Sadar, Budimir eta garaipena. Ohiko konbinazioa da. Osasunak bigarren jardunaldian lortu du denboraldiko lehen garaipena, aurrelari kroaziarrak bederatzigarren minutuan egindako gol bati esker. Partida azkar jarri zaie maldan behera gorritxoei, 21. minutuan txartel gorria ikusi baitu Jose Luis Gaya Valentziako kapitainak, baina ez dute ixten asmatu. Etxeko taldearen lehen minutuak bikainak izan dira. Valentziak erdialdean elkartu ditu jokalari asko, eta horrek zuloak utzi ditu hegaletan. Gainera, presioan ere lan ona egin du Alessio Lisciren taldeak. Testuinguru horretan nabarmendu dira Osasunaren fitxaketetako bi: Victor Muñoz ezkerretik eta Valentin Rosier eskuinetik. Gola sartzeko erdiraketa frantziarrak eman dio Budimirri: Moi Gomezek bidali dio pasea hegalera, baloia irten aurretik erdiratu du Rosierrek, eta buruz bikain errematatu du aurrelariak. Epailea Gayari txartel gorria erakusten, gaur, Sadarren. JESUS DIGES / EFE Emaitza ona zen, baita sentsazioak ere; ez zegoen eroso Valentzia. Korner batean baloia urrundu du Osasunak, Gayak gaizki jo du baloia toki arriskutsuan, eta inor baino azkarrago ibili da Muñoz. Valentziako kapitainak falta argia egin dio atezainaren aurrean bakarrik geratzekoa zela, eta txartel gorria erakutsi dio epaileak. Ez du protestarik ere egin. 21. minutua zen. Itxi ezinda Hortik aurrerakoa gazi-gozoa izan da. Osasunak ez du neurketa behar bezala itxi, eta ia bi puntu galdu ditu bidean. Jokalari bat gutxiago izan arren, Valentzia osatu da zertxobait bigarren zatian, eta indarrak parekatu egin dira. Ustekabekoa 89. minutuan heldu da: Diakhabyk buruz erdiratu du, lo harrapatu du Osasunaren defentsa, eta Danjumak sareetara bidali du baloia. Zentimetro gutxi batzuengatik, ordea, jokoz kanpo zegoen aurrelaria. Arnasa hartu dute Osasunako zaleek, baina epaileari ordua eskatuz amaitu dute. Baita Liscik ere. Osasunak argialdiak izan ditu, baina baita itzaldiak ere. Garrantzitsuena, ordea, poltsikoan du: sasoiko lehen garaipena.

Liderraren elastiko gorria soinean du jada Jonas Vingegaardek (Jumbo-Vista), Espainiako Vuelta irabazteko faborito handiak. Euripean eta mendian amaitu den lehen etapan, Limone Piamonten (Italia), atzetik aurrerakoa egin eta azken unean hartu dio aurrea garaipena gertu izan duen Giulio Cicconeri (Lidl-Trek). Esprinta luze egin zaio italiarrari. Vingegaarden garaipenak izan du balentriatik: 25 kilometro falta zirela eroriko bat izan Danimarkakoak, ezkerreko ukondoa odoletan agertu da telebistako kameren aurrean, baina hori ere ez da oztopo izan. Pelotoiak erritmoa moteldu du Vingegaardi eta erori diren gainontzekoei itxaroteko, kiroltasun keinu ederra eginda. Jonas Vingegaard liderraren elastikoa jantzita, gaur. JAVIER LIZON / EFE Eguneko ihesaldiak gehienez ere bi minutuko tartea izan du, eta agerikoa zen garailea azken hamar kilometroetako mendatean erabakiko zela. Lehia motzagoa izan da azkenean: azken kilometroan nabarmendu dira faboritoak. Ahalegindu da Marc Soler (UAE), Tom Pidcock (Q36)ere bai jarraian, baina azkenean Cicconerena izan da kolpe ona. Metro batzuk hartu ditu italiarrak, baina azkarregi jo du, eta Vingegaardi denbora eman dio parera heldu eta helmuga lehen postuan zeharkatzeko. Amorruz ospatu du Jumbo-Vismakoak, eta bere taldekideak egindako lanagatik zorionduz ospatu du garaipena. Ez dirudi aurtengo Vueltako azkenekoa izango denik.

Azken urteetan, ezustekoen estropada eremua izan da Ondarroakoa. 2022an, etxeko taldeak irabazi zuen, lehen txandatik; 2023an, Oriok, bigarren txandatik; eta iaz, Getariak, bigarrenetik. Aurten, ordea, sorpresarako tarterik ez du utzi San Nikolas ontziak, eta bere nagusitasuna berretsi du. Garaipen gozoa eskuratu dute, eta denboraldiko 11. bandera irabazi —jokatutako hamabost estropadetatik hamabitan izan dira nagusi, Zarauzko bi jardunaldiak irabazi baitzituzten—. Errekor bat daukate begiz jota oriotarrek: Eusko Label ligako garaipen marka. Iaz hautsi zuen Urdaibaik, hamalau bandera eskuratuta. Liderrak ez du aurkaririk izan gaur, batez ere txanda erditik aurrera. Marea bizietan, bizi-bizi egin dute arraun mirotzek. Hala ere, Zierbenak gauzak zail jarri dizkio hasieran. Lehen luzean lehia estua izan dute. Aurreneko ziabogan, segundo baten aldea zuten bi traineruek. Donostiarrak erritmoa bizitu du bigarren luzean, eta harrapatu egin ditu. Ez luzerako: atzean geratu da denbora gutxira, Oriotik bost segundora. Zierbenak bira segitu die oriotarrei, baina haiek ere ezin izan diote eutsi. Lan erdietarako, horrela zeuden kontuak: Orio buruan, Zierbena lau segundora, Donostiarra zortzira, eta Urdaibai hemezortzira. Hortik aurrera, ez da bandera irabazteko lehiarik izan, nahieran ibili baitira oriotarrak. Ia 11 segundo atera dizkiote azkenean bigarrenari, Zierbenari. Hirugarren Donostiarrak egin du, ia hemezortzi segundora, eta laugarren Getariak, bigarren txanda irabazita. Lehen kalean arraun egin duten ontziak izan dira makalenak, nabarmen. Ohorezkoan, Urdaibai; bigarrengoan, San Juan; eta lehenengoan, Kaiku. Getaria, ondo Ondo ibili da Getaria iaz bandera irabazi zuen estropada eremuan. Lehen luzean hartu du sailkapenaren burua. Hondarribiak gertu segitu dio; Isuntza, berriz, lehia horretatik kanpo geratu da nabarmen; bigarren luzerako, hamar segundo pasa ateratzen zizkioten bi ontziek. Eta zer esanik ez San Juan. Pixkanaka, baina, getariarrek tartea atera diote Ama Guadalupekoa-ri ere, eta, bukaerarako, dezentekoa: hamabi segundora helmugaratu da Hondarribia. Ondarroa lehen txandako irabazleari, berriz, 29 segundo atera dizkiete getariarrek. Konfiantzaz helduko dira etxeko estropadara; bihar jokatuko dute. Lehen txandan, berehala geratu da atzean Kaiku. Ez da fin ibili Bizkaitarra ontzia. Lan erdietarako, Ondarroa txandako irabazleak hogei segundoren aldea ateratzen zion. Eta, metroak aurrera egin ahala, murriztu ez, zabaldu egin da alde hori: azkenean, ia 48 segundo gehiago behar izan ditu lanak amaitzeko. Antiguako Ama etxeko trainerua nagusi izan da lehen txandan, eta hura izan da garaile zaleen aurrean. Ia 11 segundo atera dizkio ondorengoari: Cabori. Bigarren txandan aritutako Isuntza eta San Juan taldeen aurretik amaitu ditu lanak. Galiziako taldeak, nolanahi ere, lan ona egin du. Haiek ere San Juanen aurretik bukatu dute: bederatzigarren. Sailkapen nagusian behean daude galiziarrak, baina ondo sentitu dira gaur. Dena dela, sailkapenaren goialdea bezala, nahiko erabakita dago behealdea. Kaikuk jokatu beharko ditu kanporaketa estropadak, eta Cabo zuzenean jaitsiko da. Presioa alde batera utzita, beraz, ahalik lan onena egiten saiatuko da aurrerantzean Galiziako taldea, eta Bizkaikoa, berriz, kanporaketetarako prestatzen.

Denbora kontua zen, eta iritsi da: beste behin, Arraun Lagunak-ek irabazi du Euskotren liga, hirugarrena jarraian. Lugañene ontzia izan da azkarrena Ondarroan (Bizkaia), eta, estropada baten faltan, matematikoki poltsikoratu du liga. Iaz marka guztiak hautsi zituen Donostiako taldeak, bandera guztiak lortuta; aurkariek gehiago estutu dute aurten, zerbait esatearren. Tolosaldea eta Orio tarteka gai izan dira Juan Mari Etxabek zuzentzen duen taldeari hortzak erakusteko —gaur bertan Zerkausia, esaterako—, baina berriro ere nagusitasunez eskuratu du lehen postua Arraun Lagunak-ek. Pozaren pozez ospatu dute arraunlariek; ez da gutxiagorako. Historian laugarren aldiz irabazi dute liga donostiarrek, eta hirugarrenez segidan —2022an, Oriok amaitu zuen lider; Arraun Lagunak bigarrena izan zen—. Gainera, beste bandera bat irabazita borobildu du liga. Lau puntu lortzea nahikoa zuen lidergoa ziurtatzeko, baina irabazi gosez segitzen dute Lugañene traineruko arraunlariek. 11 bandera astindu ditu Donostiako taldeak, eta bihar hamabigarrena irabazteko aukera izango du. Oriok bi irabazi ditu oraingoz, eta Tolosaldeak, bat. Dena dela, Zerkausia ontziak gertu izan du gaur bigarren garaipena. Tolosaldeak sailkapenaren burua hartu du lehen luzean, eta tarte polita atera die Arraun Lagunak-i eta Oriori: traineru bat, alegia. Alde horrekin eman dute ziaboga. Bigarren luzean, baina, Lugañene ontziak estutu egin du, eta Tolosaldeak ez dio eutsi aldeari. Azkeneraino bandera irabazteko lehia gogorra izan dute bi traineruek. Azkenean, Arraun Lagunak izan da azkarrena, gutxigatik: 44 ehunenen aldeagatik. Hirugarren ere ibili da tarte batez liderra, baina suspertu egin da gero. Hirugarren Orio izan da, eta laugarren Zumaia. Saregileak ontzia hasiera samarretik geratu da atzean. Hondarribia, larri Txanponaren beste aldea Hondarribiak bizi izan du: Ama Guadalupekoa ontziak ia ezinezkoa du mailari eustea; mirari bat beharko luke. Estropada baten faltan, lau puntura du Donostiarra, zazpigarren sailkatua. Gainera, burumakur amaitu dute gaur. Ondo hasi dira, baina ez dute nahi bezala amaitu. Haien aurretik izan da Bantxa. Seigarren amaitu du Donostiarrak, eta zazpigarren Hondarribiak. Pare-parean egin dituzte hasierako metroak lehen txandako ontziek, eta halaxe bukatu dute, estu; bi segundoren aldea baino ez da izan lau traineruen artean. Lehia ikusgarria izan dute Astillerok, Donostiarrak, Hondarribiak eta Hibaikak. Ia joan-etorri osoan Madalen ontzia joan da buruan, baina bukaeran aurkariek harrapatu eta aurreratu egin dituzte. Hondarribiak hartu du, nolanahi ere, kolpe handiena. Ziaboga bigarren eman du, eta, handik ateratakoan, tartea atera die Donostiarrari eta Astillerori. Une batez, bost segundo inguruko aldea ere izan dute. Pixkanaka, baina suspertu egin dira Bantxa eta Galiziako trainerua. Inork ez zuen espero jarraian gertatuko zena. Atzetik aurrera egin, eta txanda irabazi du Astillerok, bigarren Donostiarra izan da, hirugarren Hondarribia, eta azkena Hibaika. Hala esan du Nicole Maroño Donostiarrako patroiak: «Oso gustura gaude. Lehen luzean ez dugu gure arraun modua egin; bigarrengoan gehiago estutu dugu; erosoago aritu gara. Nolanahi ere, lortutakoak ez dira lasai egoteko puntu nahikoa». Matematikoki, oraindik posible da Hondarribiak Donostiarra aurreratzea, baina ia ezinezkoa da egiazki. Bost punturen aldea kendu beharko lioke bihar, Euskotren ligako azken estropadan. Getarian jokatuko da (11:20). Hibaika seigarren sailkatua, berriz, sei puntura du Donostiarrak. Dena den, bihar zehaztuko da. Zarautzek irabazi du ETE liga ETE ligako traineruek gaur jokatu dute azken estropada, eta, beraz, zehaztuta geratu da sailkapena: Zarautzek amaitu du lider, eta San Juan izan da bigarren. Puntu baten aldeaz baino ez dira nagusitu zarauztarrak: 126 bildu dituzte, eta San Juanek 125. Dena dela, ligako azken bandera Batelerak ontziak irabazi du, gaur, Bilbon. Erlojupekoa jokatu dute, eta San Juan izan da azkarrena, gutxigatik: 25 ehunenen aldea atera dio Zarautzi. Ligan izan duten norgehiagoka estuaren erakusgarri da gaurko lehia. Bi ontziek jokatuko dituzte kanporaketa estropadak. KAE1 ligan, berriz, Zumaia izan da ontzirik azkarrena gaur, Bilbon, ezustekoa emanda. Bihar jokatuko dute ligako azken estropada, Castron (16:00). Ziurra da nork amaituko duen lider: Santurtzik. Hasi eta buka, nagusi izan da Sotera. Jakina da, era berean, zer taldek amaituko duen bigarren: Arkotek. Beraz, kanporaketa estropadak jokatuko ditu Plentziako (Bizkaia) taldeak ere.

Bilboko Aste Nagusian aurten ere izan dira emakumeen kontrako erasoak; udaltzainek emandako datuen arabera, adibidez, atzo lau atxiloketa egin zituzten ukituak egotzita, eta beste bat genero indarkeriarengatik. Bilboko Konpartsek antolatuta, protesta bat egin dute tankera horretako erasoak salatzeko; parte hartu dutenek giza kate bat abiarazi dute udaletxe paretik, 19:00etan. Zapi moreak eskuetan, katea osatu dute. Gero, elkarretaratze bat egin dute. Erasoen gainetik… Aste Nagusia defendatu lelodun pankarta zabaldu dute. Eraso sexisten kontrako mezuak ozentzeko bide gehiago ere ireki dituzte konpartsek egunotan. Atzo gauean, adibidez, ezagutu ziren azken erasoen harira, geldialdiak egin zituzten txosnetan; gauerdian eta 02:00etan izan ziren etenaldiak.

Pozak astebete eskas iraun dio Alavesi. Joan den asteburuan ligako estreinako partidan Levanteri irabazi ondoren, pozak lehertu beharrean geratu ziren Mendizorrotzan bildutako jarraitzaileak. Bide berari eutsiz, baikor ziren gaur Betisen zelaian irabazi eta seitik sei puntu biltzeko, baina joko onari ez dio zukurik atera Eduardo Coudeten taldeak. Jokoari dagokionez, sentsazio onak izan ditu taldeak, eta askoz gehiago merezi izan du. Fisikoki ahalegin galanta egin dute jokalariek, eta minutu luzez gustagarri jokatu dute. Soilik gola egitea falta izan zaie; gauzarik zailena, alegia. Gola egin duen bakarra Betis izan da, eta horixe aski izan du hiru puntuak etxean geratzeko. Hala, sailkapenean hiru punturekin jarraituko dute gasteiztarrek. Nortasun handiarekin ekin dio partidari Alavesek. Oraindik abuztua izanagatik, fisikoki sasoi puntu onean zelairatu dira jokalariak, eta hirugarren minutua betetzerako oso gertu izan du lehen gola Jon Guridik. Maisuki iskin egin dio atzelariari, baina haren jaurtiketa Pau Lopez Betiseko atezainak geratu du. Lehen minutuetan gehiago izan dira gasteiztarrak, batez ere zelai erdian izan duten nagusitasunari esker. Aleñak ezker hegaletik erdira jotzeko joera hartu du, eta beti Alaveseko jokalariren bat libre egon da baloia jasotzeko. Zerbait eskatzen hasita, erasoan sakontasun gehiago falta izan du Coudeten taldeak. Gustagarri jokatu du hastapeneko minutuetan, baina gol aukera gehiago sortzea falta izan zaio. Minutuek aurrera egin ahala lehiari neurria hartu dio Betisek. Fisikoki aurkariaren parean jarri dira espainiarrak, eta pixkanaka nagusitzen hasi dira. Hots, gutxi behar izan dute 1-0ekoa egiteko. Kasik lehen gol aukera garbian aurreratu da Manuel Pellegriniren taldea. Jokaldi nahasi batean hiru erremate jarraian egin ditu etxeko taldeak, eta azkenean Lo Celsok bidali du baloia sareetara, 16. minutuan. Defentsan bigun aritu da Alaves, eta garesti atera zaio. Siverak ezin izan du deus ere egin gola eragozteko. Nola ez, golak min egin dio Alavesi, baina ongi eta azkar erreakzionatu du. Erritmo bizian jokatzen jarraitu du, konfiantzaz, eta jokoan Betis baino gehiago izan da. Baloiarekin eroso sentitu dira jokalariak, eta defentsako lanean ere azkar errekuperatu dute jokoaren ekimena. Guridi oso parte hartzaile aritu da, baina lehen minutuetan bezala, sakontasuna falta izan zaio taldeari. Toni Martinez oso bakarrik sentitu da aurrelari lanetan, eta hegaletatik jasotako erdiraketa bakar bat bera ere ez du errematatu. Betis apenas arrimatu da Siveraren area ingurura, baina beharrik ere ez du izan. Baloi geldiaren bidez soilik izan du gertu Alavesek berdinketaren gola. Besteak beste, 38. minutuan Garcesen burukada sareetara joateko zorian izan da, baina Pau Lopezekin egin du topo. Lehen jardunaldian ere baloi geldiaren ondorioz egin zituen bi golak Alavesek, eta gaur ere fin aritu da arlo horretan. Dena den, atsedenaldira amorruz joan dira gasteiztarrak, gehiago merezi izan baitute. Aldaketak, oso goiz Bigarren zatiari oldarkor ekin diote bi taldeek. Helburu bat eta bakarra izan dute: aurkariari arnasa hartzeko betarik ere ez uztea. Alaves ahalegindu da lehengoari eusten, baina zailtasunak izan ditu jokaldiak taxuz osatzeko. Hori ikusita, hiru aldaketa oso goiz egin ditu Coudetek. 58. minutuan, hain zuzen. Guridik, Ibañezek eta Toni Martinezek utzi dute zelaia Gebararen, Marianoren eta Rebbachen mesedetan. Esanguratsua izan da Guridi zelaitik kendu izana, hura izan baita gasteiztarren jokalaririk onena. Erasoko jokaldi guztietan agertu da. Dena den, aldaketek freskotasuna ekarri diote taldeari. Marianok baloi luze guztiak lehiatu ditu, eta era horretan falta arriskutsua lortu du bere taldearen alde, Betisen areatik gertu. Rebbachek jaurti du falta hori, eta jaurtiketa ona egin duen arren, Pau Lopezekin egin du topo. Beste aldean ere erabakigarri aritu da Sivera, birritan eragotzi baitu etxekoen bigarren gola. Geldiketa apartak egin ditu Bellerinen eta Pablo Garciaren jaurtiketen aurrean. Bi taldeek izan dituzte gol aukerak, baina ez du inork asmatu baloia sareetara bidaltzen. Minutuek aurrera egin dute, eta azken txanpan ofizioa zelairatu du etxeko taldeak. Zakur zaharra da Pellegrini, eta ongi kudeatu ditu azken minutuak. Jokalariek denbora galtzea izan dute lehentasun, eta aldaketek ere patxada eman diote Betisi. Gorputz eta arima saiatu da Alaves berdinketaren gola egiten, baina ez du asmatu. Batez ere, gola falta izan zaio. Bada, aurrerantzean beste aurrelari bat izango du Coudetek bere esanetara, klubak jakinarazi baitu Lucas Boye argentinarra fitxatu duela 2029ra arte. Betis-Alaves Betis. Pau Lopez; Bellerin, Bartra, Natan, Firpo (Rodriguez, 70. min.); Altimira, Fornals; Ruibal, Lo Celso (V. Gomez, 85. min.), Riquelme (Pablo Garcia, 58. min.); eta Cucho Hernandez (Bakambu, 85. min.). Alaves. Sivera; Jonny Otto, Garces, Tenaglia, Parada (Calebe, 77. min.); Blanco (Pinillos, 88. min.), Guridi (Rebbach, 58. min.), Pablo Ibañez (Gebara, 58. min.); Aleña, Carlos Vicente eta Toni Martinez (Mariano, 58. min.). Golak. 1-0: Lo Celsok (16. min.).

Bi atentatuk Kolonbia astindu zuten atzo gauean. Gutxienez, hogei pertsona hil dira, eta 70 baino gehiago zauritu, Poliziaren helikoptero baten eta armadako aire base baten aurka egindako erasoetan. Oraingoz, inork ez ditu bere gain hartu atentatuak, baina Kolonbiako presidente Gustavo Petrok esan du zein izan litekeen erantzulea: EMC Estatu Nagusi Zentrala, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak gerrillako disidentzia nagusia. Lehen erasoa Antioquiako landa eremu batean gertatu zen, herrialdearen ipar-mendebaldean —Medellin hiritik gertu—. Droga trafikoaren kontrako lanean ari diren hamahiru polizia hil ziren. Iturri ofizialen arabera, agenteak helikoptero batean zihoazen, eta beste batek «berariaz» talka egin zuen haiekin. Ordu batzuk geroago, lehergailuz betetako kamioi batek eztanda egin zuen Calin, Valle del Cauca departamenduko hiriburuan, Marco Fidel Suarez Abiazio Eskola Militarraren inguruan. Azken datu ofizialen arabera, zazpi pertsona hil zituen leherketak, eta 65 zauritu; biktima guztiak zibilak ziren. Eztandak, gainera, kalte handiak eragin ditu hirian. Prentsaurreko batean, Caliko alkate Alejandro Ederrek esan du «narkoen atentatu terrorista» izan dela erasoaldia. Petrok bat egin du adierazpen horiekin, eta adierazi erasoa «atentatu terrorista bat» izan dela. Presidenteak Carlos Patiño fronteari leporatu dio operazioa gidatu izana; nagusiki Cauca departamentuan jarduten du fronte horrek, eta EMC disidentzian parte hartzen du. Horren harira, Petrok iragarri du EMC gerrilla talde «terrorista» izendatuko duela, Bigarren Marketaliarekin —FARCen disidentziarekin— eta Golkoko Klanarekin —herrialdeko talde kriminal nagusiarekin— batera. Horren guztiaren harira, Kolonbiako fiskalburu Gregorio Eljachek belarrietatik tira egin dio presidenteari. Adierazpen batean azpimarratu du «zilegi» dela bakea bilatzea, baina hori ezin dela «nazioaren segurtasunaren bizkar» egin. Hala, Kolonbiako gatazka politikoaren tentsioak gora egin du azken orduetan, eta, hortaz, atentatuek arriskuan jarri dute bake prozesua. Kolonbian, azken bost hamarkadetan, ekintza armatuak areagotu egin dira bolada batzuetan, hala nola 1990eko hamarkadaren hasieran, Pablo Escobarrek estatuaren aurka egindako gerran, eta, mendearen hasieran, FARCek hiri nagusiak inguratu zituenean. 2016ko Bake Akordioaren ondorioz, FARC gerrillak armak utzi zituen, baina talde disidente gutxi batzuek erasoak egiten jarraitu dute azken urteotan. Gaitzespena Horiek horrela, Kolonbiako Gobernuak argi adierazi du ez zaiela «terroristei makurtuko». EFE berri agentziak lekuko prentsa aipatuz kaleratu duenez, Petro dekretu bat prestatzen ari da «salbuespen egoera» ezartzeko, eta gobernuak dagoeneko neurriak hartu ditu erasoaldiei aurre egiteko; esaterako, presidenteak atzo azaldu zuen Caliko sarrera guztietan kontrolak ezartzeko agindu ziola hiriko Poliziako komandanteari. Bestalde, Petrok gaur jakinarazi du bi pertsona atxilotu dituztela Caliko leherketekin zerikusia dutelakoan. Venezuela, zeina Kolonbiako herrialde mugakidea den, bi erasoen aurka agertu da, eta «atentatu terroristak» izan direla adierazi du, ohar baten bidez. «Venezuelak guztiz gaitzesten du era guztietako indarkeria, eta, bereziki, gure herrien bakearen eta segurtasunaren aurka egiten duten ekintza terroristak», gaineratu du Yvan Gil Atzerri ministroak sare sozialetan. Kontinenteko beste herrialde batzuek ere erasoak kondenatu dituzte. Ekuadorko Gobernuak elkartasuna adierazi die Kolonbiako estatu indarrei ohar batean, eta Uruguaikoak ere komunikatu bat kaleratu du, zeinean salatzen duen atentatuek «herritarrak izutzea» eta «estatuaren bake ahaleginak ahultzea» dutela helburu. Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren Kolonbiako Bulegoak ere erasoak gaitzetsi ditu. «Giza eskubideak eta nazioarteko zuzenbide humanitarioa errespetatzeko» eskatu die bulegoak talde armatuei, «bereziki bereizketaren printzipioa», gatazkarekin zerikusirik ez dutenen aurkako erasorik izan ez dadin.

Uda honetan turismoak gora egin du Euskal Herrian. Abuztuko datuak falta diren arren, 2,5 milioi bisitari inguru izan dira denera, Eustaten, Nastaten eta Pirinio Atlantikoetako turismo agentziaren arabera. Haiek eginiko inkesten datuetatik ondorioztatu daitekeenez, apartamentu turistikoak izan dira gorakadaren bultzatzaile nagusiak, Hego Euskal Herrian bereziki. Eustaten arabera, uztailean eta ekainean %36 turista gehiago izan dira denera Araba, Bizkai eta Gipuzkoako apartamentu turistikoetan, eta Nafarroan %49,5 gehiago izan dira ekainean —Nastatek ez ditu uztaileko datuak eman oraindik—. Gorakada apalagoa izan da gainontzeko ostatuetan; Hego Euskal Herriko hoteletan, adibidez, %7,9 igo da bezeroen kopurua. Kanpinetan eta landa ostatuetan ere bisitari gehiago zenbatu dituzte, baina datuak iazkoen antzekoak izan dira. Idoia Ezkurdia Nekatur Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landa ostatuen elkarteko arduradunaren arabera, eguraldiak lagundu egin du aurten: «Iazko uztailean, eguraldia txarra izan zen. Aurten, berriz, hobea izan da, eta horrek eragina izan du, batik bat azken orduko erreserbetan». «Iazko uztailean, eguraldia txarra izan zen. Aurten, berriz, hobea izan da, eta horrek eragina izan du, batik bat azken orduko erreserbetan» IDOIA EZKURDIA Nekaturreko arduraduna Ostatu mota guztiak kontuan hartuta, Euskal Herri osoan 2,5 milioi turista inguru izan dira ekainean eta uztailean, eta eragileak baikorrak dira abuzturako aurreikuspenak direla eta. «Orain dela bi egunera arte kanpin ia guztiak beteta egon dira egunero, eta kostakoak beteta daude oraindik ere», adierazi du Alberto Retolaza Euskadiko Kanpinen Elkarteko zuzendari laguntzaileak. «Orain eguraldia aldatu da, baina, erreserbak aurretik eginda daudenez, jendea geratu egiten da hala ere», gehitu du. Ezin ukatu landa ostatuek eta kanpinek indarra dutela Euskal Herrian. Hala ere, bisitari gehienen gaualdiak hoteletan izan dira —hirutik bi Hego Euskal Herrian—. Uztailean, adibidez, hoteletako gelen %81,6 bete dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan denera, eta %53,5 Nafarroan. Lurralde batetik bestera bada alderik, halere; Bizkaiko hoteletan izan da igoerarik handiena (%5,2), Gipuzkoakoek bere hartan eutsi diote —%0,9ko igoera erregistratu dute—, eta Arabakoek %8,6 bisitari gutxiago jaso dituzte. Nafarroan ere goraldia nabaritu da hoteletan, %1,6koa. Ostatu hartzeko aukeren artean garestienak dira hotelak, eta aurten are nabarmenagoa izan da hori. Iazko datuekin alderatuta, hotelen batez besteko tarifa %4,4 igo da uztailean: gaua 144,5 euroan izan da batez beste Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa kontuan hartuta. Aipagarria da Donostiako hotelen prezioa, 230,7 euroan izan dira batez beste uztailean, Bilbon baino 100 euro garestiago. Donostian %1,6 turista gutxiago zenbatu dira hoteletan. Gasteizen, hotel batean gaua pasatzea 88 euro kostatzen da. Nafarroan, 105,5 euro, %3,6 merkeago. Beste egonaldi motak Hotelen prezio garestiak direla eta, zenbait bisitarik beste egonaldi mota batzuk hautatu dituzte; landa ostatuak, adibidez. Hotelen prezioaren erdia baino gutxiago ordaintzen da landa apartamentuetan, Nekaturreko arduradunaren arabera: «Orain, udan, bi lagunentzako gela batean gau bat pasatzea 65-70 euro kostatzen da batez beste», esan du Ezkurdiak. Haren hitzetan, uztailean %65eko okupazioa izan dute landetxeetan eta landa apartamentuetan, iaz baino %1 gehiago, eta esan du aste honetan loleku guztien %82 daudela beteta, iaz epe berean baino %2 gehiago. Arabako landa ostatuek %9 bisitari gehiago hartu dituzte aurten. «Asteburu bat pasatzeko, hotelen prezioak ez du horrenbesteko garrantzirik, baina, egonaldi luzeak egiteko, nabari dira prezio batzuen eta besteen arteko diferentziak» ALBERTO RETOLAZA Euskadiko Kanpinen Elkarteko zuzendari laguntzailea Bide beretik, Retolaza pozik mintzatu da kanpinetako datuei dagokienez ere: «Kanpinetako oporrak eta hoteletakoak opor mota ezberdinak dira, baina hotelen prezioen garestitzeak bultzada ematen die kanpinei. Azkenean, asteburu bat pasatzeko, hotelen prezioak ez du horrenbesteko garrantzirik, baina, egonaldi luzeak egiteko, nabari dira batzuetan eta besteen prezioen arteko diferentziak». Beharbada horregatik, hoteletan erregistratutako egonaldiak motzak izan dira. Batez beste, ekainean eta uztailean 2,05 eguneko egonaldiak egin dituzte bisitariek Hego Euskal Herriko hoteletan. IPARRALDEAN, EGONKOR Ipar Euskal Herrian %0,53 egin du behera bisitarien kopuruak ekainean eta uztailean, 6.469 turista gutxiago erregistratu baitira. Pirinio Atlantikoetako turismo agentziaren arabera, guztira 1,2 milioi turista izan dira. Batez beste 4,15 eguneko egonaldiak egiten dituzte horiek. Bisitarien %71 Frantziatik etorri dira. Uztaileko lehen hamabostaldian izan da turista gehien. Baionako festen aurreratzeak eragina izan du horretan, baita uztailaren amaierako eguraldiak ere.

Ignacio Francisco Canedaren gorpuzkiak etxera bueltatuko dira azkenik. 86 urtez ezkutuan egon ondoren, senideek haren gorpua jaso dute, malkotan. Galiziatik eta Connecticutetik (AEB) etorri dira Berriozarrera (Nafarroa), ezjakintasunez eta minez betetako historia bati amaiera emateko. Hain zuzen, Berriozarko herri zaharrean «ekitaldi gazi-gozo bat» eginda eman diote amaiera, gaur. Oroimen historikoari lotuta, gertaera ezaguna da 1938ko Ezkabako ihesa, baina hura ez zen izan espetxe frankista hartatik eskapo egiteko saialdi bakarra. Bi urte lehenago, 1936ko azaroaren 1ean, 24 preso hil zituzten Ezkabatik ihes egiten saiatzeagatik. Horien artean, 18 urteko gazte galiziar bat, Ignacio Francisco Caneda. Ana Ollo Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak esan duenez, fusilatu gehienak oso gazteak ziren, anarkistak denak: «Deserosoa zen talde bat sarraskitu zuten». Gorpu horiek lurpean egon ziren ia 90 urtez, harik eta 2022an, Canedaren eta beste hogei lagunenak hobitik atera zituzten arte. «[Fusilatu zituztenek] indarkeria basatiz jokatu zuten, eta, hori gutxi balitz bezala, eginikoa ezkutatzen saiatu ziren», esan du Ollok. «[Fusilatu zituztenek] indarkeria basatiaz jokatu zuten, eta, hori gutxi balitz bezala, eginikoa ezkutatzen saiatu ziren» ANA OLLO Nafarroako Gobernuko lehendakariordea Identifikazio genetikoaren bidez jakin dute lurpetik aterako gorpuzki horietako batzuk Canedarenak zirela. Nafarroako Gobernuko DNA bankuak egin duen laugarren identifikazioa izan da, eta, horri esker, gazte galiziarrak «duintasuna eta memoria» berreskuratu ditu, Ollok adierazi duenez. «Hasi behar ez zen istorio baten amaiera da hau», gaineratu du. Rosa Gonzalez Canedak, Francisco Caneda zenaren ilobak, eskerrak eman dizkie, hunkituta, prozesuan parte hartu duten norbanako eta instituzio guztiei, eta izandako «profesionaltasuna, zorroztasun zientifikoa eta giza sentikortasuna» azpimarratu ditu. Berriozarko alkate Iker Mariezkurrena eszenatokira igo denean, euria hasi du. Egiaren, justiziaren eta memoria historikoaren garrantziaz mintzatu da: «1936. urtean bizitzak eta izenak ezabatu nahi izan zituzten, eta gaur frogatu dugu ez zutela lortu». Canedaren gorpuzkiak dira horren froga: hobi komunetik atera, eta haren familiaren babespera bueltatu dituztelako. «1936. urtean bizitzak eta izenak ezabatu nahi izan zituzten, eta gaur frogatu dugu ez zutela lortu» IKER MARIEZKURRENA Berriozarko alkatea Neska gazte batek aurreskua dantzatu du, familiari errespetua adierazteko. Iñigo Agerri musikariak ere omendu nahi izan ditu, osabarekin «berriro elkartu» diren honetan. Bi abesti interpretatu ditu galizieraz: Lela eta Negra Sombra —azken hori, Rosalia de Castroren poemetan oinarritua—. Canedaren anai-arrebek Frank esaten zioten, eta haren oroimena bizirik iraunarazi dute urteetan, familiartean kontatuz zer gertatu zitzaion. Horixe egin du gaur Rosa Gonzalezek: osabaren historia azaldu. Garai hartako beste gazte askok bezala, emigrazioa izan zen haren historiaren oinarrietako bat. Canedaren gurasoak AEBetara joan ziren XX. mendearen hasieran, eta Bridgeporten (AEB) izan zituzten seme-alabetako hiru. Tartean Frank: «AEBetako lurretan jaio zen, baina galiziar odola zuen». Franken ama ezustean hil zen, 1920ko hamarkadaren hasieran, eta familiak Galiziara bueltatu behar izan zen. 1934ko uztailaren 11n, Pontevedrako (Galizia) auzitegiak lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra jarri zion, anarkista izateagatik. «Gogoan ditugu gure birraitonaren mina eta sufrimendua, semea topatu ezinik zebilela», esan du, hunkituta. «Gogoan ditugu gure birraitonaren mina eta sufrimendua, semea topatu ezinik zebilela» ROSA GONZALEZ CANEDA Senidea AEBetako enbaxadak berak ere esku hartu zuen auzian. Caneda estatubatuarra izanik, ezin zuten preso politiko gisa atxilotu: «Baina nire birraitona Pontevedrara iritsi zenean, itxaropena bihotzean, semea ez zegoen han». Inork ez zion informaziorik eman, eta, hilda zegoela jakinik ere, ez zuen inoiz jakin semearen gorpuzkiak non zeuden: «Edozein gurasok jasan dezakeen minik handienarekin hil zen». Canedatarrentzat oso garrantzitsua izan da gaurko ekitaldia. Lore sorta hori batekin batera gorpuzkiak jaso dituztenean, atertu egin du kanpoan, haien bihotzetan bezala: «Eguzkia atera da azkenik».

Hego Euskal Herrian gutxieneko soldata propio bat lortzeko herri ekinaldi legegilea Eusko Legebiltzarrean erregistratu dute ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru eta Etxalde sindikatuek. Herritarren babesa izan dute horretarako: 138.495 lagun izan baitira ekinaldia izenpetu dutenak. Sindikatuek ekimenak izandako «arrakasta izugarria» nabarmendu dute, aise gainditu baitute ekinaldia tramitera aurkezteko behar den gutxieneko sinadura kopurua. Hiru hilabetean bildu dituzte guztiak. Sinadurak erregistroan aurkezterakoan, sindikatuek adierazi dute legebiltzarrean ordezkaritza duten alderdi politikoen txanda dela orain, haiei dagokiela «herritarrei entzutea» eta eztabaida abiaraztea, eta azpimarratu dute ez dutela kontrako botorik espero. «Sindikatuok, langile klasekook, gure ardurak bete ditugu, eta orain alderdiei dagokie onartu edo ez, bide eman edo ez erabakitzea. Beraz, dei egiten diegu babes dezatela ekinaldiak bere bidea egin dezan», adierazi du Oihana Lopetegi LAB sindikatuko ekintza sindikaleko arduradunak. Uztail amaierarako 100.000 sinadura bilduak zituzten jada, baina azken hilabetean beste 40.000 lortu dituzte kasik. Hamar kutxatan eraman dituzte guztiak gaur Gasteizera. Bada, sinadura bakoitza «kohesio sozialaren aldeko eta pobreziaren aurkako» arrazoi bat dela azpimarratu du Pello Igeregi ELA sindikatuko negoziazio kolektiboko arduradunak: «138.000 arrazoi dira patronala negoziatzera ekartzeko, eta 138.000 arrazoi dira legebiltzarreko kideek aurkeztu dugun herri ekinaldi legegilea onartzeko ere». «Sindikatuok, langile klasekook, gure ardurak bete ditugu, eta orain alderdiei dagokie onartu edo ez erabakitzea» OIHANA LOPETEGI LAB sindikatuko ekintza sindikaleko arduraduna Izan ere, Igeregik nabarmendu du agerian geratu dela Hego Euskal Herrian gutxieneko soldata propio bat nahi dutela herritarrek, eta Confebaski egotzi dio herritarren borondate hori aintzat ez hartzea. Bada, orain arte uko egin dion negoziazioari ekitea galdegin dio. Lopetegik esan du aurrerantzean ere lanbide arteko akordioa lortzeko presio egingo dutela sindikatuek; izan ere, gogorarazi du langileen bizi baldintzak hobetzeko ez ezik burujabetzaren aldeko «urrats garrantzitsua» dela: «Ziur gaude modu batera edo bestera lortuko dugula». ELAk eta LABek urte hasieran egin zuten publiko Hego Euskal Herrirako gutxieneko soldata ezartzeko beren proposamena: 21.000 euro gordin urtean, hilean 1.500 euro hamalau ordainketatan. Kopuru hori proposatu zioten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako patronalari martxoan Lan Harremanen Kontseiluan egin asmo zuten bileraren atarian. Confebaskek, ordea, uko egin zion gutxieneko soldata negoziatzeari, eta ez zen bilerara joan. Itxaropentsu Madrilera begira Herri ekinaldi legegilean eskari hauxe jaso dute: Espainiako Langileen Estatutuaren 27. artikulu bat aldatzea, gutxieneko soldata zehazteko eskumena autonomia erkidegoen esku uzteko. Izan ere, artikulu horren arabera gutxieneko soldatak bera izan behar du Espainia osoan. Sindikatu abertzaleen nahia da, beraz, legebiltzarrak proposamen bat egitea artikulu hori aldatu dadila eskatzeko. Proposamen hori jaso ondoren, Espainiako Kongresuak onartu beharko luke lege aldaketa. Sindikatuak itxaropentsu agertu dira, eta euskal alderdien teilatuan jarri dute pilota. «Hemen onartuko den beste hipotesirik ez daukagu guk. Madrilera iritsitakoan ikusi beharko da hemengo alderdientzat ezinbesteko ekimena bilakatzen den eta Madrilekin dauzkaten akordioetan sartuko ote duten. Guk hori eskatuko diegu. Beste mila kontu onartu nahiko dituzte, eta argi daukagu hau ezinbestekoa dela beste edozer gauza onartu ahal izateko», zehaztu du Igeregik. «Madrilera iritsitakoan ikusi beharko da hemengo alderdientzat ezinbesteko ekimena bilakatzen den. Guk hori eskatuko diegu» PELLO IGEREGIELA sindikatuko negoziazio kolektiboko arduraduna Espainiako Gobernuak maiatzean jada adierazi zuen, ordea, ez zuela lege aldaketarik babestuko. Yolanda Diaz Lan ministroak Hego Euskal Herriko sindikatuen eta patronalaren esku utzi zuen ardura, gogorarazi baitzuen lurralde mailako lan hitzarmenetan jaso dezaketela Espainiakoak baino handiagoak diren gutxieneko soldatak. Izan ere, hitzarmen autonomikoek lehentasuna dute sektoreko estatu hitzarmenen aldean, betiere horien edukia langileentzat mesedegarriagoa bada. Nafarroako Parlamentuak ez zuen onartu herri ekinaldi legegilearen eztabaida abiaraztea, nahiz eta han ere milaka sinadura jaso zituzten horretarako. Ondorioz, sindikatu abertzaleek Nafarroako alderdi politikoei eskatu diete lege proposamena erregistratzeko. 316 Zenbat euroren aldea dagoen Espainiak ezarritako gutxieneko soldatarekin konparatuta. Sindikatuek 1.500 euro gordineko gutxieneko soldata proposatu zuten; kopuru hori Espainiako Gobernuak ezarritakoa baino 316 euro handiagoa da. Egun 1.184 euro gordinekoa da Hego Euskal Herrian aplikatzen den gutxieneko soldata. Sindikatuen arabera, 2026an ezarri beharko litzateke kopuru hori, Espainiak ezartzen duen gutxieneko soldata urtez urte handitzen baita.