Oihan Herri eta erakundeen elkarteak eraikuntza merkatu publiko deialdietan tokiko erakundeek lekuko oihanetarik jin zurak eska ditzaten nahi luke. Milou Castan, Atharratze-Sorholüzeko hautetsi, erakundeko kide eta Akitania-Berriko Oihan Erakundeen Eskualde Batasuneko lehendakariak eraikuntzarako tokiko zuraren merkatu bat berpiztu nahi luke.
Oihan herrien elkartea hautetsiengana joaten da, merkatu publikoetan nola egin dezaketen esplikatzeko. Legez, arazo bat baita: ezin da tokiko zura galdetu zuzenki. “Merkatu publiko batean ez duzu erraten ahal: ‘Euskal Elkargoko eremuko zura nahi dut!’. Hautetsiei aholkuak ematen dizkiegu, beste gisan egiteko”, dio Milou Castanek.
Hain zuzen, tokiko zur label edo marka sortu du elkarteak, Castanek jakinarazi duenez: “Pirinioetako Zura marka sortu dugu”. Ipar Kataluniatik Ipar Euskal Herrirako Pirinioetako oihan herri guziak barne dira. Marka hori izateko, erabilia den zurak “moztua izan den oihanaren eta eraikuntzarako landua den gunearen artean, gehienez 80 kilometro behar ditu egin”.
Castanek beste molde bat esplikatu du: eraikuntza xedearen obragintza bere gain duen herriko zura baliatzea. Hala egin dute Izuran, Ostavals gunearekin: “Izuran moztu eta idorrarazi zurarekin eginen da”. Biarnoko Ereta herrian berdin egin dute, kolegio batean.
Adar oso bat birsortu
Denetan baziren zerrategiak lehen, eta tokiko oihanetako zur franko baliatzen zuten, ondotik zurginei saltzeko. Mundu mailako negozioa garatzearekin, bata bestearen ondotik desagertu ziren; guti baizik ez dira gelditzen. Sail hori berriz garatu nahi lukete Oihan Herrien elkartetik.
Gelditzen diren zerrategi apurrekin lan egiteko xedea du elkarteak, baina bada zailtasunik: “Merkatu publikoetan galdegina da zura idorra izan dadin. Baina hara, inguruko zerrategietan ez da kasik batere idortegirik. Lehen bezala ari dira, kanpoan idorraraziz”. Horregatik, zurginek Europa Iparreko zerrategi industrial handietan xukatu zura erosten diete tokiko banatzaileei. Gehiago dena, merkeago heldu zaie. “Tokiko zura doi bat karioago baldin bada ere, lurraldearen onetan dela erakusten entseatzen gara”, gehitu du Castanek. Kalkulu bat ere badute egina errentagarritasuna erakusteko, karbono emaitza barne sartuz.
Zuraren sail oso bat berriz plantan ematea ez da berehalako, nahiz “bixkorralditto bat sentitzen den”; hala nola Mendibeko Sugarai kooperatibak sortu duen zerrategiarekin. Berotzeko egurrarekin hasi zen, eta eraikuntzarako zura egiten hasi da, berriki. Izurako egitasmoa bada, baina oraino nahikari txikia dela uste du Castanek. “Hautetsiek nahi badute, martxatzen da”. Berriki, Ezpeletako haurtzaindegiaz komunikatu du Euskal Elkargoak. “Ongi da, baina ez da tokiko zur handirik barne horretan”.
Gero, dena da zer neurritan egiten den. Castanek haserrea piztu zuen egitasmo bat sustengatu zuen Lannemezan aldean (Okzitania). Italiako Florian multinazionalak ehun milaka metro kubo pago ustiatu nahi zituen Pirinioetan. Ingurumen elkarte, tokiko hautetsi eta oihanzaintzako eragile elemenia kontra altxatu zen, eta ez da egin. “Kalitate handiko 50.000 metro kubo pago ateratzeko, 250.000 moztu behar ziren. Horrek zuen beldurra piztu”, erran du Castanek. “Proiektua hobeki egokitu beharko zen”, aitortu du.
Pagoaren mentura
Europako pagadi handienetarikoa da Irati aldekoa. Euskal Herriko zurginek ez dute kasik batere baliatzen pagoa. Bizkitartean, Vosgeak departamenduan (Frantzia), konparazione, pagoaren erabilpena garatu dute eraikuntzarako 2016tik. Castanek amesten du bide bera hartzea Ipar Euskal Herrian: “Badu 30 urte borrokatzen naizela tokiko pagoa erabil dezagun”.
Hainbestetaraino, non egitura bat ere sortua baitute horretarako, zeinetan Castan lehendakaria ere baita: Pirinioetako Pagoaren Konpainia. Altzariak egiteko pago saltzen entseatzen da. “Nekeziak ditugu, baina zulotik ateratzeko bidean gara”. Eraikuntzarako menturak ikusten dituzte. Pagozko habe eta estaldura taulen egitera heltzen dira, gaur egun. “Orain, eraikuntzarako Dokumentu Teknikoetan onarrarazi behar ditugu”, dio Castanek.
Haritzarena ere desafio gisa ikusten du. Zailago da, haritzak karga baduelako, kalitatezkoa behar duelako. Lekuko zerrategi bat edo bestek haritzarekin segitzen dute: “Mitikilen, zerrategi batek Ipar Euskal Herriko zurginak hornitzen ditu. Etxebarreko zerrategi ttipiak bakarrik tokiko zurarekin lan egiten du”. Baina, Castanek dioenez, haritza pagoa baino aise karioago da. “Hiru, lau edo bost aldiz karioago da”.
Berotzeko egurra
Oihan Erakundeen Eskualdeko Batasunak hitzarmen bat izenpetu berri du Euskal Elkargoarekin, 2023-2026ko eperako, lekuko berotzeko egurra garatzeko. Gaur egun, jadaneko, zenbait berogailu publiko badira Ipar Euskal Herrian, tokiko egurra baliatzen dutenak etxeen edo ikastetxe baten berotzeko. Urrunago joan nahi dute, Milou Castan Oihan Herrien elkarteko buruak dioenez: «Lurraldeko Hornitzeen Plangintza bat adostu dugu, zergatik ez, ondoko hiru urtetan hamar bat berogailu kolektibo berri sortzeko Elkargoaren eremuan».
Lurraldean, Elkargoko poloetan, mulkoka barreiaturik irudikatzen ditu berogailu kolektiboak Castanek: «Aipa niezazkizuke Errobi poloa, edo Zuberoa, 30 kilometroko inguruan osoki tokiko egurrez horniturik liratekeen berogailuekin».
Bilbo Dendak Bilboko merkatarien elkarteak erosketak etxera eramateko zerbitzu “bizkorra, jasangarria eta eragin sozialekoa” ipini du martxan. Achesles bidalketa arloan lan egiten duen start-up-arekin eta The Good Riders banaketa enpresarekin elkarlanean egin du. Oraingoz, elkarteko kide diren zortzi saltokitan probatuko dute: Serie B, Olañeta, Perfumeria Erlai, Tuinkis, Sorprendeme, La Boutique de la Media, Foxter Shoes eta El rincon del vino. Dagoeneko hasi dira. Baina elkarteko presidente Rafael Gardeazabalek iragarri du euren asmoa dela kide guztietara zabaltzea. Hala, arropa, oinetako, ehun, opari, edari edo janari ez galkorrak etxera edo haiek aukeratzen duten lekuetara eroango dizkiete bezeroei.
Azpimarratu duenez, dagoeneko ohikoa da Bilboko merkatarien artean noiz edo noiz banaketa zarbitzuak erabiltzea: “Dendan ez dutelako, eta, iristen zaienean, bezeroari bidali behar diotelako, Internetez saldu dutelako, edo bezeroak eroateko zaila delako, ez da arraroa merkatariek banaketa zerbitzuak erabiltzea”. Bilbo Dendak elkarteak erraztu egin nahi du prozesu hori tresna honekin.
Mario Iñiguez da Achesles enpresako zuzendari nagusia, eta hiru printzipio ditu zerbitzuak: banaketa denbora laburra, bezeroaren datuen pribatutasuna eta erabateko jasangarritasuna. Beste enpresa batzuei ere ematen die zerbitzua Acheslesek, eta, Iñiguezek azpimarratu duenez, entregen %97k arrakasta izaten dute; beraz, banatzaileek saio gutxi egin behar izaten dituzte produktua bezeroari emateko, eta horrek “jasangarriagoa” egiten du zerbitzua.
Funtzionamendua oso erraza da. Saltzaileak helbide elektroniko bat edo Whatsapp duen sakelako telefonoaren zenbaki bat eskatu behar dio bezeroari. Horrek lotura bat jasoko du, eta, han sartuta, zehaztu beharko du produktua non jaso gura duen. Produktua itzuli gura badu, prozesua kontrakoa izango da: bezeroak saltzaileari bidaliko dio lotura, eta han saltzaileak non jaso nahi duen itzuliko dioten produktua -dendan bertan, biltegian…-.
Lotura horretan sartuta egin behar da banaketa zerbitzuaren ordainketa ere. Gardeazabalek esan du hori kasuaren arabera aldatuko dela: “Denda bakoitzak bere politika du; merkatari batzuek doan eskaintzen dute banaketa, eta beste batzuek bezeroari kobratzen diote zerbitzu hori”. Iñiguezek esan du aplikazioa etengabe moldatuko dutela, eta laster produktua bera ere web orri horretan bertan ordaintzeko aukera ere eskainiko diotela bezeroari. “Iaz hasi ginen aplikazioarekin lanean, eta martxan jarri dugunerako ez du antzik ere hasierako proiektuarekin. Gure aroan ezinbestekoa izaten da zerbitzua hobetuz joatea”.
The Good Riders enpresak bermatzen du joan-etorrietan ez dela CO2rik isurtzen. Hamar moto elektriko eta hamar banatzaileko talde bat ipini du The Good Riders enpresak. “Langileak elbarriak edo desgaitasunen bat dutenak dira, eta haien inklusioa da enpresak duen helburuetako bat”, azaldu du enpresako buru Miguel Ramosek. Lan itunean jasotako soldata kobratzen dutela azpimarratu du.
Baina auzoak eta auzoak daude. Batzuek Kazakhstan, Uzbekistan eta Armenia dute izena, eta beste batzuek Turkia eta Txina. EBk uste du batetik zein bestetik iristen direla bere produktuak Errusiara, baina badaki ez duela ondorio bera izango batzuk ala besteak zigortzeak.
Dagoeneko lehen ika-mikak azaldu dira Pekinekin, Europako Batzordeak Txinako zenbait enpresa zigortu nahi dituelako Errusiari armak egiten laguntzeagatik. «Norbere legeen ondorioz Txinari edo beste herrialde bati zigorrak ezartzearen aurka gaude. Eta, hori gertatuko balitz, oso irmo erantzungo genuke. Geure herriaren eta geure enpresen interes legitimoak defendatuko ditugu», ohartarazi zuen asteartean Qin Gang Txinako Atzerri ministroak. Bruselak zigortu nahi dituen enpresen artean AEBen zerrenda beltzeko lau enpresa daude. Horietako bati, King-Pai Technology izenekoari, misilen gidaritzan erabil daitezkeen osagai mikroelektronikoak Errusiari saltzea egotzi dio Washingtonek.
Txinaren erreakzioa ohar garbi bat da EBko gobernuentzat. Haien esku dago erabakitzea EBko enpresek zein produktu eta zein herrialdetara ezingo duten esportatu. Zigorrak ezartzeko arau proposamena joan den astean aurkeztu zien Europako Batzordeak estatu kideei, eta aste honetan hasi dute eztabaida. Akordioa, egotekotan, ez da espero gutxienez datorren astera arte.
Uzkur daudenen baiezkoa lortu nahian, zigorrak «tentu handiz» erabiliko direla ziurtatu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. Gainera, estatu kideek betorako eskubidea izango dute, produktu bat edo herrialde bat zerrenda beltzetan sartzeko guztien adostasuna beharko delako.
Berez, Bruselaren asmoa da sortuko duten zigor sistema nahikoa izatea herrialde batzuek beren jarrera aldatu eta Errusiarako zenbait esportazio geratzeko. Asmo horrekin, David O’Sullivan EBko Zigorren mandataria Turkian, Uzbekistanen eta Kazakhstanen ibili da azken asteetan. Hiru horien artean, Turkia da kasurik zailena EBrentzat; harekin merkataritza harreman estuak ditu, eta mugazain gisa erabiltzen du etorkinen sarrera gutxitzeko.
Petroliontzia sutan
EBk erdizkako arrakasta (edo erdizkako porrota) eduki du Errusiara bere produktuak helarazteko debekuekin, baina hobeto funtzionatu diote Errusiak petrolioarekin lortzen dituen sarrerak mugatzeko neurriek. Bloomberg-ek aste honetan zabaldu duenez, azken hilabetean handitu egin ditu petrolio esportazioak, baina %45 jaitsi da horren truke lortutako dirua, eta hori zen G7koen helburua. Lehen Europara zihoazen upelak Txinara eta Indiara doaz orain, baina haiek merkeago erosten diote.
Baina Errusiak bere petrolioa saltzeko aurkitutako bide berriak baditu arrisku batzuk. Greziako banderako petroliontziak eta EBko eta Erresuma Batuko aseguruak erabiltzeko zailtasunei aurre egiteko, Errusiak ehunka itsasontzi zahar erosi ditu bere petrolioa esportatzeko, itzalpeko flota deitutakoa. Hori bera egin zuen Iranek AEBen zigorrei izkin egiteko, eta pentsatzekoa da Iranen itzalpeko ontzietako bat dela hilaren hasieran Malaysiatik 40 miliara leherketa handi bat jasandakoa, Pablo izenekoa. 28 marineletatik 25 erreskatatu ahal izan zituzten, baina itsasoaren erdian jarraitzen du, inork ez duelako haren kargu egin nahi. 1997ko ontzi zahar bat bat da, Gabongo bandera du, baina jabea Marshall uharteetan erregistratuta dago, eta beste ontzirik ez du, ezta asegururik ere. Zorionez ingurumenarentzat, Txinako portu batean 700.000 upel petrolio hustu berri zituen, eta haren hondarrak besterik ez zeuden sotoan.