Erretreta adina 64 urtera luzatu nahi duen egitasmoak dagoeneko hasi du tramitazioa, eta espero da datorren ostiralean amaitzea Asanbleako eztabaida, gero Senatura bidaltzeko. Hain justu, egun bat lehenagorako, ostegunerako beste mobilizazio handi bat antolatu dute sindikatuek. Azpimarratu dutenez, «kaleko gaitzespena» eta protestekin jarraitzeko agertu duten «erabakitasuna» bera nahikoa izan beharko luke erreforma gelditzeko. Hala ere, ohartarazi dute politikariek «entzungor» jarraitzen badute, «langileei, gazteei eta erretiratuei» mugimendua «gogortzeko» deia egingo dietela, «martxoaren 7an Frantzia geldiarazteko».
Herrialdea gelditzeak zer esan nahi duen galdetuta, Frantziako lehen sindikatu CFDTko idazkari nagusi Laurent Bergerrek erantzun zuen orain arte mobilizazioak manifestazioetan oinarritu direla bereziki, baina martxoaren 7an «gauzak alda» litezkeela. Dena den, zehaztu zuen ez dela greba orokorrerako dei bat. «Sindikatuen erabakitasunaren erakustaldi bat egin nahi da, eta, beti bezala, modu baketsuan». Gaineratu zuen protesta horiek «jarduera ekonomiko jakin batzuk blokeatzea» ekar lezaketela, baina horietan greba mugagabera deitzea ere baztertu dutela, «oraingoz behintzat». CGTko idazkari nagusi Philippe Martinezek, berriz, azpimarratu zuen hori gertatzea ala ez «gobernuaren eskuetan» dagoela. Bi buruzagiek aitortu zuten sindikatuen artean jarrera ezberdinak daudela mobilizazioen intentsitateari buruz, baina ziurtatu zuten bat eginda jarraituko dutela, «erreforma atzera bota arte».
Atzoko protestak baketsuak izan ziren. Parisen istilu bakan batzuen berri eman zuen prefeturak, baina manifestaziotik kanpo zegoen talde batek eragin zituela zehaztu zuen. Auto bat irauli, eta su eman zioten, eta banku, aseguru etxe eta janari lasterreko jatetxe batzuetako leihoak hondatzen saiatu ziren. Atxiloketa gutxi batzuen berri eman zuen Poliziak. Larunbata izanik, grebara ere ez zuten deitu, baina Paris-Orlyko aireportuan egindako «lanuzte sorpresa» batengatik bertan behera utzi zituzten programatuta zeuden hegaldi ugari.
Protesta jendetsua Baionan
Ipar Euskal Herrian ere aurreko egunetako protestetan baino jende gehiago bildu zen atzo, kopuruetan gorabeherak egon arren: deitzaileen arabera, 12.000 inguru izan ziren, eta Poliziarentzat, 10.000. Sindikatuek nabarmendu dutenez, mobilizazioekin hasi zirenetik, beren afiliatuen kopuruak gora egin du.
Erretreten erreformarentzat egun erabakigarriak dira, eta Macronek oraindik ez du argi aurrera aterako duen ala ez. Gobernua babesten duten hiru alderdien babesarekin ez du aski, eta falta zaizkion botoak soilik LR Errepublikanotik lor ditzake; gainera, gobernuko alderdietako hautetsi batzuk ere ez daude eroso. Macronek baditu aukera batzuk egitasmoa bozketarik gabe onartzeko, baina arazo handiak ekar diezazkiokete.
Arabako Errioxako ardoaren kanpoko salmentak 21,2 milioi litro izan ziren iaz, 2021ean baino %16,9 gutxiago, baina batez besteko prezioa %18,6 handiagoa izan zenez, fakturazioa apenas murriztu zen: 146,7 milioi euro guztira. Arabako Errioxako ardo litroaren batezbesteko prezioa 6,92 eurokoa izan da 2022an.
Barietateen arabera, ardo zuriaren esportazioak gehiago jaitsi ziren beltzak eta gorriak baino. Arabako Errioxako ardoa munduko 97 merkatutara esportatu zen. Bolumenean, Erresuma Batua izan da, beste behin ere, merkatu nagusia, baina beherakada «nabarmena» izan dute hara egindako esportazioek. Aldiz, AEBetara gehiago bidali da, azken urteetako joerari jarraituz: laugarren postutik bigarrenera igaro da, Suitza eta Alemania gaindituz. AEBen hazkundea are handiagoa izan da balioari dagokionez, eta Erresuma Batua eta Suitza gainditu ditu lehen merkatu gisa.
Datu horiek Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak jakinarazi ditu larunbat honetan, Lapuebla de Labarcan (Araba) ardogileekin batera eginiko ekitaldi batean.
Tapiak nabarmendu duenez, merkatuetan bilakaera bat ematen ari da, salmentak Europatik AEBra igarotzen ari baitira; igoera handia izan dute, halaber, Kanadan eta Mexikon egindako salmentek. Bestalde, behera egin dute Erresuma Batukoek, Suitzakoek, Alemaniakoek, Irlandakoek, Suediakoek, Norvegiakoek eta Herbehereetakoek.
Sailburuak gogorarazi duenez, pandemiaren krisia gainditu eta 2021ean marka historikoak izan ostean, munduko ardo merkataritzak «ziurgabetasun handiko» urtea pasatu du 2022an.
Ukrainako gerrak, garraioaren eta materialen horniduraren krisiak eta energiaren eta erregaiaren garestitze handiak eragin dute munduko ardo esportazioak bolumena galtzea, baina fakturazioan irabaztea, prezioen igoeragatik.
Euskal Herriko bankuek beren emaitzak argitaratzearen bezperan, haien lehiakideen irabaziek marka guztiak hautsi dituzte. Espainiako finantza sistemako sei banku nagusiek 20.849 milioi euro irabazi zituzten iaz. Horietatik, 9.605 milioi dagozkio Santanderri, 6.420 milioi BBVAri, eta 3.145 milioi Caixabanki. Egia da lehen bi kasuetan mozkinen zati handi bat kanpoan egin dutela, baina Espainiako adarren irabaziak ere ez dira nolanahikoak; Santanderrenak 1.560 milioi irabazi zituen, eta BBVArenak, berriz, 1.678 milioi. Nola? Zero intereseko urte zailagoetan makina findu dute, eta jarduera ekonomikoa berpiztu eta interesak gora egin dutenean —«normaldu», haien hitzetan—, haien irabazi marjinak puztu egin dira.
Baina bankuak baino gehiago, bankariak dira beti irabazten dutenak; urtea txarra, erdipurdikoa ala ona izan, dirutza patrikaratzen dute bankuetako goi buruzagiek. «Talentua saritzea» deitzen diote horri, hainbeste merezi duen talentu hori zehazki zertan datzan ikusarazteko zailtasunak dituzten arren. Hainbeste bereizten al da banku bat bestearengandik? Zein da bankarien Messi, zein Mbappe eta zein harrobiko gazte ezezagun bat?
Bada, talentua bada saritzen dena, talentuz josita daude Espainiako bankuak, eurogune osoan haiek ordaintzen baitiete gehien bere arduradunei: EBA Europako Banku Agintaritzaren arabera, 2021ean, 221 goi buruzagik irabazi zuten milioi bat euro baino gehiago; eta hamar milioi eurotik gora irabazi zituzten sei lagunetik hiru Espainian zeuden.
Milioidunen taldetik gertu ibili izan da Gregorio Billelabeitia: Kutxabankeko aurreko presidenteak ia 900.000 euro patrikaratu zituen 2020an, eta beste 600.000 Francisco Javier Garcia Lurueña kontseilari ordezkariak.
EBAk berak dio Espainiako bankuak beste gauza batzuetan ere nabarmentzen direla. Batetik, haiek dute eurogune osoan kapital gutxien. Ostegunean zabaldu zituen EBZk azken datuak, eta horietan azken putz dira, %12,8ko kapitalarekin; euroguneko bankuek %15 dute —eta dena esan beharra badago, hortik gora daude Kutxabank eta Laboral Kutxa zuhurragoak—.
Bestetik, bezeroak haien gordailuengatik gutxien ordaintzen dutenen artean ere nabarmentzen dira Espainiako sistemakoak: batez beste %0,7ko interesa ordaintzen dute epe finkoko gordailuen truke; eurogunean, berriz, %1,2. Eta ez dirudi azkar aldatuko denik kopuru hori, likidezia sobran dutenez, ez dutelako motiborik aurrezkia ehizatzeko. Ondorioa azken astean ikusi dugu Espainiako Bankuaren egoitzetan: diru pixka bat aurreztua duten herritarren ilarak, zor publikoa erosteko, errentagarriagoa delako.
Zergak eta dibidenduak
Hain irabazi handiak izanda, horien diru zati bat gizarteari zerga berriaren bitartez itzultzeko arazo berezirik ez dutela izango pentsatuko luke batek baino gehiagok. Inoiz ez baitago sobran gogoratzea erreskatearen faktura 73.261 milioi eurorena dela. Bada, ez. Hurrengo asteotan pagatuko dute zergaren lehen zatia, baina hori egin bezain laster helegitea jarriko dutela iragarri dute erakunde batzuek.
Talentuak beste lehentasun batzuk ditu: akziodunak saritzea. Pattal ibili dira bankuen akzioak azken urteetan —BBVAren akzioak 17,6 euro balio zuen 2007an, eta 6,8an dago orain—, eta dibidenduen bitartez susperraldi bat ematea erabaki dute bankuek. EBZren zuhurtzia deiei arreta gutxi eginez, Ibex 35ean kotizatzen duten sei bankuek iragarri dute 9.340 milioi banatuko dizkietela beren 5,6 milioi akziodunei, irabazitakoaren ia erdia.
Bost petrolio konpainia handienek 2021eko irabaziak bikoiztu dituztela jakinarazi dute aste honetan: guztira, 168.000 milioi euroren mozkinak. AEBetako Exxon Mobilek 52.000 milioi, eta Chevronek 33.000 milioi; Herbehereetako Shellek 37.000 milioi; Britainia Handiko BPk 26.000 milioi, eta Frantziako Totalek 19.000 milioi. Konpainia guztiek azpimarratu dute gauza bera: aurreko urteetan galerarik handienak izan ondoren lortu dituztela emaitza on horiek, eta ezohikoak direla.
Baina nola iritsi dira halako irabaziak izatera? Petrolio eskaria osasun krisiaren aurreko mailetan kokatu zen iaz, baina ez zen gauza bera gertatu ekoizpenarekin. Eta hori prezioan nabaritu zen. Brent upela urteko lehen erdian igo zen, eta ekainean ia 130 dolarrera iritsi zen; gero, jaitsiz joan zen, gerra aurreko antzeko balioetan kokatzeraino, 80 dolar inguruan.
Horri beste arrazoi bat gaineratu behar zaio. Erregaien prezioa igotzen denean, aurreneko erreakzioa petrolioaren prezioaren bilakaerari begiratzea izaten da. Logikoa da: hori da haren lehengai nagusia. Hala ere, gaur egungoa bezalako testuinguruetan, produkzio prozesuaren beste alor bati ere begiratu behar zaio: fintzeari —petrolioa erregai bihurtzeko prozesuari—. Hain justu, hori izan da sektoreko enpresei irabazi izugarriak eman dizkien faktore nagusia.
Jarduera horrek indarra galdu du azken urteetan; instalazio asko itxi dituzte, batez ere Europan, eta, COVID-19a dela eta, indartu egin zen joera hori, erregaien kontsumoa hondoratu zelako. Era berean, errekuntza ibilgailuen iraungitze data hurbildu ahala, findegi berrietan inbertsioak egitea baztertu zuten konpainia handiek. Emaitza: findegi gutxiago, prezio garestiagoak, etekin handiagoak.
Adibide bat jartzearren, Espainiako Repsolek 14,4 euroko irabazi marjina lortu du prozesatutako upel bakoitzeko; 2021ean 2,83 eurokoa izan zen, eta 2019an, 5,59 eurokoa. Repsolek hilaren 16an jakinaraziko ditu bere emaitzak, baina aurreratua du «ikusgarriak» izango direla. Lehen bederatzi hilabeteetan 3.222 milioiren irabaziak izan zituen, aurreko urte osoan baino % 66,2 gehiago.
Hurbilago, Repsolen filiala den Petronorrek 2022ko lehen bederatzi hilabeteetan boskoiztu egin zituen aurreko urteko emaitzak. 2020an 140 milioi euroren galerak izan zituen, baina 2021ean irabazietara itzuli zen (61 milioi), eta 2022ko lehen bederatzi hilabeteetan 305 milioiraino iritsi zen. Petronorrek Muskizen (Bizkaia) dituen instalazioetan fintze lanak egiten dituzte bereziki.
Erregaietara itzuli
Petrolio konpainiek urte askotako unerik gozoenetako bat dute gaur egun. Eta gidoian ustekabeko biraketa izan dena epe labur eta ertainean mantentzea espero dute. Aurreikuspen hori indartu egin da, gainera, Europako Batasunak Errusiatik inportatzen dituen petrolio eratorriei jarritako betoarekin, zeina aste honetan sartu baita indarrean —Errusia da munduko findegi handienetako bat; hura da diesel hornitzailerik handiena —.
Agerikoa denez, halako instalazioak dituzten konpainiak egoera aprobetxatzen ari dira, eta ahalik eta gehien luzatu nahi dute. Bernard Looney BPko zuzendari exekutiboak argi utzi du hori aste honetan: BP petrolioaren negoziora itzuliko da. 2030erako petrolio eta gas ekoizpena %40 murriztea aurreikusia zuen, baina norabidea aldatuko duela iragarri du: murrizketa %25ekoa izango da orain.
Etekinak banatu?
Ezohiko datu horiek irabazien banaketari eta erabilerari buruzko eztabaida piztu dute. Iaz, Joe Biden AEBetako presidenteak petrolio konpainiak jarri zituen jomugan, gasolinaren prezioak gora egin zuenean eta horrek inflazioaren igoera handia eragin zuenean. Egoera aprobetxatzea leporatu zien, eta eskatu zien lehenbailehen gasolindegietara eramateko beherapenak, eta mozkinak findegi berriak egiteko eta trantsizio energetikora bideratzeko, ez dibidenduak banatzeko. Inflazioak arnasa hartu zuen urte amaieran, eta Bidenek bere kritikak lausotu zituen.
Erresuma Batuko Gobernuak, berriz, enpresa horien irabazien gaineko zerga bat sartu zuen indarrean iaz, gasaren eta elektrizitatearen fakturak murrizteko plana finantzatzeko. Shell konpainiak esan zuen ez zuela espero aurten zergarik ordaintzea, Ipar Itsasoko plataformen desegitearen kostuengatik eta herrialdean egindako inbertsioengatik, baina joan den astean aitortu zuen 125 milioi ordaindu beharko dituela, eta 2023an 466 milioi baino gehiago izan daitezkeela.
Frantzian, horrelako neurri bat abian jartzearen aurka agertu da gobernua. Dena den, Emmanuel Macron presidenteak ez du baztertzen hori egitea EBk onartzen badu. Irailean, hala adostu zuten estatu kideek, argindarraren fakturak merkatzeko neurriak hitzartu zituztenean; horien artean, petrolio enpresei zerga berezi bat ezartzeko egitasmoa onartu zuten. Horrek %33 zergapetuko lituzke 2022ko eta 2023ko irabaziak. Baina gobernuek oraindik ez dute neurria indarrean sartu, eta abenduaren amaieran Exxonek Luxenburgoko auzitegira eraman zuen egitasmoa. Espainiako Gobernuak, berriz, neurri horrekin zer gertatu zain jarraitzen du. Dena den, urte honen hasieratik %1,2ko zerga berria du. Horrek fakturazioei eragiten die, ez etekinei.
Konpainiak neurri horien aurka agertu dira, argudiatuz datozen urteetan inbertsio handiak egin behar dituztela trantsizio energetikora egokitzeko. Hala ere, ez dute zalantzarik izan mozkin horiek akziodunen artean banatzeko.
Gutxienez, hamarkada honen bigarren erdialdera arte itxaron beharko da ikusteko nola eragingo duen garraioaren elektrifikazioak erregai eskarian. Bitartean, urre beltza izaten jarraituko du petrolioak.
