Euskal Herriko herritarrek azkar eta irmo erantzun diote AEB Ameriketako Estatu Batuek Venezuelaren kontra egindako erasoari. Eragile ezberdinek deituta, mobilizazio ugari izan dira atzo eta gaur, eta milaka lagunek gaitzetsi dute Washingtonek Venezuela bonbardatu eta Nicolas Maduro presidentea bahitu izana. Gaur, Hegoak plataforma internazionalistak deitutakoak izan dira mobilizazio jendetsuenak. Eraso inperialistarik ez. Venezuelak burujabetza. Venezuelar herriarekin bat! lelopean, Hegoaldeko lau hiriburuetan egin dute protesta eguerdian. Mobilizazio horietan izan dira zenbait eragiletako ordezkariak, hala nola EH Bildukoak, Ahal Dugu-koak eta Zurekin Nafarroakoak, edota ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuetakoak. EHKS Euskal Herriko Kontseilu Sozialistak, berriz, atzo egin zituen elkarretaratzeak Baionan, Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean. Eraso inperialisten aurka, Venezuelako herri langilearekin elkartasuna, izan zen leloa, eta «oligarkia inperialistaren estatu kolpea» gaitzetsi zuten. EHKSk deitutako elkarretaratzea, atzo, Iruñean. EHKS Erakunde horren esanetan, erasoaren helburua da «eskuin muturreko erregimen txotxongilo bat» ezartzea Venezuelan, hango petrolioaz jabetzeko, eta narkotrafikoaren kontrako Trumpen argudioak horretarako «aitzakiak» besterik ez dira. Europako gobernuen «hipokrisia» ere deitoratu dute, eta «Venezuelako herri langileak erresistentziarako eskubidea» duela aldarrikatu. Euskal Herriko mugimendu internazionalistako hainbat eragilek deituta ere egin zituzten kontzentrazioak atzo Iruñean, Donostian, Gasteizen eta Bilbon. Prozesu bolivartarraren defentsan, Venezuela tinko. Eraso inperialistari ez! lelopean ehunka herritar bildu ziren, eta Venezuelari babesa adierazi zioten. Mugimendu internazionalistako eragileen kontzentrazioa, atzo, Bilbon. JARDUN KOORDINADORA «Venezuelaren aurkako erasoa ez da berria, baizik eta prozesu horren kontrako oldar historikoaren beste fase bat; oligarkiak ezin baitu baimendu askapen prozesurik, herri matxinorik», adierazi zuten. Halaber, kritiko mintzatu ziren EBren jarreraren kontra, baita Euskal Herrian «Venezuelako prozesua desitxuratzen duten alderdi, hedabide eta eragile» guztien kontra ere. «Venezuelaren aurkako erasoak eta esku hartze militarra justifikatzen dute hemengo burgesiak eta bere lekaioek, nahiz eta giza eskubideen aldeko mezu humanitaristekin eta bakezalekeria abstraktuarekin mozorrotzen saiatu». Hiriburuetakoez gain, herrietan ere egin dira protestak. Gernikan (Bizkaia), esaterako, Ernaik deituta. Gazte antolakundeak elkartasuna adierazi die Venezuelako herritarrei: «Venezuelako herritarrei dagokie, eta ez beste inori, etorkizunean zer izan nahi duten erabakitzea. Hori da, hain zuzen ere, iraultza bolivartarrak babestu duen funtsezko ideia. Ez da, ordea, erabaki askerik egongo AEBen erasopean jarraitzen badute Venezuelak eta Latinoamerikak». Ernairen mobilizazioa, atzo, Gernikan. GERNIKAKO ERNAI AEBen esku hartzearen aldeko mobilizazio bat ere antolatu da Bilbon, Venezolanos en Bilbao Bizkaia plataformak deituta. 17:00etan izango da udaletxearen aurrean. Pradales eta Txibite Alderdi politikoek ere plazaratu dute euren iritzia atzo gertatutakoaren inguruan. EAJren Euzkadi Buru Batzarra kezkatuta agertu da Venezuelaren kontrako erasoaren aitzinean, AEBek nazioarteko araudia hautsi dutela ikusita. Beren irudiko, munduko ordena «multilateralismora itzultzea» da bakea babesteko «modurik eraginkorrena», eta, hortaz, «garden» jokatzeko eta «nazioarteko zuzenbidea errespetatzeko» eskatu diete AEBei. EAJk nabarmendu du, halere, Nicolas Madurok 2024ko uztailaren 28ko Venezuelako Presidentetzarako hauteskundeak «faltsutu» egin zituela eta Edmundo Gonzalez Urrutiak babes handiagoa lortu zuela. Alderdiak espero du Venezuelak «trantsizio politikoa» hasi ahal izatea, «askatasun publikoak eta giza eskubideak errespetatuko dituen eta herritarren bake eta adiskidetze beharrei erantzungo dien erregimen demokratikoa lortzeko». Eta gehitu du lehenbailehen «itzuli» behar zaiela ahotsa herritarrei, «behar bezalako berme demokratikoekin». Ildo beretik mintzatu da Imanol Pradales Eusko Jaurlaritzako lehendakaria X sare sozialean. Adierazi du Eusko Jaurlaritza «gertutik, etengabe eta kezkaz» jarraitzen ari dela Venezuelan gertatutakoa. «Euskaditik eskatzen dugu Venezuelan nazioarteko legedia eta Nazio Batuen Gutuna errespetatzeko, eta bat gatoz EBk adierazitako jarrerarekin». Hala, «multilateralismoaren, elkarrizketaren eta diplomaziaren» defentsa egin du. Nafarroako lehendakari Maria Txibitek, berriz, erasoa gaitzetsi du, eta nazioarteko zuzenbidea urratzen duela esan: «Petrolioarekiko eta energia baliabideekiko interesak garrantzi handia du esku hartzeko erabakian, narkotrafikoari edo demokraziari buruzko diskurtsoaz harago». EH Bilduk salatu; UPNk ospatu EH Bilduk salatu egin du «Venezuelako herri burujabearen» kontra AEBek egindako erasoa, «baita kanpoko esku hartze oro ere». «Euskal ezker independentistak munduko herri eta nazio guztien burujabetza, autodeterminazioa eta bakea printzipio ukaezin gisa defendatzen eta defendatuko ditu beti», adierazi dute. Koalizioak esandakoari jarraiki, Arnaldo Otegi idazkari nagusiak ere gogor gaitzetsi du Venezuelako «herri subiranoaren aurkako esku hartze inperialista». Herri burujabetza, autodeterminazioa eta bakea defendatu ditu, X plataforman zabaldutako mezuan: «Etorkizuna herriena da, eta herriei bakarrik dagokie beren historia idaztea». Venezuelaren kontrako erasoa ospatu duena UPN izan da. Cristina Ibarrola presidenteak uste du Venezuelak «aldi berri bat» hasiko duela: «Diktadura aldi ilun bat itxi eta herri libre baten bidea irekiko da, itxaropenarekin eta aukerekin Venezuelako herriarendako». Antzera mintzatu da Javier Esparza alderdiak Nafarroako Parlamentuan duen bozeramailea: «Demokraziarantz trantsizioa egin behar da orain, herritar guztien eskubideak eta askatasunak ziurtatuz». Hoietaz gain, Geroa Sozialberdeak nazioarteko legediaren eta herrien subiranotasunaren alde mintzatu zen, eta Ahal Duguk, Zurekin Nafarroak, Nafarroako Ezker Batuak eta Ezker Anitzak ere gaitzetsi egin zuten AEBen erasoa. ELA eta LAB Sindikatu abetzaleek ere hartu dute posizioa. ELAren iritziz, «Venezuelaren aurkako eraso militarrak mehatxu larria dira bakearentzat eta eskualdeko zein munduko egonkortasunarentzat», eta, hala, AEBetako Gobernuari exijitu dio Venezuelan egiten ari den «eskalada militarra» bukatzeko, eta nazioarteko komunitateari, berriz, eraso horien aurka agertzeko. «AEBek Nicolas Maduro eta bere emaztea askatu behar dituzte, ahalik eta lasterren», gehitu du sindikatuak. Halaber, ELAk elkartasuna adierazi die Venezuelako herriari zein bertako mugimendu sindikalei eta sozialei. LABek ere ohar bidez salatu ditu erasoak: «Eraso militarrek, mehatxuek eta interes inperialistetatik bultzatutako desegonkortze politikek herrien sufrimendua areagotzea eta nazioarteko ezegonkortasuna handitzea besterik ez dute eragiten». Esan du «nazioarteko zuzenbidearen urraketa larria» direla, «etorkizuna libreki erabakitzeko eskubidea duen herri baten burujabetzaren aurkako eraso zuzena». «AEBek Venezuelaren aurka egindako erasoak nazioarteko bakea eta egonkortasuna mehatxatzen ditu», ohartarazi dute.

AEBek eraso egin diote Venezuelari, eta preso hartu dute Nicolas Maduro presidentea. AEBetako presidente Donald Trumpek arratsaldean hitz egin du kazetarien aurrean, eta jakinarazi du Washingtonek hartuko duela herrialdearen kontrola, «trantsizio seguru bat» egin daitekeela baieztatu arte. «Kudeaketa egokia egin nahi dugu. Ez dugu Maduro atzeman eta alde egin nahi. Herrialdea zuzenduko dugu trantsizio egokia egin daitekeela bermatu arte». Hala ere, ez du zehaztu nork hartuko duen kontrol hori. Maduroren eta haren emazte Cilia Floresen inguruan, Trumpek adierazi du AEBetako armadako itsasontzi batean dituztela senar-emazteak, New Yorkera bidean, eta AEBetan epaituko dituztela: «Beren jarduera kriminalaren frogak aurkeztuko dira», gaineratu du. ZUZENEKOa AEBen erasoa Venezuelari 2003an Irak inbaditu zutenetik egin ez duten bezalako eraso batean, AEBek Caracas hiriburua eta beste estatu batzuetako helburu zibil eta militarrak bonbardatu dituzte bart goizaldean. Ohi duen bezala, Trump bere sareen bidez mintzatu da lehen orduan, eta, prentsaurrekoa egin aurretik, The New York Times egunkariaren eta Fox News hedabidearen bitartez hitz egin du. Erantzun labur bat eman dio The New York Times egunkariari: goizeko operazioaren «bikaintasuna» azpimarratu du, zeina, haren arabera, «prestaketa onari eta soldadu on-on anitzen inplikazioari esker» burutu ahal izan duten. Fox News hedabidean, berriz, esan du operazioa duela egun batzuk egitekoak zirela, baina eguraldiagatik atzeratu egin behar izan zutela. Duela astebete Madurori amore emateko ere esan ziola azaldu du: «Zerbait indartsuagoa egin behar genuen». Era berean, azaldu du Maduro eta Flores atxilotzeko operazioa «telebista saio bat balitz bezala» ikusi duela, eta azpimarratu du munduan ez dela horrelako operaziorik egin dezakeen beste herrialderik. Ordu batzuk igaro direnean hitz egin du prentsaren aurrean, Mar-a-Lagoko (Florida, AEB) luxuzko bere etxean, Euskal Herrian 17:30ak pasatxo zirenean. Marco Rubio AEBetako Estatu idazkariak, Pethe Heghseth Defentsa idazkariak eta Dan Caine AEBetako Aireko armadako jeneralak lagunduta irten da kazetarien aurrera, eta paparra atera du bart egindako erasoa dela eta. Esan duenez, gauean Venezuelan egin duen erasoak «justizia» lortzea zuen helburu, eta, horri eskerrak, AEB «herrialde errespetatua» dela nabarmendu du, «orain arte inoiz ez bezala, seguruenik». Aurrez Fox News hedabideari esandakoa ere errepikatu du kazetarien aurrean. Alegia, «munduko beste edozein herrialdek lortuko ez lukeen» operazioa egitea lortu dutela AEBetako estatu indarrek; «oso denbora laburrean», gaineratu du: «Venezuelako militarrek ezin izan dute ezer egin gure militarrek, estatu indarrekin batera, gauerdian Maduro atzeman dutenean». Bart egindako erasoaren inguruko xehetasunak emateaz gain, Trumpek adierazi du operazioa «arrakasta hutsa» izan dela, baina Etxe Zuriko maizterrak ez du beste eraso bat egiterik baztertu: «Lehen erasoak horrenbesteko arrakasta izan duenez, ez dut uste beste eraso bat egitea beharrezkoa izango denik. Baina behar izanez gero, prest gaude eraso handiago bat egiteko». Maduroren inguruan, Trumpek esan du «legez kontrako diktadore bat» dela, eta «sare kriminal bat» zuzentzen zuela. Erasoaren jomuga, ordea, petrolioan jarri dute askok eta askok. Munduko petrolio erreserbarik handienetakoak ditu Venezuelak, eta Trumpek kritikatu egin du Venezuelak orain arte petrolioaren inguruan egin duen kudeaketa. «Venezuelak luzaroan egin du porrot petrolioaren negozioan. Atera zezaketena eta atera dutena alderatuta, oso petrolio gutxi atera dute». AEBetako presidenteak azpimarratu du Venezuelan petrolioaren negozioa «berreskuratzeko» prest dagoela. Ildo horretan, gogoratu du AEBetako petrolio konpainiak «munduko handienak» direla, eta «milaka milioi dolar» inbertituko dituztela ere jakinarazi du, «petrolio azpiegiturak konpontzeko, eta herrialdearentzat diru sarrerak sortzeko». Trumpek hitz egin aurretik, J. D. Vance AEBetako presidenteordeak eman ditu xehetasun gehien bere X kontuan: «Presidenteak behin baino gehiagotan proposatu dizkio aterabideak [Madurori], eta argiki mintzatu da prozesu osoan: droga trafikoa eten behar da, eta ebatsitako petrolioa AEBei itzuli behar zaie. Maduro izan da azkena deskubritzen Trump presidenteak ez duela hitzik jaten. Zorionak indar armatuetako operadoreei, behar bezala gauzatu baitute egiazki harrigarria izan den operazioa». Venezuelako agintariek ere hitz egin dute. Diosdado Cabello Venezuelako bigarren agintaria Caracas hiriburuko kalera atera da goizean goiz, balen aurkako txalekoa soinean eta soldaduz inguraturik. «Kalean zabaldu ditugu soldaduak. Lasaitasunerako deia egiten dugu. Izan konfiantza gugan», esan du. Barne ministroaren irudiak zabaldu dituzte Venezuelako hedabideek, kalean, erasoak gorabehera, Maduroren gobernuak kontrolari eusten diola helarazi nahian. Herritarrei mintzatu zaie, gero: «Nehor ez dadila etsitu. Nehork ez diezaiola lana erraztu etsai inbaditzaileari». Caracasek jakinarazi duenez, Vladimir Padrino Defentsa ministroak hartu du Venezuelako presidentetza, oraingoz. Venezuelako prokuradore orokorra ere mintzatu da, Tarek William Saab, eta baieztatu du «biktima errugabeak» hil dituztela «gauean koldarkeriaz gauzatutako eraso terroristan»; datu ofizialik ez da atera momentukoz. Halaber, Saabek adierazi du, presidenteari edozer gerta ere, AEBak izendatuko dituztela erantzule. Atzerrian dagoen Venezuelako gobernuaren oposizioak, berriz, Maria Corina Machado buru dela, Trumpek prentsaren aurrean hitz egin baino minutu batzuk lehenago eman du bere iritzia. Ohar bidez jakinarazi du, eta txalotu egin du AEBen erasoa. Bakearen Nobel sariduna pozik azaldu da Maduro presidentea preso hartu eta indarrez AEBetara eraman dutelako, eta iragarri du iritsi dela «askatasunaren garaia» Venezuelarentzat. Era berean, ziurtatu du Edmundo Gonzalez dela orain Venezuelako presidentea, eta Venezuelako Armadari hori onartzeko eskatu dio. Gainera, erantsi du Madurok erantzun egin beharko duela «venezuelarren aurka egindako delitu zitalengatik». Trumpek egin duen agerraldian Machadoren inguruan galdetu diote, baina adierazi du ez daukala Venezuelako herritarren «sostengu eta errespetu» nahikorik. Base militarrei eraso Goizaldean izan dira erasoak, Euskal Herrian 07:00ak zirela. Zenbait leherketa izan dira aldi berean Caracas hiriburuan eta beste estatu batzuetan, eta, CBS AEBetako telebista kateak jakinarazi duenez, Etxe Zuriak baieztatu dio Donald Trump presidenteak agindu duela erasoa. Marcos Rubio AEBetako estatu idazkariak jakinarazi du Maduro eta Flores preso hartzeko operazioan parte hartu dutenei babesa emateko egin dutela eraso, eta, behin helburua lortuta, ez duela segidarik izango. Venezuelako Gobernuak salatu du «eraso militar oso larria» izan dela, eta «kanpoko astinaldi egoera» ezarri du, kanpotik eragindako gatazka batek herrialdearen segurtasuna arriskuan jartzen duenean ezar litekeen salbuespen egoera. Herrialdea defendatzeko eta «borroka armatuari ekiteko» prestatu daitezela agindu dio armadari. Herritarrei ere mobilizatzeko eskatu die. Leherketa bat, La Carlota base militarrean, Caracasen. MIGUEL GUTIERREZ / EFE Lekukoen arabera, Euskal Herrian 07:00ak zirela izan dira leherketak, eta, eztandekin batera, hegazkin hotsa ere entzun da. Gobernuak handik gutxira jakinarazi du Miranda, Aragua, La Guaira eta Caracasen dauden instalazio zibil eta militarren aurkakoa izan dela erasoa. Sare sozialetan, hainbat herritarrek leherketa horien irudiak argitaratu dituzte. Irudi horietako batzuetan, Fuerte Tiuna eta La Carlota base militarretatik gertu ikusten dira leherketak. «Fuerte Tiuna lehertzen ari da», entzun daiteke bideo horietako batean. Fuerte Tiuna Venezuelako instalazio militar ezagunenetako bat da, eta hainbat erakundek dute hor egoitza, besteak beste, Defentsa Ministerioak eta Armadaren Komandantzia Orokorrak; Venezuelako presidenteordearen egoitza ofiziala ere hor dago. La Carlota hegazkinen base bat da, eta Caracas ekialdean dago. Venezuelako militarrak, eztanden ondoren, Caracasko kale batean. MIGUEL GUTIERREZ / EFE Mehatxuei segida Venezuelako Gobernuak salatu du Nazio Batuen Erakundearen Gutuna urratu dutela AEBek, «batik bat 1. eta 2. artikuluak»; izan ere, artikulu horiek herrialde bakoitzaren subiranotasunaren errespetua, berdintasun juridikoa eta indarraren erabileraren debekua bermatzen dituzte. Ohar batean, gaineratu du erasoak arriskuan jarri dituela «bakea eta nazioarteko egonkortasuna», baita «milioika pertsonaren bizia» ere. NBEren Gutunaren 51. artikulua ere aipatu du, eta adierazi Venezuelak eskubidea duela bere herria eta bere lurraldea defendatzeko. Venezuelaren eta AEBen arteko tentsioak gora egin du azken hilabeteetan, eta Maduroren gobernuak Donald Trumpen mehatxuak salatu ditu. Trumpek narkotrafikoarekin lotu du Venezuelako Gobernua, eta mahai gainean jarri izan du herrialde horri eraso egiteko aukera. Izan ere, 2020an, Maduro jadanik auzipetu zuten AEBetan, narkotrafikoagatik: Washingtonek 15 milioi euro eskaini zituen hura atxilotzeko modua emango zuen edozein informazioren truke; 2025 hasieran 25 milioira igo zuten eskaintza, eta 50 milioira, 2025eko abuztuan. Erraterako, Washingtonek Madurori leporatzen dio Soles kartelaren buru izatea, baina kartel horren izatea bera ez da frogatua. [articles:2152105] Trumpek militarrak hedatu zituen abuztuan Karibeko uretan, «narkotrafikoari aurre egiteko», hain zuzen. Hori aitzakia hartuta, irailetik zenbait ontziri eraso dio, eta azaroan USS Gerald R. Ford hegazkinontzia eraman zuen inguru horretara; 4.000 marinel baino gehiago daude han, baita hainbat aireontzi ere. Etxe Zuriak, ondoren, beste koska bat igo zuen tentsioa, eta Venezuelatik ateratzen ziren petroliontziei eraso egiten hasi zen. Joan den ostiralean instalazio militar handi baten kontra eraso egin zuela iragarri zuen, baina ez zuen zehaztu non. Kolonbiari ere egin zion mehatxu Trumpek, eta Gustavo Petro presidenteak erantzun zion «gerra deklaratzea» litzatekeela hori. Kolonbiako Gobernuak batasunerako deia egin zien Latinoamerikako herrialdeei.

AEB Ameriketako Estatu Batuek Venezuelari egindako erasoaren albistea zabaldu ahala etorri dira erreakzioak. Erasoa salatu dute munduko potentziek, eta nazioarteko zuzenbidea errespetatzeko eskatu. Latinoamerikako herrialdeek ere gogor kritikatu dute, Argentinak salbu; pozik azaldu da Javier Milei presidentea. EB Europako Batasunak, aldiz, epel erantzun du. Errusia «Oinarririk gabe egindako eraso armatua izan da» Errusia izan da Washingtonen erasoaren aurkako adierazpenak egiten aurrenekoa. Errusiako Atzerri Ministerioak ohar bidez gaitzetsi du AEBek Venezuelaren aurkako egindako «eraso armatua», eta esan du «oinarririk gabe» egindako erasoak izan direla. «Etsaitasun ideologikoak arrakasta izan du pragmatismo enpresarialaren eta konfiantzazko harremanak eraikitzeko borondatearen aurrean», adierazi du. Era berean, elkarrizketarako deia egin du konponbide bat adosteko: «Oraintxe bertan, funtsezkoa da, batez ere, indarkeriaren gorakada galaraztea eta elkarrekin hitz eginez irtenbide bat topatzea. Gure ustez, hitz eginez bilatu behar dituzte irtenbideak. Prozesu honetan laguntzeko prest gaude». Eta zera erantsi du: «Latinoamerikak bake eremua izan behar du aurrerantzean ere, 2014an deklaratu zen bezala. Eta Venezuelari bere patua zehazteko eskubidea bermatu behar zaio, kanpoko esku hartze suntsitzailerik, are gutxiago militarrik, gabe». Iran «Estatu burujabe baten aurkako erasoa da» Hitz gogorragoak erabili ditu Iranek erasoa gaitzesteko. Nazioarteko zuzenbidearen aurkako erasoa dela esan du herrialdeko Atzerri Ministerioak ohar batean, eta «subiranotasun nazionalaren eta lurralde osotasunaren urraketa nabarmena» dela. Teheranek gogorarazi du Venezuelak eskubidea duela bere subiranotasuna, lurralde osotasuna eta autodeterminazio eskubidea defendatzeko. Eta nazioarteari eskatu dio berehala erantzuteko, eta «legez kanpoko erasoak geldiarazteko». Izan ere, ohartarazi du erasoak nazioarteko sistema osoari eragiten diola, NBE Nazio Batuen Erakundearen Gutunean oinarritutako ordena ahulduta geratuko baita. Txina «AEBen jokabide hegemonikoak nazioarteko zuzenbidea urratzen du» AEBen erasoaren inguruan hitz egiten azkenetarikoa izan da Txina, eta adierazi du ezustean hartu duela ekintzak. Gogor gaitzetsi du, halere, «estatu subirano baten aurka indarra erabili» izana, eta ohartarazi du Maduro eta haren emaztea atzeman izanak «larriki urratzen» duela nazioarteko zuzenbidea. «AEBen jokabide hegemonikoak larriki urratzen du nazioarteko zuzenbidea, Venezuelaren subiranotasuna urratzen du, eta Latinoamerikako eta Karibeko bakea eta segurtasuna mehatxatzen ditu», adierazi du Txinako Atzerri Ministerioak ohar batean. Pekinek Washingtoni eskatu dio nazioarteko zuzenbidea eta Nazio Batuen Gutuna errespetatzeko, baita «beste herrialde batzuen subiranotasunaren eta segurtasunaren urraketak eteteko» ere. Horrez gain, Venezuelara ez joateko gomendatu diete herritarrei, AEBek egindako erasoen ostean segurtasun arriskuak areagotu egin direlako. Venezuelan dauden txinatarrei, berriz, adi egoteko eskatu die, segurtasun neurriak indartzeko eta beharrezkoa ez bada kalera ez irteteko. Gatazka eremuetatik urruntzeko eskatu die. Europako Batasuna Nazioarteko zuzenbideren alde, baina Madurori babesik adierazi gabe Europako Batasunak, aldiz, erantzun epela eman du, eta argi utzi du, beste behin ere, oreka zailari eusten ahalegintzen ari dela. Izan ere, Kaja Kallas Europako Batasuneko diplomaziaburuak ez ditu erasoak gaitzetsi; «moderazioa» eskatu du, eta lasaitasunerako deia egin. Era berean, nazioarteko zuzenbidearen eta NBEren Gutunaren «printzipioak» errespetatu behar direla azpimarratu du, AEBen aldebakarreko ekintza aitortzeak beste eraso batzuk egiteari atea irekitzea ekar dezakeelakoan. Kallasek adierazi du, halaber, Marco Rubio AEBetako Estatu idazkariarekin hitz egin duela eta adi-adi dagoela Venezuelan gertatzen ari denari. Halere, ez dio zuzenean erreparatu AEBetako presidente Donald Trumpi, eta ezta Nicolas Madurori ere. Esan du Bruselak aurrez ere esana duela Madurok ez duela «zilegitasunik», eta «trantsizio baketsua» defendatzen duela. Kallasen adierazpena hitzez hitz berretsi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. Espainia Bitartekaritza lanak egiteko prest, «konponbide baketsu bat» lortzeko asmoz EBko estatu kideek ere hitz egin dute. Espainia izan da aurrenetarikoa. Gaitzespen hitza erabili gabe, Jose Manuel Albares Atzerri ministroak lasaitasunerako mezua igorri du ohar baten bidez, eta, Bruselak adierazitakoaren ildotik, nazioarteko zuzenbidea eta NBEren Gutuna errespetatzea galdegin du. Madrilek adierazi du prest dagoela bitartekaritza lanak egiteko, «krisiari konponbide baketsu eta adostu bat» emateko. Ildo beretik, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak ere «krisia leuntzeko» eta «arduraz jokatzeko» deia egin du, eta nazioarteko zuzenbidea errespetatzeko adierazi. Bestelako hitzak erabili ditu, ostera, Sumar gobernu bazkideak. Yolanda Diaz presidenteordeak salatu du AEBek NBEren Gutuna eta nazioarteko araudia urratu dituztela: «Gaitzespen irmoa adierazi nahi dugu Venezuelaren aurkako eraso inperialista hau dela eta. Mundua ez da hain segurua eta ez da hain askea Trumpek eta nazioarteko gorrotoak zigorrik gabe jokatzen dutenetik. Beti egongo gara nazioarteko zuzenbidearen eta bakearen alde», esan du. Alemania «Trump arauak abandonatzen ari da» Alemaniak ez du begi onez ikusi AEBek Venezuelari eraso egin eta Nicolas Maduro atxiki izana, eta «kezka handia» agertu du herrialdearen egoera dela eta. «Trump presidentearekin, 1945etik gidatu gaituzten arauak abandonatzen ari dira AEBak», adierazi du gobernuak. 1940. urtea baino lehen AEBetan indarrean zen doktrina ekarri du bueltan Venezuelan izan den «estatu kolpeak», Alemaniaren arabera. «Indarraren legea gailentzen da pentsaera horretan, nazioarteko zuzenbidea alboratuta». Berlinen salaketa gogorra izan da: «AEBetan genuen konfiantza suntsitzen ari da Trump». Frantzia «Ondorio larriak izango ditu munduko segurtasunean» Frantziak ere kritikatu egin du AEBen erasoa, eta esan Nicolas Maduro atxikitzeko operazioak urratu egiten duela indarra ez erabiltzeko printzipioa, zeina nazioarteko zuzenbidean jasoa baitago. «Frantziak berresten du ezin dela irtenbide politiko iraunkorrik kanpotik inposatu eta herri subiranoek bakarrik erabakitzen dutela euren etorkizuna», adierazi du Jean-Noel Barrot Atzerri ministroak. Era berean, ekintza horiek Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluko kide iraunkorrak izateko erantzukizun nagusia duten nazioek egin izana nabarmendu du. Barroten iritziz, horrek «ondorio larriak izango ditu munduko segurtasunean», ez delako inor salbu egongo. Hala ere, zuzenean erreparatu dio Madurori, eta «Venezuelako herriari boterea eta oinarrizko askatasunak kentzea» leporatu dio. Kolonbia Erasoa gaitzetsi du, eta mugan segurtasuna indartu Erasoak alarma guztiak piztu ditu Hego Amerika osoan, eta erne jarri ditu herrialde bat baino gehiago. Kolonbia da horietako bat. Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak gogor kritikatu du erasoa, eta Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluaren premiazko bilera eskatu. Sare sozialen bidez bakerako deia zabaldu du, eta adierazi «errefusatu» egiten duela «biztanleria zibila arriskuan jartzen duen aldebakarreko ekintza militar oro». Petrok, era berean, eskualdean bakea bermatzeko eskatu du, eta, horretarako, «inplikatutako alde guztiei» galdegin die «borroka areagotuko duten ekintzei uko egiteko». Elkarrizketaren eta diplomaziaren aldeko deia ere egin du. Halere, iragarri du mugako segurtasuna indartu dutela, erasoen ondorioz errefuxiatu oldeak iritsiko diren beldur. Kuba «Estatu terrorismoa da» Kubak ere gogor kritikatu du AEBek Venezuelari egindako «eraso kriminala», eta nazioartearen erantzuna eskatu du Miguel Diaz-Canel Kubako Errepublikako presidenteak. «Gure bake eremua bortizki erasotzen ari da. Estatu terrorismoa Venezuelako herri kementsuaren eta Gure Amerikaren aurka ari da. Aberria edo hil. Irabaziko dugu!», idatzi du X plataforman argitaratutako mezu batean. Brasil Erasoak «onartezinak» dira, eta aurrekari «arriskutsua» Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak ere gogor gaitzetsi ditu erasoak. Esan du «onartezina» dela Venezuelako lurretan bonbardaketak egitea eta Nicolas Maduro Venezuelako presidentea atxikitzea: «Venezuelaren subiranotasunari egindako irain oso larria da, eta oso aurrekari arriskutsua nazioarteko komunitate osoarentzat», adierazi du X sare sozialean argitaratutako mezu batean, eta erantsi du Brasil prest dagoela «elkarrizketaren eta lankidetzaren bidea sustatzeko». Brasilgo presidenteak salatu duenez, nazioarteko zuzenbidearen «urraketa nabarmena» da, eta «indarkeria, kaosa eta ezegonkortasuna nagusi den mundu baterako lehen urratsa», zeinetan indartsuenaren legea multilateralismoaren gainetik jarriko den. «Ekintza horrek Latinoamerikako eta Karibeko politikan izandako interferentziaren garairik txarrenak gogorarazten ditu, eta eskualdea bake eremu gisa babesteko mehatxua da», ohartarazi du. Hori dela eta, nazioarteko komunitateari, eta, bereziki, NBEri eskatu die «gertaera horri modu indartsuan erantzuteko». Mexiko «Nazio Batuen Erakundeari eskatzen diogu esku hartzeko» Mexikok ere gogor gaitzetsi du AEBen erasoa, eta NBE Nazio Batuen Erakundeari eskatu dio esku hartzeko, «elkarrizketa erraztu» dezan, eta «nazioarteko zuzenbidean oinarritutako konponbide baketsu eta jasangarria» izateko baldintzak egon daitezen. Oharrean adierazi dutenez, Hego Ameriketako herrialdeek «elkarrekiko errespetuan» eraikitako eskualdea osatzen dute, eta esku hartze militarrek eskualde horietako egonkortasuna arriskuan jartzen dute. Txile «Venezuelako krisia hitz eginez konpondu behar da, eta ez indarkeriaren bidez» Txileko presidente Gabriel Boricek «kezka eta gaitzespena» agertu ditu, Venezuelaren aurkako eraso militarra dela eta. Egoera lasaitzeko, «irteera baketsu bat» eskatu du: «Venezuelako krisia hitz eginez konpondu behar da, eta ez indarkeriaren bidez». Litekeena da, ordea, Txileren jarrera erabat aldatzea, Boricen erreleboa hartuko baitu aurki Jose Antonio Kast eskuin muturreko politikariak. Hain justu, Kastendako «albiste ona» izan da Nicolas Maduro presidentea preso hartu izana. Argentina Txalotu egin du erasoa Oso bestela erantzun du Javier Milei Argentinako presidenteak. Begi onez hartu du AEBek Venezuelari eraso egin eta Nicolas Maduro atzeman izana. «Askatasuna aurrera doa», esan du. Mezu horrekin batera esteka bat jarri du, bere jarraitzaileek ere irakur dezaten Maduro AEBetara preso eraman dutelako albistea.

AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Venezuelaren arteko harremana ez da beti bera izan azken hamarkadetan. Hugo Chavez Venezuelako presidente kargura iristea izan zen bi herrialdeen arteko harremanaren mugarri nagusia. Iraultzaile bolivartarra agintean zela, bi herrialdeen arteko distantzia areagotu egin zen, eta Nicolas Maduro eta Donald Trump egungo presidenteak kargura iritsi zirenetik are gehiago handitu da distantzia hori. 1992ko otsaila. Hugo Chavez estatu kolpea ematen ahalegindu zen, Venezuelako armadako beste lau teniente koronelekin batera. Carlos Andres Perez orduko presidentearen aurkako mugimendu bat izan zen, baina huts egin zuen. Mugimendu horren ondorioz kartzelan sartu zuten Chavez —bi urtez egon zen preso—, baina mapa politikoan kokatu zuen. Hala, Venezuelako pertsonaia ezagunenetako bat bilakatu zen. 1998ko abendua. MVR Bosgarren Errepublika Mugimendua sortu ostean, herrialdeko presidentetzarako bozak irabazi zituen, botoen %56,2 eskuratuta. 1999an egin zuen karguaren zina, eta urte amaieran onartu zuen konstituzio berria. 2002ko apirila. Chavezen aurkako estatu kolpea jotzen ahalegindu ziren, eta Venezuelako Gobernuak AEBei egotzi zien mugimendua. Washingtonek, ordea, ukatu egin zuen. Tentsio horren ondorioz, bi herrialdeek aurkariaren enbaxadoreak kanporatu zituzten beren herrialdeetatik. 2005eko abuztua. AEBetako Droga Kontrolatzeko Administrazioa —DEA ingelesezko siglez ezaguna, AEBetan drogen trafikoari eta kontsumoari aurre egiteaz arduratzen da, eta drogei buruzko ikerketak koordinatzen ditu AEBetatik kanpo— herrialdetik bota zuen Chavezek, «narkotrafikoaren aurkako maskara» erabiliz, Venezuelako Gobernuaren aurka egitea egotzita. 2009ko urtarrila. Barack Obama demokrata AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente kargura iritsi zen, eta bi herrialdeen arteko harremanak hobera egingo zuela espero zen, baina ez zen halakorik gertatu. 2013ko martxoaren 5a. Hugo Chavez hil zen, minbiziak jota. Madurok hartu zuen presidente kargua, eta Chavezen ildo politiko berari jarraitu zion. Hala, Venezuelaren eta AEBen arteko harremanak berdin-berdin jarraitu zuen. 2014ko abendua. Obamaren gobernuak Venezuelako giza eskubideen eta gizarte zibilaren defentsari buruzko legea onartu zuen. Zigor jakin batzuk ezartzeko erabili zuten AEBek lege hori; Washingtonen esanetan, Venezuelan «giza eskubideen urraketen erantzule» izan zirenei. 2015eko martxoa. Obamak dekretu bat igorri zuen, argudiatuta Venezuela «ezohiko mehatxua» zela AEBetako segurtasun nazionalari eta kanpo politikei zegokienez. Eta zigorrak ezarri zizkien Venezuelako hainbat funtzionariori, giza eskubideen urraketak egitea egotzita. 2016ko azaroa. Donald Trump AEBetako egungo presidenteak lehenengo aldiz irabazi zituen AEBetako presidentetzarako bozak. Lider errepublikanoaren lehen agintalditik, Trumpen eta Maduroren arteko harremana etengabeko krisi betean egon da, elkarri egindako salaketak eta ezarritako neurri ekonomikoak tarteko, besteak beste. 2019ko urtarrila. 2018ko Venezuelako presidentetzarako bozak Madurok irabazi zituen, baina AEBek ez zituzten emaitza ofizialak onartu, eta Juan Guaido oposizioko burua aitortu zuten presidente. Hori zela eta, AEBekin harreman «diplomatikoak eta politikoak» haustea erabaki zuen Madurok. 2024ko azaroa. Trump bigarren aldiz iritsi zen agintera. Etxe Zuriko maizterrak narkotrafikoarekin lotutako delituak leporatu dizkio Madurori bi agintaldietan, eta horrek okerrera egin du azken hilabeteetan, Etxe Zuriko egungo buruaren bigarren agintaldian. 2025eko iraila. AEBetako armada Karibeko urak kontrolatzen hasi zen. Ordutik, hainbat ontziri egin die eraso, betiere «narkotrafikoaren aurkako» operazioak direla argudiatuta. Orduz geroztik, AEBek 35 ontziri egin diete eraso Kariben eta inguruan, eta gutxienez 115 lagun hil dituzte, Trumpen gobernuak azken hilabeteotan jakinarazi duenez. 2025eko azaroa. Pentagonoak inguru horretara eraman zuen USS Gerald R. Ford hegazkinontzia, munduko handiena, eta bertan dago oraindik ere. 2025eko abendua. Venezuelan jarduten duten petroliontzien kontrako zigorrak ezarri zituen Washingtonek. 2025eko urtarrilaren 2a. Venezuela AEBekin batera narkotrafikoari aurka egiteko «prest» dagoela esan zuen Madurok, eta Washingtonekin negoziatzen hasteko prestutasuna erakutsi zuen. 2025eko urtarrilaren 3a. AEBek eraso egin die Venezuelari, eta Maduro eta haren emaztea preso hartu dituzte.

Yemengo independentistek jakinarazi dute independentzia prozesu bat abiatuko dutela. Aidarus al-Zubaidi mugimenduko liderrak egin du jakinarazpena, eta adierazi du bi urteko trantsizioa egingo dutela lehenik. Hala, bi urteren buruan —2028ko urtarrilaren 2an, alegia—, independentzia erreferenduma egingo dute. Dena den, mugimendu independentistako buruak adierazi du ez dutela zertan itxaron ordura arte. Alegia, indarrez ere aldarrikatu ahalko luketeela independentzia. Al-Zubaidik Yemengo hegoaldeko herritarren aurrean hitz egin du gaur, Yemengo Gobernuaren eta Hegoaldeko Trantsizio Kontseiluko independentisten arteko krisiak eztanda egin ostean. Horregatik, telebistaz eman duten hitzaldian, Al-Zubaidik nazioarteko komunitateari eskatu dio hegoaldekoen eta iparraldekoen arteko elkarrizketak babes ditzatela, eta «hegoaldekoen eskubideak bermatuko dituzten mekanismoak» ziurtatzeko. Izan ere, independentistek gaur salatu dute Saudi Arabiak eraso egin diola beren kanpamentu militar bati; bi herrialdeen arteko muga inguruan jazo dira bonbardaketak, Hadramaut eskualdean, hain zuzen ere. Eskualde horixe bera da Hegoaldeko Trantsizio Kontseiluko independentistek abenduan kontrolpean hartu zutenetako bat. Mohammed Abdulmalikek, kontseiluaren Hadramauteko arduradunetako batek, esan du zazpi lagun hil eta hogei baino gehiago zauritu direla Al-Khasah kanpamentuan. Salem Ahmed Saeed al-Khunbashi Hadramaut eskualdeko gobernadoreak —Yemengo Gobernuaren ordezkaria da, ez independentistena— gaur iragarri du «operazio baketsua» abiatu dutela Hegoaldeko Trantsizio Kontseiluak hartutako gune militarrak berreskuratzeko: «Operazio hau ez da gerra deklarazio bat, ezta tentsioa handitzeko saiakera bat ere», nabarmendu du ohar bidez, Saba berri agentziak kaleratu duenez. Izan ere, Hadramauteko gobernadoreak Sorterriko Ezkutua gidatuko du, Raxad al-Alimi Yemengo presidenteak iragarri duenez —duela bi urte sortu zuten Yemengo armadako talde hori, eta Riadek entrenatzen eta hornitzen du, bai diruz eta bai armaz—. Erabakiaren xedea «segurtasuna eta ordena» berrezartzea da, abenduan herrialdearen parte handi bat independentisten esku geratu baitzen. iFrameResize({ log: true }, ‘#yemen’); Riadek behin baino gehiagotan exijitu die independentistei gobernuaren esku utz ditzatela bai Hadramaut eta bai ekialdeko Al-Mahra eskualdeak, zeinak petrolioan aberatsak diren. Aintzat hartzekoa da boterea partekatzen zutela nazioarteak onartutako gobernuak eta independentistek, harik eta independentistek herrialdearen hegoaldea eta ekialdea mendean hartzen hasi ziren arte, iragan abenduan —1990era arte Hego Yemen zenaren lurraldea kontrolatzen dute gutxi gorabehera; urte horretan, Ipar Yemen eta Hego Yemen bateratu egin ziren—. Saudi Arabiak zuzentzen duen nazioarteko koalizio batek babesten du gobernua, eta beldur da independentistek herrialdea are gehiago zatikatuko ote duten; izan ere, huthiek —Iranen aldeko talde xiitakoek— Yemen mendebaldea eta Sana hiriburua kontrolatzen dituzte 2014az geroztik. Besteak beste, Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek huthien kontra egin dute orduz geroztik. Baina Riadek nazioarteak onartutako gobernuaren alde egin du, eta Abu Dhabi, berriz, independentisten alde lerrokatu da. Asteartean, Saudi Arabiak kargamentu bat bonbardatu zuen Yemengo Mukalla hiriko portuan, argudiatuta Arabiar Emirerri Batuek armak bidali nahi zizkietela Yemen hegoaldeko independentistei; Saudi Arabiako armadak adierazi zuen, ohar bidez, armen eta ibilgailu militarren kargamentua Arabiar Emirerri Batuetako Fujairah hiritik heldu zela asteburuan. Horiek horrela, Raxad al-Alimi Yemengo presidenteak herrialdetik alde egin zezala agindu zion Arabiar Emirerri Batuen armadari. Jarraian, Defentsa Ministerioak jakinarazi zuen «terrorismoaren kontrako indarrak» Yemendik aterako dituela —armadako indar horiek dira Yemenen geratzen diren bakarrak, ministerioaren arabera—. Independentistek estatu propioa aldarrikatzen dute Yemenen. Matxino huthiek Sana hiriburua hartu eta gero, Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek milizia xiitaren kontrako frontea osatu zuten, eta batera aritu ziren nazioarteko aitortza zuten Yemengo agintariak eta independentistak. Zatitu ere egin zen fronte hori, 2018an independentistek Aden hiria —nazioarteak onarturiko gobernuaren hiriburua— hartu ostean. Azkenerako, boterea partekatzea adostu zuten Yemengo bi aldeek; azken asteotako gertakariek, ordea, aldenarazi egin dituzte bata bestearengandik.

Urtea erarik onenean abiatu dute Imanol Ansak eta Aritz Zubirik, beren profesional ibilbidean estreinako aldiz irabazi baitute binakako erremonte txapelketa. Ohiturari jarraituz, leporaino bete dira Hernaniko Galarreta (Gipuzkoa) pilotalekuko harmailak, eta, txapeldunak, emaitzari buelta emanda, bi joko eta bat nagusitu dira, Josetxo Ezkurraren eta Iban Larrañagaren aurka: 14-15, 15-6 eta 8-3. Kalitatez hainbestean joan da finala, baina emozioa izan du, azken jokoan erabaki baita guztia. Lehen jokoa tanto bakar baten aldearekin galdu dute Ansa II.ak eta Zubirik, baina ez dute bururik makurtu, eta nagusi izan dira hurrengo bi setetan: 25 eta 6ko partziala egin dute, eta merezita bururatu dituzte txapelak. Ansa II.a izan da laukotean onena, nabarmen gainera, baina Zubirik ere erakutsi du baduela maila onenekin jokatzeko. Binakako txapela jantzita, marka ederra lortu du Ansa II.ak. Orain arte irabaziak zituen banakako eta Masterseko txapelak, baina binakakoa falta zitzaion. Pozik mintzatu da partida amaieran. «Oraindik ere Erremontari txapelketako txapela falta zait, baina oso harro nago lortzen ari naizen guztiaz. Finalean sufritu egin dut, nekatuta nabaritu baitut neure burua, baina pilota abiadura bizian ibiltzen saiatu naiz, eta asmatu dut». Zubiriren lana goraipatu du urnietarrak. Pozez gainezka azaldu da Zubiri bera. «Ia beti Bigarren Mailan lehiatzen jardun dut, eta, onenekin jokatzeko aukera eman didatenean, txapeldun izan naiz. Sinetsi ezinda nago. 39 urte beteko ditut astelehenean, eta opari galanta egin diot neure buruari». Txapela garesti izan dute Ansak eta Zubirik. Bai, behintzat, lehen jokoan. Aurrea hartu dute hasieran, batez ere Ansa II.a jokoan sartu delako eta min egin duelako: 3-2, 7-3 eta 9-5. Emaitzari dagokionez ez ezik, jokoan ere nagusi ziren gorriak, baina Ezkurra II.a eta Larrañaga suspertu egin dira. Behetik gora egin dute, eta, olatua hartu dutenean, ez dute parekorik izan. Batez ere Larrañagak asmatu du sakearekin. Sakez hiru tanto egin ditu jarraian, eta azken tantora bitarte eutsi diote emozioari. Bi bikoteak hamalauna berdinduta zeudela, Ezkurra II.ak hartu du aginte makila, eta tanto bikaina egin du pilota moztuta. Puntu garrantzitsua eskuratu dute urdinek. Partidatik kanpo Bigarren jokoan, ordea, ohiko jokoaren erdirik ere ez dute erakutsi. Partidatik kanpo gelditu dira, eta txapeldunek oso erraz egin dute hamabost tantorainoko bidea. Ez dute izerdi askorik bota behar izan. Zubirik oso ondo aritu da zabaletik sakeak aterata, eta Ansa II.ak ere bikain baliatu ditu aurrean izandako aukerak. Dena den, txapeldunordeak bizitasuna erabat galduta aritu dira, eta hirugarren jokorako utzi dituzte lanak: 15 eta 6. Bada, hirugarren jokoak bide beretik jo du. Partidan sartuta eta zentratuta egon dira gorriak, eta opariak bata bestearen atzetik egin dituzte Ezkurra II.ak eta Larrañagak. Esaterako, partida hiruna zegoela, atzelari azkoitiarrak falta egin du sakez, eta hortxe amaitu dira haien aukera guztiak. Azken jokoa 8-3 irabazi dute Ansa II.ak eta Zubirik, eta merezita izan dira txapeldun. Lehen Mailako finalaz gain, Bigarren Mailakoa ere jokatu da, eta Ander Goikoetxea eta Joseba Goikoetxea izan dira txapeldun, Julen Deskargaren eta Ibai Martirenaren aurka. Nagusitasunez irabazi dituzte bi jokoak: 15-10 eta 15-7. Martirenak ez du erremontean segituko.

Auzo historikoa da, eta, aldi berean, berria. Etxebizitza modernoek eta eraikuntzako garabiek bestelako zeruertz bat eta beste muga batzuk marraztu dizkiote azken urteetan, baina barru-barruan, herri txiki baten nortasunari eusten dio oraindik, parte zaharreko karrika maldatsuen eta frankismo garaiko etxebizitza bloke marroien artean. Langile auzo bat da, eta urteetan, jatorri askotako jendeari egin dio ongietorria. Erdaraz izen asko izan baditu ere, euskarazko hitz batekin da ezaguna aspalditik: Arrosadia. «Etxe txiki batzuk Zaragozarako errepidearen bi aldeetan, besterik ez zegoen inguru honetan. Gainerakoa landa eremua zen», esplikatu du Xabi Sarda Arrosadiko bizilagun eta Euskara Taldeko kideak. 65 urte bete berri ditu, eta auzoan bizi izan da ia-ia jaio zenetik. Txikitan, Gelbenzu kalean, gurasoekin; gaur egun, handik metro batzuetara, Taxoare kalean. Denbora horretan, Arrosadiaren bilakaeraren lekuko izan da, nahiz eta, haren begietara, «asko-asko ere ez» da aldatu: «Etxe gehiago eraiki dituzte, bai…», onartu du, Albeniz kafetegiko barran bermatuta. Begiak kafe katilutik altxatu, eta ostatuko terrazan eserita dagoen gazte kuadrilla zaratatsuari erreparatu dio: «…baina auzoa betiko bera da». Hamaika izen, hamaika jatorri XIX. mendean, eraikin gutxi batzuek osatzen zuten auzoa: zenbait teileriak, benta batek eta laborantza lurren artean barreiatutako etxola txikiek. Benta horrek El Mochuelo zuen izena (mozoloa), Lehen Karlistaldian borrokan aritutako Urbano Igarreta Mochuelo gerrillari liberalaren omenez, eta izenak arrakasta izan zuen garai hartako iruindarren artean. Izen ofiziala ez bazen ere, bentaren inguruko etxe multzoa izendatzeko erabiltzen zuten askok. Hala ere, leku izen zaharrena euskarazkoa da, orokortu diren gaztelaniazko formak baino lehenagokoa, eta, auzoa sortu gabe zegoen garai horietan, Iruñeko Zabalgunearen eta Sadar ibaiaren artean zegoen nekazaritza eremu zabala izendatzeko balio zuen. Arrosadia auzoaren hastapenetako irudi bat, XX. mendearen hasierakoa. BERRIA Arrosadia eta Mochuelo, horiek ziren auzoaren izenik zabalduenak. Baziren gehiago ere, Arrosadiari era askotara deitu izan baitzaio: Sario, Sadar, eta zenbait urtez, baita La Rosalía ere, euskarazko Arrosadia-ren kalko modura. Azkenerako, baina, Iruñeko udal frankistak Milagrosa izena eman zion, 1930ean handik gertu eraikitako elizaren eta komentuaren omenez. «Guk Arrosadia esan izan diogu beti, baina, haurrak ginenean, Milagrosa erabili behar… Francoren garaian ez zegoen besterik», kontatu du Sardak. «Frankistek ez zuten gustuko Mochuelo izena, eta euskarazko toponimorik ere ez zuten nahi. Eta toki guztiei santuen izenak ematen zizkietenez, bada, Milagrosa. Alde bakarrez jarri zioten izen hori, inori galdetu gabe». Arrosadia harrera auzo izan da beti, 1950eko hamarkadan ingurua urbanizatzen hasi zenetik beretik. «1950eko eta 1960ko hamarkadetan, Arrosadiko bizilagun gehienak inguruko herrietatik etorritakoak ziren», azaldu du Sardak. «Lanera etorriak ziren Iruñera, eta hemen errazagoa zen etxea erostea: kalitate eskaseko etxebizitzak ziren, txikiak, merkeak…». Hurrengo hamarkadetan, lehengo bizilagun horiei batu zitzaizkien atzerritik etorritakoak: 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, Espainiatik heldu ziren nagusiki, eta 2000. urtetik aurrera, beste herrialde askotatik: Ekuador, Errumania, Senegal… Azken urteetan, baina, beste bilakaera bat izan du auzoak, eraikuntzaren sektoreari lotuta. Berriki, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoaren inguruko eremuak urbanizatzeko plana adostu zuten Nafarroako Gobernuak eta Iruñeko Udalak, eta, horri segika, ehunka etxebizitza eraikitzen ari dira Arrosadiaren hegoaldeko zelaietan —horietako asko, babestuak eta alokairu sozialekoak—. «Nik Arrosadia Berria esaten diot inguru horri, bestearengandik bereizteko», esan du Sardak, irribarrez. Gaur egun, 16.000 bizilagun inguru ditu auzoak, baina, etxebizitza sustapen horien guztien ondorioz, dezente handituko da kopuru hori datozen urteetan. Handitze horrek, baina, beste hamaika erronka ekarriko ditu berekin. Handitze «desordenatua» «Arrosadia, hirigintzari dagokionez, erabat defizitarioa da». Ainara Ainzuaren hitzak dira. Auzoko gazte mugimenduko eta beste zenbait kolektibotako kidea izandakoa da, eta argi-ilunak ikusten ditu Arrosadiaren hazkundean eta antolaketan: «Apenas dagoen espazio publikorik, are gutxiago gazteondako. Azken urteetan, zenbait kale oinezkoentzakoak bihurtu dituzte, eta horri esker, eremu batzuk irabazi ditugu, baina oso txikiak dira». Izan ere, urteetan, Arrosadiak ez du plazarik izan. Asfaltozko labirinto bat izan da, berdegune bakar bat zuena: Ilargienea parkea. Arrosadian eraikitzen ari diren etxebizitza blokeetako bat. IDOIA ZABALETA / FOKU. Orain, berriz, auzoaren parte dira NUPen eta Sadar futbol zelaiaren ingurumarietan eraikitzen ari diren blokeak ere, eta horrek abaguneak zabaldu ditu beste hirigintza mota bat ezartzeko. Ainzuaren ustez, baina, udalak alferrik galdu du aukera: «Funtsean, Lezkairu, Erripagaña eta beste auzo moderno batzuen eredua errepikatu dute hemen: etxe blokeak bata bestearen ondoan eraiki dituzte. Etxebizitza pila bat, elkarri itsatsita, elkargune edo plaza publikorik gabe. Eta pena da: aukera bazegoen gabezia historiko horri buelta emateko, baina ez dute baliatu». Bat dator Sarda: «Hirigintza ez da ordenatua, eta horrek arazoak sortzen ditu». Haren irudiko, auzoak handitzeko tenorean, hirigintza proiektuak ez dituzte pixkanaka planifikatzen: «Auzo osoak sortzen dira hutsetik, eta kolpean egiten dituzte ehunka eraikin. Auzoaren izaera zeharo aldatzen du horrek, eta kalte egiten die herri mugimenduari eta ehun sozialari». Arrosadian bizi osoa daramatenez gain, bizilagun berri asko ere kexu dira hazkunde urbanistikoaren albo kalteez. Lorea Etaio da horietako bat. Badira bi urte Xavier Mina plazan bizi dela, eta azpiegitura publikoen eta zerbitzuen falta sumatu du: «Jende asko bizi gara bloke hauetan, eta, hirigintza plan berrien arabera, askoz gehiago izanen gara datozen urteetan, baina zerbitzu publikoak ez dira abiada berean ugaritu». Osasun etxea jo du horren adibidetzat: «Zentroa leporaino dago beti, eta askotan, medikuarekin ordua eskatzeak luze jotzen du». Saltoki txikien eskasia ere nabarmendu du, eta kezka agertu du, administrazioek hirigintza planak aldatu dituztelako berriki, etxebizitza gehiago eraiki ahal izateko: «Erabilera aldatu diete lursail batzuei; hortaz, zerbitzu eta azpiegitura publikoen ordez, etxe gehiago altxatuko dituzte. Ongi dago babes ofizialeko etxebizitzak egitea, baina ez dadila izan zerbitzu publikoen kaltetan. Horiek ere ezinbestekoak dira, auzoa ez dadin izan lo egiteko edo egoteko eremu bat bakarrik». Liburutegi publikoan ere egin dute azpimarra batek baino gehiagok. Salatu dute txikiegia dela, leihorik gabeko etxabe zahar batean jarri zutela eta, hortaz, ez dela argi naturalik sartzen barrura. «Aspaldiko eskaria da beste liburutegi bat egitea», gehitu du Xabi Sardak. Hark ere behin baino gehiagotan atera du gaia, auzo elkarteak udalarekin izandako bileretan, baina proiektua geldirik da oraindik: «Zaragoza etorbideko orubeetako batean eraikiko omen dute liburutegi berria, baina kostako da: lursaila saldu behar dute lehenbizi, eta hor egin asmo dituzten eraikinetako batean atonduko dute zerbitzua. Luze joko du». Euskara eta auzolana Arrosadia handitzeak eragina du euskararen ezagutzan eta erabileran ere. Auzoan, Hegoalde udal ikastola izan da euskararen sustatzaile nagusietako bat, hari esker dozenaka belaunaldi izan baitira euskaraz haziak eta heziak. 1980ko hamarkadan sortu zen, eta, 2003. urteaz geroztik, D ereduko ikastetxe publikoa da. Kasu honetan, gainera, auzoa handitu izanak mesede egin dio ikastetxeari, ikasle gehiagok eman baitute izena euskarazko eredu publikoan. Horrez gain, Printzearen Harresi haur eskolak ere euskarazko lerroa eskaintzen du. Hortaz, Arrosadian aukera dago 0-3 zikloa, Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntza euskaraz egiteko, eta ez dira gutxi Bigarren Hezkuntzako Institutu bat ere galdegin duten bizilagunak. Hartara, euskaraz ikasi nahi duten gazteek horretarako aukera izanen lukete auzotik atera gabe. «Gero eta euskaldun gehiago ditugu auzoan», laburbildu du Sardak. Hala ere, uste du «erabileran eragitea» dela gakoa: «Euskara Taldean lanean ari gara erabilera indartzeko egitasmoak antolatzen: Euskararen Eguna, Libertimendua… Ekitaldi xumeak dira guztiak ala guztiak, ez baitugu gehiagorako indarrik, baina pozik gaude emaitzarekin». Aurten, lehen aldiz, Libertimendua antolatu dute Arrosadian. Jendetzak parte hartu du. JAGOBA MANTEROLA / FOKU Hala ere, kexu da Euskara Taldeko kidea, «ahul» ikusten baitu herri mugimendua: «Arrosadian, herri mugimendua oso indartsua izan da urteetan, baina egoera zaila da gaur egun. Gazteek ez dute aukerarik izan auzoan gelditzeko: alokairuak izugarri garestitu ziren, eta gazte askok Arrotxapera, Mendillorrira, Sanduzelaira edo beste auzo batzuetara alde egin behar izan zuten. Eta fenomeno horrekin batera, herri mugimenduaren indarra apalduz joan da, ia desagertzeraino. Orain, lau katu gaude jaien antolakuntzan eta bestelako talde eragileetan, eta gehienak nire adin bertsukoak». Koordinazio handiagoa, horixe eskatzen du Sardak: «Talde bakoitzak bere txokoan egiten du lan: Hegoalde ikastolakoak alde batean, Euskara Taldekoak beste batean, San Fermin peñakoak ere antzera…». Bat dator Ainzua. Uste du auzoa «ehundu» beharra dagoela, hura osatzen duten kolektibo guztien artean. Eta horretarako, auzo lokal bat irekitzeko lanean dira auzoko hainbat gazte. Isaac Albeniz kalean zabalduko dute, eta izena aukeratua dute dagoeneko: Larrosa. «Lokalaren helburua da bizilagunon topaleku izatea, sareak sortzea eta etorri berri direnei harrera egitea. Aurki sinatuko dugu kontratua, eta, hori eginda, auzolanari ekinen diogu, lokala atontzeko. Bilera irekiak ere antolatuko ditugu, proiektuari forma emateko», esplikatu du. Hortxe jarria dute esperantza, mozolo zaharraren habia denentzat izan dadin bizigarri.

Israelgo Fiskaltzak kontuak eskatu nahi dizkio Benjamin Netanyahu lehen ministroari, Itamar Ben Gvir Segurtasun Nazionalerako ministroa ez kargugabetzeagatik. Hain zuzen ere, Gali Baharav-Miara fiskalak eskari bat egin dio Israelgo Auzitegi Gorenari, epaileek lehen ministroari azalpenak eman ditzala exijitu diezaion. 69 orrialdeko txosten batean, salatu du Ben Gvir haren karguaz «abusatzen» ari dela Israelgo Poliziarengan «bidegabeki eragiteko», eta Netanyahuri «isilik» egotea leporatu dio. Nabarmendu du Polizia «apolitikoa» edukitzea lehen ministroaren ardura dela, baita «esku hartze desegokia» eragoztea ere. Horiek horrela, fiskaltzak adierazi du «azpiegitura faktiko guztia» azter dezala Gorenak, bai Segurtasun Nazionalerako ministroaren izendapenaren aurrekoa eta bai ondorengoa. Ben Gvirren «delituak, izaera gogaikagarria eta adierazpen arrazistak» kontuan har ditzala eskatu du. Botere Judua eskuin muturreko alderdikoa da Ben Gvir, eta duela hiru hartu zuen ministro kargua. Kolono juduen aldeko jarrera erakutsi izan du, eta aintzat hartzekoa da 2007an zigortu egin zutela arrazismoa bultzatzeagatik eta «erakunde terrorista» baten kide izateagatik.

Urte aldaketak ez du joera aldatu: lehengo lepotik dute burua Unai Lasok eta Jon Ander Albisuk binakako txapelketan. Baikoko bikote horrek irabazi egin zituen 2025ean jokatutako azkeneko hiru partidak, eta, horri esker, ziurtatu egin zuen sailkapenaren buruan bukatzea lehen ligaxkako aurreneko itzulia. Bada, urtea amaitu bezala ekin diote Lasok eta Albisuk urte berriari: irabazi egin dute, laugarrenez jarraian. 22-19 hartu dituzte mendean gaur Javier Zabala eta Julen Martija, Eibarko Astelena frontoian (Gipuzkoa). Lehen zazpi jardunaldiak jokatu eta gero, Lasok eta Albisuk sei garaipen dituzte. Partida bakarra galdu dute orain arte, eta oso gutxigatik: 22-20, Iker Larrazabal eta Jon Mariezkurrena enpresakideen kontra, Donostian, hirugarren jardunaldian. Inor ez da aritu Laso eta Albisu bezain ondo eta erregular, eta, horren erakusgarri, lehen itzuliko azkeneko partidan gertatzen dena gertatzen dela, Lasok eta Albisuk gutxienez bi garaipenen aldearekin bukatuko dituztela lanerdiak —bihar jokatuko da partida hori, Zornotzan (Bizkaia), eta Jokin Altunak eta Joseba Ezkurdiak Erik Jaka eta Martxel Iztueta izango dituzte aurkari—. Ez dago zalantzarik: Bizkarreta-Gerendiaingo aurrelariak (Nafarroa) eta Ataungo (Gipuzkoa) atzelariak osatutako bikotea da nagusi orain arte. Gaur, hala ere, sufritu egin dute irabazteko. Aurkariak baino gehiago izan dira, eta indar erakustaldia eginez hautsi dute partida: 19-11. Azken tantoetan, baina, hutsak egiten hasi dira, eta horrek Zabala eta Martija suspertu ditu. Nolanahi ere, irabazleek aldeari eutsi diote. Bihar, Altunak eta Ezkurdiak bolada txarra eten nahi dute: lehen bi partidak irabazi ondoren, galdu egin dituzte azken laurak. Jakak eta Iztuetak, berriz, laugarren garaipena lortu nahi dute. Bide batez, lehen aldiz irabazi nahi dituzte bi neurketa jarraian.

Tantaka bada ere, euroguneko kideak ugaritzen ari dira. 11 kiderekin abiatu zen, 1999. urtean, eta gaurtik aurrera 21 izango ditu. Europa mendebaldetik ekialderako bidea egin du diru bakarrak, eta kontinentearen hego-ekialdean aurkitu du azken kidea, Bulgaria. Krisi politiko sakon batean murgilduta egin du diru aldaketa herrialde horrek, eta gogo handirik gabe. Inkesten emaitzek erakusten dute herritarren %40k soilik nahi dutela euroa, eta %50ek lev diruari eutsi nahi diotela. Euroaren aurkakoak beldur dira beste herrialde askotan gertatutako hori bera gertatuko dela Bulgarian ere, eta prezioak goraka borobilduko direla eta ez beheraka, legeak dioen moduan. Urtarrilean, eskudirua darabilten herritarrek eurotan edo levetan ordaindu ahal izango dute, baina, dirua itzuli behar badiete, soilik euroak eta haren zentimoak jasoko dituzte. iFrameResize({ log: true }, ‘#euroEuro’); Bulgaria euroan sartzeak begi bistako ondorio gutxi izango ditu hasieran behintzat. Izan ere, 1990eko hamarkadaren hasierako hiperinflazioari aurre egitearren, Bulgariako Bankuak lev dirua Alemaniako markoari atxiki zion lehenik, eta euroari gero. Horrek esan nahi du funtsean EBZ Europako Banku Zentralaren menpe izan dela Bulgariako diru politika, baina EBZren erabakietan esku hartzeko aukerarik gabe. Hain zuzen ere, Christine Lagarde EBZko presidenteak ongietorria egin dio gaur goizean Bulgariari, eta eurogunean sartu izanaren esanahi politikoa nabarmendu du. «Europak elkarlanean jarduten duenean egin dezakeen horren adibide bat da euroa; gaur egun aurre egin beharreko ziurgabetasun geopolitikoari aurre egiteko ditugun balioen eta indar kolektiboaren adibide bat». Antzera mintzatu da Dimitar Radev Bulgariako Banku Nazionaleko gobernadorea ere. «Euroa ez da soilik diru bat, zerbaiten parte izatearen ikur bat ere bada» esan du, eta gaineratu euroan sartuta Bulgariak erakutsiko duela ez dagoela EBren periferian. Inbertsioak eta ustelkeria Gobernuak adierazi du euroan sartuta interes tasak jaitsiko direla, diru trukeari lotutako gastuak txikituko dituela, turismoari bultzada bat emango diola eta erakundeak gai izango direla beren burua merkeago finantzatzeko. Horren guztiaren bitartez, espero du atzerriko inbertsioak erakartzeko gai izango dela. Izan ere, EBren barruan kostu txikiko herrialdea izan arren, Bulgariak atzerriko diru gutxiago erakarri ahal izan du antzeko baldintzak zituzten Europa erdialdeko beste herrialdeek baino. Horren arrazoietako bat ustelkeria da. Transparency International erakundearen arabera, Bulgaria 76.a baino ez da sailkapen horretan, Txinarekin, Moldaviarekin eta Salomon Uharteekin batera; EBren barruan, Viktor Orbanen Hungaria soilik dago okerrago —82. postuan dago—, eta Bulgariak baino kalifikazio hobeagoa dute Jamaikak, Timorrek eta Senegalek. Euroari buruzko publizitatea Sofiako metroan, iragan asteburuan. BORISLAV TROXEV / EFE Ustelkeria horrek pisu handia du Bulgariaren gaur egungo krisi politikoan. 2021az geroztik, zazpi aldiz izan dituzte hauteskundeak, eta aldi bakar batean ere ez da modurik izan gobernu sendo bat sortzeko. Abenduaren 11n erori zen azkena; Rosen Zheliazkov lehen ministroak dimisioa eman zuen, protesta sorta baten ondorioz. Hainbat egunez, dozenaka mila herritar elkartu ziren Sofia hiriburuko erdialdean, gobernuaren aurkako mezuak plazaratzeko, eta borrokak izan ziren poliziekin. Gobernuaren azken aurrekontu proiektuak sortu zuen haserrea. Gastu publikoa handitzea proposatu zuen gobernuak, eta zerga batzuk igota finantzatu nahi zuen asmo hori, baina, protestarien arabera, igoera horien parte handi bat ustelkeriak jango zuen, eta horregatik atera ziren kalera. Rumen Radev presidenteak protesta horiek babestu zituen. Bulgarian onarpenik handiena duen agintari politikoa da Radev —2017an hautatu zuten lehen aldiz, eta 2021ean bigarrenez—, baina haren boterea sinbolikoa da. Alderdi Komunistako kidea izan zen erregimen zaharrean, eta gaur egun ere errusiazalea dela diote haren aurkakoek. Euroaren aurkako manifestazio bat, Sofian, ekainean. VASSIL DONEV / EFE Radevek euroari buruzko erreferendum bat egitea proposatu du, eta, horregatik, gogor egin du talka Zheliazkoven gobernuarekin. Eztabaida hori Auzitegi Konstituzionalak itxi zuen, gogorarazita EBn sartu zenean, 2007an, Bulgariak hitzeman zuela euroan sartuko zela. Erreferendumari aipamen egin dio Radevek, halere, Urteberriko mezuan: «Ziur naiz geure diru nazionalaren desagertzea herriari galdetu ondoren gauzatu behar zela, baina agintariek ez zieten entzun nahi izan herritarrei. Erreferendum bat eskatu du Vazrazhdane (Biziberritzea) eskuin muturreko alderdiak ere. Manifestazioak antolatu ditu azkenaldian euroaren aurka, eta, horietako batean, jarraitzaileak saiatu ziren Europako Batzordearen bulegoari su ematen. Manifestari batzuek Errusiako banderak astindu dituzte alderdi horren ekitaldietan. Borisov eta Peevski EBk berak askotan kritikatu ditu Bulgariako agintariak ustelkeriaren aurkako neurri egokiak ez hartzeagatik eta eskua kutxa publikoan sartua zutenak zigortzeko arazoengatik, eta funtsak izoztu dizkio arlo horretan erreformarik ez egiteagatik. Akusatuen artean dago Boiko Borisov, hainbat aldiz lehen ministro izandakoa. 2022ko martxoan atxilotu zuten, dirua zuritzeaz eta EBren funtsak desbideratzeaz akusatuta, baina ez dute epaitu, eta GERB alderdi kontserbadoreko buruzagi da gaur egun ere. %28 Biztanleen galera zenbatekoa izan den. Bulgariar askorentzat emigrazioa da pobreziatik ihes egiteko modua. Herrialdeak 8,9 milioi biztanle zituen 1985ean, baina 6,4 milioi dira gaur egun (-%28), lan egiteko adinean zeuden gazte eta heldu askok beste leku batzuetara alde egin dutelako. Protestarien artean asko aipatzen den beste izan bat Delian Peevski enpresaburuarena da. Zenbait hedabideren jabe izandakoa da, eta askok uste dute hark duela gobernuaren, zerbitzu sekretuen eta aparatu judizialaren kontrola. Herrialde pobrea Euroguneko kiderik berriena ez ezik, talde horretako kiderik pobreena ere bada Bulgaria. 2024. urtearen amaieran, haren per capita barne produktu gordina Europako Batasunekoaren %66 baizik ez zen —Letonia eta Grezia dira hurrengoak, %68rekin—. Hori bai, azken urteetan izan da hobekuntzarik alde horretatik, 2013an %46 baizik ez baitzen. Baina beste parametro batzuetan ere atzean dago Bulgaria. Hark du gutxieneko soldatarik apalena (551 euro) eta hango herritarren batez besteko errenta 5.536 euro baizik ez da. Bulgariak du EB osoko pobrezia tasarik handiena (%30,3), nahiz eta aldagai horretan ere hobera egin duen —%43,3 zen 2015ean—. Bulgariar bat euroak jasotzen, Sofian. BORISLAV TROXEV / EFE Lurraldeen artean desberdintasun izugarriak daude: Sofia hiriburuan, batez besteko soldata ipar-ekialdekoaren halako bi da. Baina datu makroekonomiko guztiak ez dira txarrak. EBko zor publikorik txikiena dauka Bulgariak: BPGaren %23,8 da, eta EBko batez bestekoa %80,7 da. Langabezia tasa ere EBko apalenetako bat da, %3,6koa, baina emigrazioak zeresan handia du datu horretan. eta hurrengoa nor? Europako Batasunaren itunek diote kide guztiek derrigorrez izan behar dutela euroa diru gisa. Erresuma Batuak taldea utzi ondoren, Danimarka da araua betetzeaz salbuetsita dagoen bakarra, EBn sartu zenean hitzartu baitzuen koroari eutsiko ziola. Baina arau hori ez da betetzen. Bulgariak hemeretzi urte egin ditu EBren barruan euroa onartu aurretik, baina Suediak 31 bete ditu gaur, eta ez du keinurik egin euroan sartzeko. Gauza bera esan daiteke Poloniari, Hungariari eta Txekiako Errepublikari buruz, eta 2004an sartu ziren EBn. Kontua da derrigortasuna teorikoa dela, estatukideek baldintza batzuk bete behar baitituzte euroa diru gisa izateko, eta gobernu horiek guztiek azterketa hori ez abiatzea erabaki baitute. Euroguneko kideak eta Europako Batzordea isilik daude, ikusita prest ez zegoen herrialde bat (Grezia) taldean sartzeak zer buruhauste sortu zituen. Horiek horrela, litekeena da hurrengoa Errumania izatea, baina ez berehalakoan. 2007an sartu zen herrialde hori EBn, Bulgariarekin batera, baina defizit publiko handia (%9,3) kontrolatzen ez duen bitartean, ez da urratsik egingo.