BEASAIN. Amiantoaren biktimak gogoratzeko oroitarri bat dago Beasaingo CAFen lantegiko atarian. Ez da harritzekoa, kontuan izanda dagoeneko 37 direla fabrika horretan lanean jardun eta amiantoaren ondorioz hil diren beharginak —haien heriotzaren jatorrian amiantoa zegoela ofizialki aitortzea lortu zutenak—. Arrazoi horregatik hildako azken bi lankideak —jada erretiroa hartua zuten— izan zituzten gogoan atzo CAFeko langileek, enpresa batzordeak deituta, oroitarrian egindako omenaldian.

Bi lankideen heriotza salatzeaz gain, eskakizunak ere egin dituzte CAFeko langileen ordezkariek: enpresari eskatu diote lankideren bati amiantoarekin lotutako gaitzen bat detektatzen zaionean, zuzenean har dezala laneko gaixotasuntzat, aitor dezala eragindako kaltea eta ordaindu diezaiotela dagokion kalte ordaina, auzibidea ez dadin izan langilearen aukera bakarra.

Navaleko langileen lehen lekualdatzeak badauka eguna: ekainaren 15a. Egun horretan, Navantia talde publikoko ontziola batean hasiko dira beharrean Sestaoko (Bizkaia) lantegian aritzen ziren 36 langile. SEPI Espainiako enpresa publikoak biltzen dituen sozietatearekin bildu ziren atzo CCOO eta UGT sindikatuak, lekualdaketa horiek noiz egiten hasiko diren jakiteko. Gainerako 114 langileek abenduaren 31ra arteko epea daukate lekualdaketa eskatzeko.

Martxoaren hasieraz geroztik, kalean daude Navaleko 173 beharginak. Orduan iritsi zen epailearen ebazpena, baina ontziolako langile gehienek aukera zeukaten Navantia ontziola talde publikora joateko: 150ek, hain justu. Horiek guztiak Izar enpresa publikoko langileak baitziren 2006an Sestaoko ontziola pribatizatu zutenean, eta operazio hori egin zenean aukera hori eman baitzitzaien langileei: enpresa inoiz itxiko bazen, aukera izango zutela ontziola publiko batean lanean hasteko. Aukera hori badaukate langileek, baina betiere Euskal Herritik kanpo: Ferrol, Cadiz eta Cartagenako ontziolak, edo SEPIren bulego nagusiak, Madrilen.

Navaleko langileak behin kaleratu zituztenean, SEPIk galdera egin zien 150 beharginei ea non hasi nahi zuten lanean, eta zein epetan. Hiru hilabeteko epean edo geroago hasteko aukera zeukaten. 36 langile horiek aukeratu zuten hiru hilabeteko epean hastea beharrean. Gainerako langileek abenduaren 31ra arteko epea izango dute eskaera hori formalizatzeko.

Baina Sestaoko ontziola itxi zenean 173 langile kaleratu zituzten. Hau da, 23 behargin bermerik gabe geratu ziren, lekualdaketarako aukerarik gabe. Horientzako ontziola publikoren batean lekua bermatu nahi izan zuten atzo CCOOk eta UGTk SEPIrekin izandako bileran, baina ez zuten halakorik lortu. «Saiatuko direla esan digute, curriculumak bidaltzeko eta ahal dutena egingo dutela», azaldu zuen Txema Belon UGTko Navaleko arduradunak.

Ontziola berriz ere martxan jarriko balitz, bestalde, orain arteko beharginen itzulera bermatzeko eskatu zien sindikatuek, baina horretan ere ez zien ezer ziurtatu. «Kasu bakoitza aztertu beharko zela esan digute».

Maiatzaren Leheneko manifestazioekin bat egingo dute gaur Navaleko langileek. Zehazki, ESK, Steilas eta CGTk Bilbon deitutakoarekin.

Hurrengo krisi ekonomikoa eta atzeraldia ate joka ikusten dutenek gehixeago itxaron beharko dute beren iragarpena betetzeko. Eurogune osoko ekonomiak uste baino emaitza hobeak izan ditu 2019ko lehen hiruhilekoan, eta %1,2ko hazkunde tasari eutsi dio. Kopuru horretatik oso gora dago Hego Euskal Herria, baina egia da moteltzen ari dela: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %2,4tik %2,2ra jaitsi da hazkundea, eta Nafarroan, %3tik %2,9ra.

Nafarroako Estatistika Erakundeak atzo eman zuen urte hasierako kontu ekonomikoen lehen aurrerapena. Egiaztatu duenez, lehen aldiz 2016 amaieraz geroztik, %3tik behera geratu da barne produktu gordinaren hazkundea. Azken bi urteetan %3,2 igo ondoren, aurtengo lehen hiruhilekoan %2,9 handitu da.

Nafarroako Estatistika Erakundeak nabarmendu duenez, «industriaren dinamismo txikiagoak» ekarri du hazkundearen moteltzea, baina «zati batean bederen», eraikuntzaren «portaera onak» konpentsatu du. Eskariari dagokionez, esportazioen ekarpena ere apur bat txikitu da.

Urteko bigarren hiruhilekoan ere pixka bat gehiago apaltzea espero da, iazko lehen erdia oso indartsua izan zelako Nafarroako ekonomiarentzat —hiruhileko batetik bestera %1 hazi zen—, baina gerta daiteke urtearen bigarren erdian berriro ere gorantz egitea. Izan ere, hiruhileko arteko tasan bizkortu egin da hazkundea. 2018ko hirugarrenean %0,6 handitu ondoren, %0,4ra jaitsi zen laugarrenean, baina berriro %0,8ra igo da.

Nafarroako datuak txiki uzten du Hego Euskal Herriko beste lurraldeena. Joan den astean Eustatek zabaldu duenez, urtearen hasieran %2,2 hazi da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia. Jaurlaritzak uste baino hobea izan da datua. Kasu horretan ere, 2018ko azken hiruhileko datua (+%0,5) baino hobea izan da 2019ko lehenengoa (+%0,6).

Italia atzeralditik atera da

Ustekabe positiboa iritsi da eurogunetik ere. Eurostatek atzo zabaldu zuenez, euroa partekatzen duten hemeretzi estatuetan hazkundeak ez du erritmorik jaitsi urtearen hasieran, eta %1,2an geratu da. Hori baino garrantzitsuagoa izan daiteke hiruhileko arteko tasan hazkundea bikoiztu egin dela: %0,2tik %0,4ra. Horrek iradoki dezake euroguneko ekonomiak gainditu duela 2018 amaierako ahultasuna. Hala balitz, azken iragarpen ezkorragoak gezurtatuko lirateke. Horrela, Europako Banku Zentralak kalkulatu zuen lehen hiruhilekoan %0,2 handituko zela BPGa, eta %0,3 bigarrenean.

Alemaniak oraindik bere datuaren berri eman ez duenez, euroguneko beste kide handien emaitzek osatu dute euroguneko datuaren muina. Haien artean Italia nabarmendu da, iazko bigarren erdian atzeraldi teknikoan sartu ondoren, hazkundera itzuli baita: %0,2 hiruhileko batetik bestera, eta %0,1 urte batetik bestera.

Frantziak, berriz, %0,3ko hazkundeari eusten dio —%0,8 urteko arteko tasan—. Neurri batean kontsumoaren suspertzeari zor zaio datua (+%0,4), Jaka Horien mugimenduaren protestek ostalaritzari eta merkataritzari egin ziotelako kalte 2018 amaieran.

Hazkundearen eskutik, langabeziak jaisten jarraitzen du. Eurostaten arabera, martxoan 12,63 milioi lagun zeuden lanik gabe eurogunean (%7,7), otsailean baino 174.000 gutxiago.

La Navaleko lehen 36 langileren lantoki aldaketa 2019ko ekainaren 15ean. Besteek abenduaren 31era arteko epea dute Navantiako zein lantokira joan nahi duten esateko.

Kontsumorako Prezioen Indizearen (KPI) urte arteko tasa % 1,5eraino hazi da 2019ko apirilean Estatu mailan, Aste Santuko turismoak izandako gorakadak bultzatuta.

BILBO. Akordio batekin amaitu da lan gatazka Lantegi Batuak enpresan. LABek, CCOOk eta UGTk lan hitzarmena sinatu dute 2018-2021 tarterako. UGTk azaldu duenez, ELAk ez du izenpetu. Negoziazioek hainbat hilabete iraun dute, eta langileek greba egin zuten martxoan. Lantegi Batuak-ek bi mila langiletik gora ditu; haietako gehienek elbarritasunak dituzte.

BRUSELA. Visak eta Mastercardek erabilera tarifa jaitsiko diete atzerrian debitu eta kreditu txartelak erabiltzen dituztenei. Batez beste %40 merkeagoa izango da txartel horiekin ordainketak egitea norberarena ez den Europako esparru ekonomikoko beste estatu batean. EB bi konpainia horien jarduna ikertzen ari da, lehia librea oztopatzen dutela uste baitu.

Eurostatek eskualdekako datuekin egiten dituen mapetan, kolore oso desberdinekin agertzen da Hego Euskal Herria. Langabezia neurtzen duenean, hegoaldeko kolorea nagusitzen da, langabe gehien dituzten eskualdeen artean agertzen baitira Euskal Herrikoak ere. Aberastasuna neurtzen duenean, ordea, erdialdeko eta iparraldeko Europan ohikoagoak diren koloreak erabiltzen dituzte Euskal Herria margotzeko.

Desoreka hori argi ikusi da azken asteetan EBko estatistika erakundeak banatutako bi mapatan. Langabeziarena kaleratu zuen atzo, eta datu argigarri bat eman zuen: Europako Batasuna 280 eskualdetan banatzen du (Nuts 1 deitutako banaketa), eta horietatik berrogei eskualdek soilik dute %10etik gorako langabezia, Hego Euskal Herriko bi erkidegoei ematen diena.

2018ko urteko batez besteko datua da, eta erakusten du jaitsi egin dela langabe kopurua: %10,2tik Nafarroan, eta %11,3tik, berriz, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Ipar Euskal Herria pixka bat hobeto legoke, kontuan hartuta Eurostatek Akitaniari %9,3ko datua ematen diola.

Datuak txarrak dira, batez ere kontuan hartuta EBn %6,9koa dela langabezia tasa ofiziala. Eta okerragoak dira 15-24 adin tarteko datuak: %15,2 daude lanik gabe EBn; %25,8 EAEn, eta %26,2 Nafarroan. EBn, langabe guztietatik %43,2 dira aldi luze bat lanik gabe egin dutenak; Nafarroan, %39,2, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %42,1.

Kolonietan, okerren

Langabezia tasarik handienak kontinentetik kanpoko eskualdeetan daude: Frantziaren menpeko Mayotte uhartean, Afrika ekialdean, %35,1 daude lanik gabe, eta %29 dira Ceutan, Afrika iparraldeko hiri espainiarrean. Grezia osoko eskualdeek eta Espainiako eta Italiako hegoaldekoek osatzen dute sailkapen hori.

Langabe gutxien dituztenak, berriz, kontinentearen erdialdean daude: Praga (%1,3), Txekiar Errepublikako hego mendebaldea (%1,5), eta Alemaniako Mittelfranken (%1,8) dira, hurrenez hurren. Oro har, eskualde aberatsak dira horiek. Pragak, esaterako, 56.200 euroko barne produktu gordina du; hau da, EBko handienetan zazpigarrena —EBk ehun izanez gero, 187 lituzke Pragak—. 2017ko datuak dira horiek, Eurostatek eskualdeko BPGari buruz kaleratutako azkenak.

Euskal Herria ez dabil oso atzean lurralde aberatsenen artean. Euskal Autonomia Erkidegoa EBko 280 eskualdeetatik 50.a izango litzateke aberastasuna kontuan izanik, 36.300 euroko per capita errentarekin (121), erosteko ahalmenaren arabera moldatuta (PPS).

Nafarroak, berriz, 59. postua izango luke, 34.000 eurorekin (113). Beherago leudeke Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa, Akitaniako 27.400 euroak haiei ere aplikatuz gero (92).

Langabe gehiago

Antzeko aberastasuna dutenen aldean, oso langabezia tasa handiak dituzte Euskal Herriko erkidegoek. West Vlandereenek Nafarroaren mailako per capita BPG-a du (34.400), eta langabe gutxiago: laurdenak (%2,6). Alemaniako Niederbayernek EAEren mailakoa du (36.400), baina bost aldiz langabe gutxiago.

Beste aldetik neurtuta, Hego Euskal Herriko langabezia tasa bera duen eskualde bat (%10), Belgikako Hainaut, heren bat pobreagoa da; beste hainbeste gertatzen zaio Frantziako Lorrenari (%10,1).

ELA, LAB, CCOO, UGT, Steilas eta ESK sindikatuek manifestazioak egingo dituzte Bilbon, Baionan, Donostian, Gasteizen eta Iruñean 2019ko Maiatzaren Lehena dela eta.

Gazteena da sindikatuen behar handiena duen langile multzoetako bat eta, seguruena, urrutien dagoena haiengandik. Ez dago txertorik egungo lan merkatuan hedatu den prekaritate izurriteari izkin egiteko gazte gehienentzat, baina ELAk eta LABek uste dute haien lan baldintzak hobetzeko «tresna eraginkorrena» sindikatuen esku hartzea dela. Langile gazteei, ordea, zaila egiten zaie sindikatuengana iristea gehienak ez daudelako etorkizunera daraman lanpostu batean; gutxi dira lan kontratu finko bat dutenak, hilabete edo aste batzuk barru lana aldatuko ez dutenak, edota egiten duten jardueraz harago burua beste proiekturen batean ez dutenak. Eta gutxieneko egonkortasunik gabe oso zaila da sindikatuengana iristea laguntza eske.

Gurpil ero bat da neurri batean: lan esparruan gehiegikeria handienak pairatzen dituztenek dute zailtasun gehien sindikatuengana ailegatzeko. Izan ere, kanpo presioak eta barne beldurrak oztopo handiak izan daitezke lanpostu egonkor bat ametsa besterik ez denean. Behargin horien sakelakora ez da sindikatuen estaldura iritsi urte askoan. Eta ez da sindikatuek ez dituztelako hartu nahi afiliatu gisa, ezta hurrik eman ere, baizik eta langile prekario horien sektoreetan beharginen errotazioa bizi-bizi baliatzen delako; badakite laster ez direla han egongo, edo aukera handia dutela ez jarraitzeko. Askok uste dute horrelako egoera batean ez duela merezi antolatzen hastea. Nola gainditzen da laguntza behar duen behargin gaztearen eta laguntza eman dezakeen sindikatuaren arteko arrakala? Badira hainbat modu, baina ez da erraza, sindikatuek onartu dutenez.

Bekadunak eta beste

«Lan merkatuan hasiberriak direnak pairatzen dituzte abusu handienak; besteak beste, estatalizazioak zigortzen dituelako », dio Xabier Ugartemendia LABeko ekintza sindikaleko arduradunak. «Ez dute lan egoera errazik, baina, hala ere, iristen zaizkigu. Dena den, orain bi urte gure estrategiari buruzko hausnarketa egin genuen ekintza sindikalaz, eta erabaki genuen gu joatea gazteengana eta emakumeengana. Oinarrizkoa baita ulertzea antolatzea oso garrantzitsua dela».

Gazte askok beka baten bidez dute lan merkatuarekin lehen harremana. Ugartemendiaren arabera, abusu handiak egiten dira alor horretan; «bekarekin hasi, eta konturatzen dira langile baten lana egiten ari direla, beharbada haren oporraldia ordezkatuz». Bekadunei azalpenak ematera joan izan da LAB, eta Piztu alarma esaten dien ekintzak jarri ditu martxan.

«Eremu oso prekarioetan, adibidez pizzerietan eta antzekoetan, elkarretaratzeak egiten ditugu lan egoera horiek salatzeko». Horrez gain, LAB ahalegin berezia egiten ari da turismoarekin lotutako esparruetan, Bilbon eta Donostian. «Kanpaina jakin batzuk egin ditugu gazteei beren lan eskubideak zein diren jakinarazteko». Lanbide heziketa zentroetan ere esku hartu dute, ikasleak enpresetara joatear daudela. «Guk joan behar dugu gazteengana, sindikatua oso tresna baliagarria delako haientzat, pentsiodunentzat den moduan», azaldu du Ugartemendiak; «sindikatuok ahuldu nahi gaituzte, badakitelako prekaritateari aurre egiteko tresna eraginkorrena garela».

Hezkuntza mailaren arabera

Pello Igeregik, berriz, hezkuntza arloan jarri du azpimarra. «Gazteek jasotzen duten hezkuntzan sindikatuak ez dira existitu ere egiten», esan du ELAko negoziazio kolektiboko arduradunak. «Lanbide heziketatik eta unibertsitatetik ateratzen dira ezagutza handiekin, baina ez dakite non egin behar duten lan». Igeregik uste du sindikatuek haiengana hurbildu behar dutela, «erakusteko sindikatua baliagarria dela prekaritateari aurre egiteko».

Gazteen multzo handi batek sindikatuekiko duen sentipen arrotzak badu zerikusia gizarte ereduarekin ere, Igeregiren arabera: «Ikasle garaia meritokraziaren barruan igarotzen dugu, eta, horri jarraituz, lan merkatura iristen gara pentsatuta lan baldintza onak jasoko ditugula lan ona egiten badugu. Praktikak erakusten digu hori ez dela horrela». ELAko kidearen ustez, garai horretan erakutsi behar dute sindikatuek antolatzearen balioa. «Paradoxa da: hezkuntza maila txikiko langileen artean antolakuntzarako gaitasun handia ikusten dugu sektore batzuetan; hor dago Bizkaiko zahar etxeen gatazka, adibidez. Goi mailako ikasle izandakoekin, berriz, zailtasun gehiago ikusi izan ditugu».

ELAk badu gazteak antolatzeko erronka, «prekaritateari kolektiboki aurre egin behar zaiola erakusteko». Langile gazte horiek, beste guztiak bezala, greba batean ohar daitezke «nor diren eta zeren parte diren»; ELAko kideak dioenez, «klase kontzientzia ez baita lantzen hezkuntzan».