek epaileari. 2019ko maiatzak 29.

Adegiren batzar nagusia: “Egonkortasun politiko eta instituzionala” lantzen jarraituko duten “balioa” dela esan du Iñigo Urkullu lehendakariak. 2019ko maiatzak 29.