% 1,5 haziko omen da aurten ekonomia, aurreikusita zegoena baino lau hamarren gehiago. Modu horretan, euroguneko herrialde handien artean BPG gehien haziko den herrialdea izango da Espainia, gaur kaleratutako txostenaren arabera.

Batez besteko soldata oso antzekoa da Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan, baina Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan etxebitza erostea 82.576 euro garestiagoa da Nafarroan baino.

Podemosek proposatu du doakoa izatea hipoteka aldakorretik finkorako aldaketa. Astearte honetan lege proposamena aurkeztuko dute Kongresuan. Alderdi moreak galdegingo du, halaber, hipoteka aldatzen dutenei eta bezero berriei baldintza berberak eskaintzeko.

Gobernua enpresen deslokalizazioa gogortzearen alde agertu da

Karbono dioxidoa xurgatu eta itsas hondoan biltegiratzean datzan proiektu baten alde egin du Japoniako Gobernuak, eta, dioenez, horrek erakusten du berotegi gasen emisioak apaltzeko konpromisoa duela, bai eta Parisko Hitzarmena betetzekoa ere. Proiektu horren bidez, 300.000 tona CO2 biltzea lortu zuten 2019an, eta itsas hondoaren pean injektatzea, lehorretik eta arriskurik sortu gabe. Egitasmoa bertatik bertara ezagutzeko aukera izan du BERRIAk.

Herrialde gutxik ekin diote Japoniak hain gogotsu klima aldaketaren kontrako irtenbide bitxi bezain irudimentsuak bilatzeari. Konparazio batera, karbono dioxidoa xurgatu eta biltegiratzeko sistema bat garatu dute, CCS izenekoa, industria lantegiek ez dezaten isuri gas kutsagarririk: sortu ahala xurgatzen dituzte gasak, atmosferara hel ez daitezen, eta eraldatu egiten dituzte gero, lurraren barne geruzetan biltegiratzeko, itsas hondoan. Nahiz eta teknologia berritzailea izan, zenbaitek kritikatu egin dute, ez delakoan aski anbiziotsua klima aldaketari buru egiteko.

Preseski, CCS sistema probatzeko eskala handiko proiektu bat abiatua dute kostaldeko Tomakomai hirian, Japonia iparraldeko Hokkaido eskualdean, eta, proiektuaren arduradunen hitzetan, asmoa da berotegi gasak desagerrarazteko funtsezko tresnetako bat bilakatzea. Ekonomia, Merkataritza eta Industria Ministerioak hasi zuen proiektua, 2012. urtean, helburutzat hartuta CCS teknologia erabiltzeko moduan egotea 2020 aldera. Epemuga ailegatu baino aste batzuk lehentxeago, 2019ko azaroaren 22an, enpresak adierazi zuen jada lortua zuela 300.000 tona CO2 injektatzea Ozeano Barearen pean.

Yoshihiro Sawada nazioarteko gaien arduradunak azaldu duenez, prozedura erraz samarra da: zentral termikoek eta fabrika handiek isurtzen dituzten gasetan, karbono dioxidoa bereizten dute, eta, hala, purutasun handiko CO2-a xurgatu. Karbono dioxidoa xurgatzeko, gai kimikoak erabiltzen dituzte, tartean amina disolbatzaileak. Hau da, prozesua kimikoa da, eta horrek modua ematen du gas kutsagarrietatik purutasun handiko CO2-a lortzeko, xurgatzean energia gutxiago erabilita eta kostu apalagoan, gainera.

Behin xurgatuta, karbono dioxidoa garraiatzeko moduan da: horretarako espresuki prestatutako hodien bidez egin daiteke, baina baita itsasontzian, zisterna kamioietan eta trenean ere, zama arinetarako edukiontzietan. Karbono dioxidoa lantegira ailegatzen delarik, konpresio eta injekzio prozesua hasten da, eta purutasun handiko CO2-a lurpera bidaltzen dute, ingurutik urrun, 1.000 metro baino gutxiagoko sakoneran dauden geruza geologikoetara. Beraz, tarte porotsu ugari dituen geruza batean pilatua gelditzen da karbono dioxidoa, hondar aleen artean; Tomakomaiko zentroko injekzio hodietako bat itsas mailaren azpitik ia 3.000 metrora ailegatzen da. Zenbait kalkuluren arabera, zentro hori 140.000 milioi tona CO2 xurgatu eta biltegiratzeko gai da, eta, egungo emisioak kontuan hartuta, Japoniak ehun urtean isuriko lukeena da hori.

Meategietan ere

Segurtasuna erabat bermatua da lantegian, baita prozesuaren parterik delikatuenean ere, CO2-a itsas hondoaren pera garraiatzeko orduan. «Okerrenean ere, hala nola lurrikara bat edo tsunami bat izanez gero, automatikoki hesten diren segurtasun sistemak ditugu», esplikatu du Sawadak. «Lantegiko segurtasun sistemak zentral nuklearretakoaren antza du, zenbat segurtasun gailu dauden kontuan hartuz gero, bederen», azpimarratu du proiektuaren arduradunak.

Tomakomaitik ez hagitz urrun, bada Mikasa izeneko hiri bat, ikatz meategiei esker gune industrial garrantzitsua izandakoa, eta, preseski, esperimentu bat egiten ari dira han, ikusteko meategi abandonatuak karbono dioxidoa biltegiratzeko balia ote daitezkeen. Iazko irailean, 400 metroko sakoneran ur burbuiladuna isuri eta biltegiratzea lortu zuten urez eta karbono dioxidoz osatutako nahasketa bat, lohiaren gisako substantzia batekin batera, meategi abandonatu batean. Helburua da jada hetsiak diren meategi horietan gelditzen den ikatza hidrogenoa sortzeko baliatzea, eta, bertzalde, prozesu horretan isuriko den karbono dioxidoa CCS teknologiaren bidez biltzea.

CCS teknologia zabaldu izanak, baina, zenbait arazo ekarri ditu, bertzeak bertze ez baitago jardun hori arautzeko legerik, meatzaritzaren sektorean ez bezala, non meatzaritza legeak petrolioa eta lurpeko bertze zenbait mineral erauzteko prozesuak arautzen baititu.

Japoniako Industria Ministerioaren asmoa da 2024ko martxorako onartzea CCS teknologiaren inguruko araudiren bat, hala nola zehazteko nork arduratu behar duen biltegiratutako karbono dioxidoa kudeatzeaz.

Teknologia horren bitartez, bertzeak bertze, azken urteetan Japoniak konpromisoa hartu du berotegi gasen emisioa 2013. urtean izandakoaren %46ra apaltzeko 2030erako. Bada, xede hori aitzinetik ezarritakoa baino nabarmen handiagoa da, gasen emisioa %26 apaltzea erabaki baitzuten orduan, eta, are, haren bitartez, Japoniak aise beteko ditu Parisko Hitzarmenaren harira hartutako konpromisoak. Bertzalde, Tokiok jakinarazi du ikatz zentralak eraikitzeari utziko diola 2030erako, eta karbono neutraltasuna lortu gogo duela 2050erako.

Eusko Jaurlaritzak Euskadiko LGPa nekazaritza sektorean eta landa ingurunean ekintzailetza bultzatzeko eredu europar berritzaile gisa aurkeztu du Bruselan

Lionel Messi Paris Saint Germain futbol taldeko izarrak 52 aldiz erabili zuen bere hegazkin pribatua iazko ekainetik irailera. Tartean, 300 kilometro eskaseko bidaia bat egiteko erabili zuen, Paris eta Naoned (Bretainia) artean. Hegaldi horiek 1.502 tona CO2 isuri zituzten guztira, Frantziako herritar batek 150 urtean adina, eta auziak zeresan handia eman zuen iritzi publikoan. Besteak beste, Alain Krakovitch SNCF tren konpainiako zuzendarietako batek hartu zuen hitza, eta sare sozialen bitartez gogoratu zion Messiri trenez bi orduan egin daitekeela Paris eta Naoned arteko bidea.

Iraupenaren datua garrantzitsua da, Frantziako Gobernua hegazkin pribatuen erabilera arautzea aztertzen ari baita, eta Europako Batasunera zabaldu nahi du asmoa. Eraginkortasun energetikoa eta kutsadura murriztea dira arauaren helburuak. Bi aukera aztertzen ari da; batetik, trenez —AHTak sare zabala du Frantzian— bi ordu eta erdian egin daitezkeen ibilbideetako hegaldiak debekatzea; eta, bestetik, hegaldi pribatuak sartzea CO2 emisioak zorpetzeko lege proposamenean.

Ekologistek neurri horiek eta gehiago eskatu dituzte, eta Greenpeacek txosten mardula egin du bere eskaera argudiatzeko. Haren arabera, Messiren 300 kilometroko hegaldia iaz Europan egin ziren 572.000 hegaldi pribatuetako bat izan zen. 2021arekin alderatuta, hegaldi kopurua %64 handitu zen, eta haiek isuritako CO2 tonak bikoiztu egin ziren. 2021ean 1,6 milioi tona isuri zituzten hegaldi pribatuek; iaz, aldiz, 3,3 milioi tona izan ziren. Alderatzen jarrita, Petronorrek Muskizen (Bizkaia) duen findegiak 2,6 milioi tona isurtzen ditu urtean.

«Hegazkinek izugarri kutsatzen dute, eta ez dira beharrezkoak gehienetan. Milioika pertsona klima aldaketa pairatzen ari dira, eta bitartean gutxiengo bat bihar eguzkiak argituko ez balu bezala ari da erregai astuna erretzen». Salaketa Doug Parrena da, Erresuma Batuko Greenpeaceren programa buruarena.

Bidaiari kopurua kontuan hartuta, hegazkin pribatu batek komertzial batek baino hamalau aldiz gehiago kutsatzen du, eta tren batek baino 50 aldiz gehiago. Europan iaz eginiko hegaldi pribatu bakoitzak 5,9 tona CO2 isuri zituen batez beste, gasolina auto batek 23.000 kilometro egiten kutsatuko lukeen adina. Munduan errepidez egin daitekeen bidaia luzeena da hori: Lurmutur Hiritik (Hegoafrika) Vladivostokeraino (Errusia), hain zuzen.

Trenak badaude

Hegaldi pribatu horien %55 750 kilometrotik beherakoak izan ziren, eta %24, berriz, 251 eta 500 kilometro artekoak. Greenpeacek salatu duenez, hegazkin pribatuek Europan egiten dituzten bidaia gehienek haiek ordezkatzeko balioko luketen tren konexio onak dituzte. Esaterako, iaz 3.357 hegaldi pribatu egon ziren Londres eta Paris artean; hura izan zen ibilbide ohikoena. Bada, egunero hamar tren zerbitzu daude bide hori bi ordu eta hamazazpi minutu eta bi ordu eta 37 minutuko tartean egiten dutenak. Paris eta Genevaren (Suitza) arteko bidaia da bigarrena zerrendan (2.745 hegaldi), eta hori ere trenez egin daiteke hiru ordu eta hamabost minutuan. Egunero zortzi daude. Hirugarrena Paris-Niza (Frantzia) hegaldia da (1.671 guztira), eta bide hori zazpi orduan egin daiteke trenez.

Nekea bai, baina etsipena ez. Erretretaren erreformaren aurka aurretik izandako hamar mobilizazio egunek Frantziako Gobernua makurrarazi ez dutela ikusi duten arren, 11. aldiz kalera atera ziren atzo milaka lagun Baionan, eta ehunka mila Frantzian. Manifestazioek, oro har, aurrekoek baino jende pixka bat gutxiago bildu dute, baina sindikatuek ez dute etsi, eta hamabigarren protesta egunera deitu dute ostegunerako. Hurrengo eguna, ostirala, egun erabakigarria izango da erreformaren aurkako mugimenduarentzat, egun horretan emango baitu legeari buruzko ebazpena Frantziako Kontseilu Konstituzionalak.

Egun hori iritsi bitartean, mobilizazioei eustea da sindikatuen xedea, eta gaur hasiko diren eskolako oporrek erreformaren aurkako haserrea ez itzaltzea. Baionan, behintzat, ez da gertatu. Xingar feria hasi zen atzo Lapurdiko hiriburuan, baina hura ez zen kaleak bete zituen egitasmo bakarra. Intersindikalak 15.000 pertsona batu zirela esan zuen, eta Poliziak 5.000 zenbatu zituen.

Mobilizazioa giro lasaian iragan zen, eta bezperan sindikatuetako buruek Elisabeth Borne lehen ministroarekin egindako bilera antzua izan zen aipagaietako bat. «Ez genuen deus espero bilkura horretatik, eta, beraz, ez gara asegabeturik atera; hala ere, garrantzitsua zen joatea, erakutsi behar baitzen intersindikala legea atzera botaz gero prest dagoela gobernuarekin hitz egiteko, eta blokeatzea gobernuarengandik datorrela», azaldu zuen Bartelemi Mottay FSU sindikatuko kideak. Mottayk oroitarazi zuen 2006an Frantziako Parlamentuak CPE lehen enplegatze kontratuaren legea onartu eta hamar egun geroago indargabetu zuela Kontseilu Konstituzionalak.

Patricia Gloryk (CGT) nabarmendu zuen Baiona inguruan bereziki trenbideetako langileak eta energia sektoreetako langileak daudela greban, eta LABeko kide asko ere hala direla gaineratu zuen Argitxu Dufau sindikatu abertzaleko arduradunak. Onartu zuen, ordea, haientzat egoera gero eta zailagoa dela. «Hala ere, sindikatu antolatuak gara, eta erresistentzia kutxa bat daukagu gure afiliatuentzat».

Dufauk greba mobilizazioek sortzen duten tentsioa «atxikitzeko prest» direla esan zuen, eta «nahi duten» beste sindikatuekin antolatzen direla ekonomia blokeatzeko xedez ekintzak egiteko. «Baldintzak sortu eta mantentzen baditugu, irabaziko dugu».

Grebalariei dagokienez, Hezkuntza Ministerioak esan zuen ostegunean irakasleen %8 zirela greban, baina FSU sindikatuak %20ra igo zuen kopurua lehen hezkuntzan. Beste langile publikoen artean, %4 eta %6 artean izan ziren.

Erreferenduma ere gogoan

Parisko manifestazioan 400.000 lagun bildu ziren, CGTren arabera. Sindikatu horretako idazkari berriak, Sophie Binetek, iragarri zuen «edozein gerta ere» mobilizazioak jarraituko duela erreforma bertan behera utzi arte.

Haren alboan, Laurent Berger CFDT sindikatu erreformistako buruak aldarrikatu zuen mobilizazioak «herritarren babesa» duela oraindik, eta azaldu zuen ez duela auzitan jarriko Konstituzionalaren epaia, «gustukoa izan ala ez».

Sindikatuek badute beste arrazoi bat Kontseilu Konstituzionalari begira egoteko: haren esku dago onartzea ekinaldi partekatuko erreferenduma. Ezkerreko parlamentariek egin dute eskaera, eta Konstituzionalak onartuko balu, hurrengo urratsa izango litzateke hautesleen %10en sinadura lortzea; guztira, 4,87 milioi sinadura.