Arabako Errioxako Upategien Elkarteak bailarako mahastizaintza eta ardogintzaren sektoreak bizi duen krisiaz ohartarazi du, upategiak itxi eta enplegua galdu dela azpimarratuz, eta sektorearen oparotasunerako bide berri bati ekin nahi dio laster aurkeztuko duen proiektuarekin.

Espainiako Gobernuko Estatu idazkariak “lasaitasuna” eskatu du, eta agindu du azken erabakia hiru gobernuek (Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua eta Espainiako Gobernua) adostutakoa izango dela, behin datu tekniko guztiak mahai gainean izanda.

Nafarroako Gobernuak Trafiko eskumena jasoko du aurki. Espainiako Kongresuak baimendu du Foru Hobekuntzan egin behar zen aldaketa egitea eta modu argian jasotzea Trafiko eskumena Nafarroako Gobernuari kudeatzea dagokiola. Horrela, Espainiako Auzitegi Gorenak aurtengo otsailean baliogabetutako transferentziak ez luke justiziaren trabarik izango aurrerantzean, eta trafikoa Foruzaingoak kudeatuko du Nafarroan. Nafarroako eta Espainiako Gobernuen akordio baten ondoren iritsi da Espainiako Kongresura Foru Hobekuntzan aldaketa egiteko lege organikoaren proposamena, eta, PP eta Vox salbu, beste talde guztien baiezko botoak jaso zituen, atzo. Oraindik litekeena da denbora tarte bat pasatzea eskuduntza hori Iruñera iristerako, Espainiako Senatuaren galbaheak atzera dezakeelako prozesua. Baina Trafiko eskumenaren transferentzia luze gabe espero da, atzoko urrats garrantzitsuaren ondoren. «EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin egindako akordioari esker, gure burujabetzan beste urrats bat egingo dugu» BEL POZUETA EH BILDUko diputatua «EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin egindako akordioari esker, gure burujabetzan beste urrats bat egingo dugu», esan zuen koalizio subiranistako diputatu Bel Pozuetak. Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero egungo PPko diputatu eta lehengo UPNko kideei aurpegiratu zien nafarrei euren «eskubideak ukatzea», eta beren buruak «nafarrentzat edukitzea». Esan zien EH Bildu dela Nafarroak aurrera egitea ahalbidetzen duena, euren traben aurrean, «Espainiako justizia nafarren aurka baliatuta ere». «Gezurra esango du esaten duenak Guardia Zibila Nafarroatik aterako duela honek; ez du zertan horrela izan» ALBERTO CATALAN UPNKO DIPUTATUA UPNk ere baiezko botoa eman zuen, baina oso argi utzita ez zuela nahi Guardia Zibila Nafarroatik joatea, «ETAren terrorismoaren aurrean» lagundu ziolako. Alberto Catalan diputatuak plaza gehiago eskatu zituen erakunde armatu horrentzat, eta trafikoa Foruzaingoarekin batera kudeatzea. «Baiezko hau da Konstituzioaren eta Foru Hobekuntzaren aldeko botoa», argitu zuen. «Gezurra esango du esaten duenak Guardia Zibila Nafarroatik aterako duela honek; ez du zertan horrela izan». Aitor Esteban, atzo, Kongresuan. JAVIER LIZON / EFE «Uxue Barkosek negoziatu zuen, eta iritsi da, tartean prozesuaren birsalmenta egon den arren» AITOR ESTEBAN EAJko diputatua EAJko diputatu Aitor Estebanek, berriz, gogoratu zuen EAJk hartu zuela 2018az geroztik Trafikoaren eskumena Nafarroara ekartzeko ekimena, «Altsasuko 2018ko Nafarroa Oinez-en ondoren». Iritsi dela iragarri zuen, eta azpimarratu Uxue Barkosek negoziatu zuela, «tartean prozesuaren birsalmenta egon den arren». Horrela erreparatu zion EH Bilduk PSOErekin egindako akordioari. Ibilbide luze bat Duda juridikoei zirrikiturik utzi gabe, Foru Hobekuntzak trafikoaren eskumena jasotzeko prozesua otsailean hasi zen. Transferentziaren jatorriari begiratuz gero, Espainiako 2023ko aurrekontuetara jo behar da. EH Bilduk PSOErekin hitzartu zuen transferentzia behingoz gauzatzea —bi gobernuen arteko negoziazioa lau urte irauten ari zen, Uxue Barkos presidente zen garaitik—, eta, aurreko legealdian, Madrilgo eta Iruñeko gobernuek eskumena itzultzeko akordioa hitzartu zuten. Hala, 2023ko uztailaren 1ean sartu zen indarrean trafiko eskumena, baina, aurtengo otsailean, Espainiako Auzitegi Gorenak baliogabetu egin zuen. Argudiatu zuen ezin dela errege dekretu bat baliatu Foru Hobekuntzan jasota ez dagoen eskumen bat emateko, eta eskubide historikoen artean ere ez dagoela. Ordutik, Foru Hobekuntza aldatzeko bidea hartu du Nafarroako Gobernuak, eta Nafarroako Parlamentuak eduki hori jasotzeko aldaketa egitea onartu zuen, aurtengo maiatzean; soilik PPk eta Voxek bozkatu zuten aurka. Bada, gobernu biek Foru Hobekuntzaren aldaketa hitzartu ostean, atzo iritsi zen Espainiako Kongresura, eta idazketa berriak badu jadanik parlamentuaren baietza. Azkenerako, Nafarroaren aldarrikapen historiko bati bide emango zaio modu horretan, eta aspaldian kudeatutako eskumen bat berreskuratuko du. 61 urte inguru iragan dira frankismoak eskumen hura kendu zionetik. Orain, bizpahiru urte iraungo duen trantsizio epe bat abiatuko da, Foruzaingoak trafikoaren ardura osoa izan arte.

Kataluniako Generalitateko presidente ohi Carles Puigdemonten (2016-2017) kasua darama Espainiako Auzitegi Goreneko epaile Pablo Llarenak, eta Puigdemontek jarritako helegitea baztertu zuen atzo. Generalitateko presidente ohiari diru publikoa bidegabe erabiltzearen delitua leporatzen diote, eta helegitean eskatzen zuen amnistia ezartzeko delitu horretan. Baina Llarenaren ustez, ez zaio amnistia aplikatu behar. Epaileak dio diru publikoa «norbanakoek haientzako mozkinak lortzeko» erabili duten kasuetan ez dela aplikatu behar amnistia, eta autoan argudiatu du horixe dela presidente ohiaren kasua. Goreneko epailearen ustez, gainera, egoera berdinean daude Kataluniako kontseilari ohi Lluis Puig —2017an Kultura kontseilaria izan zen— eta Antoni Comin ere —2016tik 2017ra Osasun kontseilaria izan zen—, eta beraz, bi haiei ere ez die aplikatu amnistia legea. Fiskaltzaren eta Espainiako Estatuaren Abokatuaren irizpidearen kontra hartu du erabakia, gainera, Llarenak. Bi haiek hiru politikari katalanak amnistiatzeko eskatu baitzuten. Presidente ohiak zuzenean erabakiaren berri jaso ez izana gaitzetsi du X sare sozialean. Bertan argitaratutako mezu batean, salatu du «hedabideen bitartez» jakin duela Llarenak hartutako erabakia. Puigdemont ez da Auzitegi Goreneko epailearen erabakiaren inguruan mintzatu den bakarra. ERC Esquerra Republicana alderdi subiranistako Espainiako Kongresuko diputatu Gabriel Rufianek «estatu kolpe judizial» gisa definitu du epailearen erabakia; hala adierazi die Kongresuan zeuden kazetariei. Subiranistak ez direnek ere kritikatu dute Llarenaren erabakia. Kataluniako Gobernuko —PSC Kataluniako Alderdi Sozialista dago gobernuan— bozeramaile Silvia Panequek botere judizialari eskatu dio amnistia legea oso-osorik ezartzeko eta botere legegileak hartutako erabakiak «errespetatzeko». Are gehiago, esan du amnistia legea ezartzeak «Kataluniako normaltasun politikoa berreskuratuko eta hobetuko» duela. Belgikan erbesteraturik dago Puigdemont Espainian zabalik dituen kasuengatik eta atxilotze aginduengatik. 2017ko urriaren 1eko Kataluniako independentzia erreferenduma egin eta herrialdetik ihes egin zuenetik, soilik behin itzuli da Kataluniara —Frantziako Estatuaren barruan dagoen Ipar Katalunian behin baino gehiagotan egon da azken urteetan—, aurtengo abuztuaren 8an, Salvador Illa Kataluniako presidente hautatzeko bozketa egunean, hain zuzen. Konstituzionalak erabaki zain Espainiako Auzitegi Konstituzionala, berriz, gaur bildu da erabakitzeko ea tramiterako onartuko duen Gorenak amnistia legearen aurka jarritako helegitea. Oraingoz, ebazpenik ez du kaleratu. Gorenaren ustez, konstituzioaren aurkakoa da Espainiako Gobernuak Kataluniako independentzia auzia dela medio egindako legea. Gorenak Konstituzionalera jotzea erabaki zuen, legeak amnistia ezartzea aurreikusten dituen desordena publikoko kasuak direla eta. Joan den uztailean jarri zuen helegitea Gorenak, goreneko magistratuek iritzi baitiote «zalantzarik gabe» legea ez datorrela bat Espainiako Konstituzioak ezarritako zenbait eskubiderekin; besteak beste, herritar orok legearen aurrean berdina izateko eta, bereizkeriarik gabe, legezko babesa izateko eskubideekin. Tramiterako onartzekoa duten helegitea, hala ere, ez da legeak Auzitegi Konstituzionalean aurre egin beharko dion helegite bakarra. Izan ere, irailaren 24an beste helegite bati buruz ebatzi beharko dute auzitegiko magistratuek: PPk jarritakoari buruz. Gainera, badira Espainiako zenbait autonomia erkidegok aurkeztutakoak; besteak beste, Madrilek, Andaluziak, Aragoik eta Murtziak eginikoak. Atzo arte hamar erkidego ziren, baina, gaur, beste bost batu dira: Gaztela eta Leon, Errioxa, Balearrak, Extremadura eta Kantabria; beraz, guztira, hamabost dira. Amnistia legearen aurka egin duten erkidego guztiak ez daude PPren edo eskuineko alderdi politikoen esku. Esaterako, Gaztela-Mantxak ere helegitea jarri dio legeari, eta han PSCM Gaztela-Mantxako Alderdi Sozialistak gobernatzen du. Espainiako hedabideek iturri juridikoak aipatuta kaleratu dutenaren arabera, Konstituzionalak lehentasuna emango dio Gorenaren helegiteari, eta horren inguruan erabakitakoa izango dute oinarritzat besteak ebazteko orduan.

Argazkilariak irribarre egiteko eskatu dio Lluis Llachi (Girona, Katalunia, 1948). «Ez dut nahi», erantzun dio txantxetan, eta, jarraian, irribarre bat marraztu du aurpegian. Urte luzez kantugile izandakoak, frankismoaren hondarrean Katalunian

Gaur onartutako zerga-egonkortasunerako bidea Kongresuak onartuko ez balu, erkidego autonomo eta udalek euren aurrekontuak iaz ezarritako helburu eta mugen arabera adostu beharko dituzte.

Euskadin, batez beste, logela bat alokatzea hileko 543 euroan dago, 2015eko abuztuan baino % 73 gehiago. Bilbon, logelak alokatzeko prezioa 621 eurokoa da hilean, 496 eurokoa, Donostian, eta 369 eurokoa, Gasteizen.

Sistema indarrean sartu zenetik, Arabako Foru Ogasunak 64 espediente ireki ditu guztira, TicketBai ez aplikatzeagatik. Oraingoz, ez dute zehaztu zeintzuk eta zenbat diren espedientea egin dieten txosnak.

Kontxako Banderak ematen duen poztasunean murgilduta, bete-beteko zoriona sentitzen du Jon Unanue arraunlariak (Azkoitia, Gipuzkoa, 1988). Banderak altxatzera ohituta dago, baina azkoitiarrak ez du galdu garaipenek ematen duten ilusioa; hala ere, aitortu du «zama handia» ere baduela gainean. Ezin dio gehiago eskatu arraunari, eta «oraingoaz gozatu» nahi duela berretsi du. Seigarren aldiz altxatu duzu Kontxako Bandera. Zer sentitu zenuen igandean? Zoriontasuna sentitzen dut. Beti bizitzen dut berdin bandera hau irabazten dudanean, eta sekulako poza ematen dit. Irabazteak ematen digun sentsazio honetaz ez gara nekatzen, sekulakoa da. Kontxako Bandera irabaztea beti da oso pozgarria. Lehen igandean sekulako denbora egin zenuten, baina bigarrenean ere dena eman zenuten. Presiopean hazi egiten zarete? Lehen igandean, Zierbena lehen txandan izan genuen, eta ez genekien zenbat estutu beharko genuen haien aurretik geratzeko. Guztiz hustu ginen lehen jardunaldian, eta, atzo ere denbora ona egin genuen arren, ez zuen zerikusirik izan lehen igandekoarekin. Bigarren igandean baten batek gu garaitzeko esperantzak bazituen, atea itxi behar genien, eta bigarren luzean puskatu genuen estropada. Aurreko urtekoak denboraldi ezin hobea zirudien, baina dagoneko esan dezakegu denboraldi errepikagaitza osatu duzuela. Kirolari gisa, asetzen zaitu horrelako sasoi biribil bat osatzeak? Betiko erronka da hori. Kirol munduan topikotzat daukagu estropadaz estropada joate hori, eta aurreko urtekoa hobetzea. Horri heldu diogu, baina langa oso goian jarri dugu dagoeneko. Irabazteko gose hori aseezina da; bestela, etxean geratuko ginateke. Langa oso goian jarri duzue, eta Kontxan emandako erakustaldia ere luzaroan gogoratuko da. Hurrengo urtetik aurrera harrobiko arraunlarien harira indarrean jarriko den arau berriarekin, oraindik ere zailagoa izango da horrelako erakustaldi bat ikustea? Erabat zailduko da hori. Arraun talde bakoitzak ahal duen hobekien moldatu beharko du araudi berrira. Guztiok ahalegin handiena egiten dugu gazteak aurrera ateratzeko, eta aurreko urteetan harrobian eginiko lana aurrerantzean ikusten hasiko gara. Gazteak zaindu eta gogortu behar dira; bestela, ez da erreleborik egongo arraunerako. Goi mailako arraunaren kalitatea okertu egingo al da? Gero eta denbora motelagoak ikusiko ditugu. Gazte gehienek ez dituzte egin nahi arraunak exijitzen dituen sakrifizioak, eta, gazte gutxi badauzkagu harrobietan, oso zaila izango da goi mailako traineruetan lerrokatzea. Gogoratu behar da Kontxako Banderan ez duela indarrik izango arau horrek. Orain arte ez da harrobiko arraunlarien gutxieneko kopururik lerrokatu behar izan Kontxan, eta ez da inoiz polemikarik sortu, ez? Gurean ez dago ia aldaketarik ligako eta Kontxako Banderako eskifaietan. Kontxan ez dago kupo minimorik, ezta ekaineko txapelketetan ere, eta hor ikusten da benetako kirol maila. Arraun taldeek, egin ditzaketen denbora onenak lortzeko, ahalik eta traineru indartsuena ateratzen dute, eta hor ikusten da bakoitzaren ahalmena. Ez zaizkio buelta gehiago eman behar. Arrauna benetan bizi duzula igartzen da, baina dagoeneko beteranoa zara, eta hamabi urte egin dituzu goi mailan. Nondik ateratzen duzu lehiatzen jarraitzeko gosea? Gose bukaezina daukat. Baina ez dut gezurrik esango, urte asko dira goi mailan, eta nekea hor dago. Kirol honetatik jaso dezakedan guztia jaso dut, eta orain ez dakit zer falta zaidan lortzeko. Irabazteaz ez naiz nekatzen, baina astuna egiten ari zait. Urte osoa galdera honen bueltan eman dut, eta dilema handia daukat. Benetan asko gustatzen zait arrauna, baina egunen batean utzi egin beharko dut. Gaizki pasatuko dut, ziur. Denboraldiek sortzen dizuten higaduraz ari zara? Halaxe da. Bi sentipen kontrajarri dauzkat. Alde batetik, sekulako poza ematen dit horrelako denboraldi bat osatzeak, baina beste alde batetik triste sentitzen naiz. Barne borroka horrek higadura handia eragin dit, sakrifizio oso handia baita erritmo honetan lehiatzea, eta bizitza erabat bideratzen baituzu arraunera. Negua oso gogorra egiten zait, eta geroz eta luzeagoa. Zama handia dut gainean. Denboraldia ongi amaitu eta atsedena hartu beharrean zaude, ezta? Ahalik eta hobekien bukatzen saiatuko gara, eta, diozun moduan, gero atseden hartzeko garaia izango da. Batez ere buruak hartu behar du atsedenaldia, hor sufritzen baitut gehien. Larunbat eta igande pilo bat dira jarraian, zereginean erne eta tinko, eta gorputzak baino gehiago buruak jasaten du zama. Gutxienez baduzu arrazoi handi bat azken asteburuan dena emateko: Eusko Label ligako banderen errekorra. Oso zaila izango da azkeneko asteburuan bi bandera irabaztea, baina zergatitik ez. Bi eremu zail dira, baina beste helburu bat da, eta horren bila goaz. Liga historikoa izan da, talde historikoa izan gara, eta oraingoaz gozatu egingo dugu.

Ez zuten argi noiz bukatzen zen uda. Abuztuan? Irailean? Bakarra da, finean, udatiarren helburua: uda luzatzea. Nola luzatu, ordea, ongi ez jakin eta besta bat egitea erabaki zuten Zarautzen (Gipuzkoa), orain ehun urte. Udatiar haien eskaera beso zabalik hartu zuten herritarrek, eta, azkenerako, baserritarren arropa jantzi eta kalera atera ziren; euskal jaien izenean. Zapi loreduna —edo marraduna—bizkarrean, txapela buruan, gona gerrian eta amantala haren gainean. Norbera bere gustuko konbinazioa eginda atera da Zarauzko parte zaharrera, esku batean edalontzia eta bertzean jatekoa hartuta. Kuadrilla bakoitzak bere orga prestatu du, barrenean eguna pasatzeko beharrezko guztiekin. Kanpotik egokiro apainduta, inauterietako karrozak nola. Joaldunen hotsek adierazten dute nondik nora dabilen jendea, haiek markatzen dute-eta egunaren ibilbidea. Iturendik etorri dira, erdian hartza dutela, bi ilara luze osatuta. «Hiru-lau urte nituela atera nintzen lehendabizikoz, eta geroztik, urtero», kontatu du Janitz Irigoien joaldunak. Goizeko zortzietan hasi eta egun guztirako etorri dira euskal jaira. «Ederki pasatzen dugu, lagunekin etortzen gara eta». Joaldunen desfilea, Zarauzko euskal jaietan. MAIALEN ANDRES / FOKU Gazte eta helduentzat kalean nahikoa eskaintza dagoen arren, haurrek ere badute euren lekua: Arrosategi parkeko pottokak. Umeek begi argiz begiratzen dituzte pottokak, gurasoren baten onespen begiradaren zain. Txandaka ari dira animalia gaineko ibilbidetxoa egiten, eta penaz egiten dute lurrera buelta. «Beste buelta bat» eskatu dute zenbaitek. Joaldunen deskantsua hartzeko parada egin dutenean eman diote hasiera frontoi txikiko pilota partidari. Eserlekuak beteta eta gainerakoak zutik. Trikitilarien eta pandero jotzaileen gibeletik jende gehiago sartu da frontoiaren errebueltara; tortilla eta gazta pintxoa hartzera, bidenabar. Pilota partidaren ondotik herri kirolak eta bertsolariak espero dituzte. Kalean ezkerrera egin eta txistulariak aditzen dira kalejiran, haiek ere gibeletik jende andana dutela. Txistuaren hotsari, jarraian, txistulari gehiago gehitu zaizkio: Alproja antzerki taldearen desfilean heldu direnak. Kalez kale ibili ondotik Munoa plazaraino ailegatu dira antzerkilariak, baita oholtza gainera igo ere: galtzagorriak, eraikuntza langileak, apaizak, mojak, mediumak eta mamuak, bertzeak bertze. Santa Klarako mamua Aurtengoa ehungarren aldia izaki, jaiaren sorrera oholtzaratu du Alprojak. Santa Klarako komentuan mamua dagoela-eta hura uxatzen ahalegindu dira, edo, uxatzen bainoago, salbatzen. Mamu horixe aritu da azkeneko urteetan eraikuntzetako elementuak mugitzen, eta, arazoari irtenbidea emateko, mediumak, apaiza eta zientzialaria deitu dituzte. Bide bat eta bertze probatu ondotik, ebatzi dute arazoa: mojak euskal jaian dantza egitea bertzerik ez zuen desio, 1924an ez zuen-eta horretarako aukerarik eduki. Aurtengorako gonbita egin diote. Ekainean ematen dute izena antzerkilariek euskal jairako antzerkian, eta orduantxe hasten dira irailari forma ematen: «Ekainean hasi eta gaur arte lan asko dago egiteko: ideia pentsatu, antzerkia prestatu, arropak, materiala, azpiegitura…», dio Txomin Zenarruzabeitia Alproja antzerki taldeko kideak. «Aurtengo antzezlanari Ehun urte zain deitu diogu, eta ohartzerako jende asko elkartu gara lanerako gogoz». Txaloz eskertu dute ikusleek antzerkilariek egindako lana; oihu ere egin dute batzuk: «Gora Alproja!». Elkarri bizkarretik hartuta jaitsi dira oholtzatik, eta besarkada estuz eman diote bukaera hiru hilabeteko entseguei. Merezitako eran ospatuko omen dute. Aitzinetik, ordea, desmuntatzen hasi dira: komentuaren pareta zena tolestu, aldamioak kendu, mahaiak tolestu eta aulkiak pilatu. Zenbait ikusle, bitartean, zoriontzera joan dira. «Lan ederra egin duzue», oihukatu die ikusle batek. Bertze zenbaitek umorera jo du: «Entseguetan baino hobeto atera zaizue». Egindakoarekin pozik, ostatu aldera abiatu dira antzerkilariak. Alproja antzerki taldeko galtzagorriak. MAIALEN ANDRES / FOKU Munoan antzerkirik geratzen ez den arren, komentua zenaren oholtza parean, plazaren bertze aldean, bigarren oholtza bat jarri dute: erromeriarentzako. Bertan aparkatu dituzte orga gehienak, oholtzaren aurrean. Bazkaltzeko tenorea bada ere, inork ez du handik alde egiteko asmorik. Halaxe eskatu dute-eta Alprojako antzerkilariek: «Ez dadila inor geratu beste ehun urtez dantzatu ezinik».