Ekainean iragarritako negozio planaren testuinguruan kokatu du lan hitzarmenaren negoziazioa zuzendaritzak, uste duelako hitzarmena izenpetzeak baldintza dezakeela Alemaniatik dirua heltzea. Hala ere, inbertsioaren iragarpenak ez du enpresaren proposamena aldatu.
Zuzendaritzak ibilgailu eskarien arabera egokitu nahi du ekoizpena, eta horrekin batera lan baldintzak. Besteak beste, proposatu du langileen lan egutegian malgutasun handiagoa izatea. Zehazki, sei gaueko txanda ezartzea nahi du: hau da, igandetik ostegunera jardutea, baina tarteka ostiral gauean ere lan egiteko aukerarekin, ekoizpena handitu beharko balitz.
Soldatei dagokienez, bestalde, %1,5eko igoera proposatu zien azkenekoz, aurten hasi eta 2026ra bitarte, hau da, lan hitzarmenak indarrean dirauen artean. Halere, soldata eskala bikoitza nahi du: bata langile berrientzat eta bestea langile finkoentzat. Ekoizpen helburuak betetzeagatik jasotako saria handitzea ere planteatu du, eta aparteko beste bi sari sortzea, 200.000 unitate egitera iritsiko balira. Igoera horiek, hala ere, hitzarmenera mugatuko lirateke, eta ez lirateke egonkortuko.
ELA, LAB eta ESK sindikatuek osatzen dute talde nagusietako bat; batzordearen %45 ordezkatzen dute, eta ez dute bat egiten zuzendaritzaren proposamenarekin. Zeharkatu ezin diren marra gorri batzuk daudela uste dute: malgutasuna da horietako bat; ez dute handitzerik nahi, uste dutelako gaur egun dutena nahikoa dela ekoizpen beharrei erantzuteko.
Soldatak KPIaren arabera eguneratzea eskatzen dute, halaber, erosteko ahalmena ez galtzeko. Eta diskriminaziorik ez egitea langile finkoen eta berrien artean. Txanda kontratu hobeak eta mugikortasuna itunean jasotzea ere badaude eskaeren artean.
UGTk eta CCOOk osatzen dute beste talde nagusia; batzordearen %35 ordezkatzen dute, eta haiek ere ez dute bat egiten guztiz zuzendaritzaren proposamenarekin. Besteak beste, eskatzen dute soldatak KPIa +%1 igotzea itunak indarrean dirauen bitartean, ekoizpen helburuen araberako saria %50 handitzea, irailean 1.000 euroko beste ordainsari bat jasotzea, eta behin-behinekotasuna murriztea.
Aldiz, prest daude lan egutegian malgutasuna handitzeko proposamena onartzeko, baina baldintza gisa jarri dute mugatzea eta hiru hilabeteko egutegi batean zehaztea. Bat egiten dute eskaera horrekin Ekintzak eta PIMek ere.
Erakunde publikoetako ordezkariek inbertsioekin lotu dute lan itunaren negoziazioa, eta behin-birritan azaldu dute kezka gatazkak asmo horietan izan ditzakeen ondorioengatik. Hori dela eta, enpresaren asmoekin lerratzea egotzi zieten sindikatuek agintariei, inbertsioak galtzeko arriskua dagoela argudiatu izan dutelako.
Testuinguru horretan kokatu dituzte Jaurlaritzak, Arabako aldundiak eta Mercedesek elkar ulertzeko memoranduma sinatu izana, edota lehendakaria uztailean Alemaniara egitekoa den bidaia ere. Ramiro Gonzalezek herenegun zehaztu zuen, halere, ez ziola inori «presio» egin nahi izan, eta elkarrizketei berrekiteko eskatu zien bi aldeei beste behin.
Izan ere, ekitaldiko lehen bost hilabeteetan fakturazioa %10 handitu du taldeak, batez ere industria adarraren bultzadari esker. «Martxa onean ari dira, ziurgabetasun geopolitikoa, lehengaien kostuaren igoera eta inflazioaren gorakada gorabehera», Iñigo Uzin Mondragoneko presidenteak agiri baten bidez azaldu duenez.
Aurtengo emaitza positibo horiek batu egiten zaizkie iaz erdietsitakoei. Orotara, kooperatibek 11.404 milioi euroren salmentak egin zituzten 2021. urteko ekitaldian, 2020. urteko 10.865 milioi euroak baino %5 gehiago, eta 2019ko 11.608 milioi euroetatik oso gertu.
Sektoreka, fakturazioan industriaren ekarpena esanguratsua izan zen. Industria kooperatibek 6.017 milioi euroren salmentak izan zituzten (+%14,2) eta ia-ia pandemia aurreko mailara bueltatuz. Salmenta horietatik %72 Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo egin zituen Mondragonek. Gaur egun, taldeak 132 filial ditu nazioartean.
Banaketan (Eroski eta Erkop barne) salmentak 5.387 milioi eurora iritsi ziren (-%3,7), besteak beste, Eroskiren desinbertsioen ondorioz. Jaitsiera gorabehera, azpimarratzekoa da Eroski taldeak azken hamar urteetako emaitzarik onena lortu duela 2021ean, 105 milioi irabazita, «nahiz eta elektrizitateak, negozioak lehiarako duen aldagai estrategikoak, kostu handia eduki».
Inbertsioak ere handitu zituen iaz Mondragonek. 2020ko urte gogorrean baino %16,5 gehiago, —390 milioi euro— inbertituz. Urrunago ditu 2019ko 507 milioi euroak.
Mondragonek 80.821 pertsonako langile taldearekin itxi zuen iazko ekitaldia, eta horrek esan nahi du, oro har, kooperatibek aurreko urteko enplegu mailari eustea lortu zutela, eta ez dituela urrun 2019ko 81.507 langileak. Industria alorreko kooperatibek 37.521 behargineko taldea izan zuten lanean, eta horietatik 20.000tik gora daude Euskal Herrian. Banaketak, berriz, 39.588 laguneko langile taldearekin itxi zuen ekitaldia.
Finantza arloko erakundeei dagokienez, Mondragonek azaldu du Laboral Kutxak «ohiko banku negozioen astenia egoera orokorra gainditu duela 2021ean, 108,8 milioi euroko irabazi bateratuarekin».
Jarraipena eta berrikuntza uztartzen dituen batzarra itxi du LAB Langile Abertzaleen Batzordeak, Miarritzeko Irati aretoan (Lapurdi). «Puntu eta jarrai bat», Garbiñe Aranburu orain arteko idazkari nagusiaren hitzak baliatuz. Berritasuna buruzagitzan dator, aurrerantzean bi buruko lidergoa izango baitu LABek: Aranburuk (Legorreta, Gipuzkoa, 1973) Igor Arroyorekin (Iruñea, 1978) partekatuko du lidergoa, koordinatzaile orokor izenarekin. Ildoei begira, aurreko biltzarrean bultzatutakoetan sakondu nahi du LABek: hala nola sindikatu feminista, euskalduna -nazioarteko kideen agerraldiak izan ezik, beste guztiak euskaraz izan ziren-, antirrazista eta independentista bat egin nahi du. «Euskal sindikalismo berria», LABen hitzetan.
Norabide horretan sindikatuko kideen babes zabala jaso du Aranbururen eta Arroyoren taldeak. Aranburuk aurkeztutako kudeaketa txostena ia aho batez berretsi zuten ostegunean batzarkideek, aldeko %99 botorekin. Eta hurbil geratu da nazio komite berriak atzoko saioan bildutako babesa: aldeko 389 boto jaso ditu, aurkako hamahiru, bi txuri eta hamar abstentzio. Hau da, %94ko babesa.
Hamalau kide izango ditu nazio komite berriak, eta horietatik zortzi izango dira emakumeak.
Etxaideren hitzak
Hain zuzen ere, LABek bere jarduera sindikala feminizatzeko eta feminista egiteko egindako urratsek eragin zituzten atzoko biltzarreko unerik hunkigarrienak. Gaia landu duen emakume taldea igo da oholtzara, eta Ainhoa Etxaidek hartu du hitza: 2008-2017an LABeko idazkari nagusi izandakoa da, eta alor feministako arduraduna orduz geroztik.
Txaloek etendako hitzaldian, Etxaidek emakume talde horren eta sindikatu osoaren lana aldarrikatu du, baina onartu du bidea ez dela «doakoa eta erraza» izan. «Bide hori izan da baita mina jasatea ere. Bide hori izan da emakumea izateagatik aurpegi txarrak jasotzea. Aitortu dezagun sindikatu honetan ere patriarkatuaren botere harremanak oraindik sufritzen ditugula. Oraindik badago zeregina».
Erreferentzia
Etxaideren ordezkoak, Aranburuk, feministen aldarri bat -bizitza erdigunean jartzea-bere eginez hasi du bere hitzaldia.«Bagara. Eta zer gara ba? Goizero haurrari agur besarkada eman eta presaka autoko giltzen bila dabiltzan eskuak gara. Ogia oratzen duten eskuak gara. Trapuak kristalei ematen dizkietenak. Bizitza berri bati eusten dioten eskuak gara […] Langileak gara. Eta gure eskuek, gure lanak, sostengatzen du bizitza».
«Euskal Herriko langileak» direla nabarmendu du Aranburuk, eta langile klasearen aldeko borroka eta Euskal Herri «independente, sozialista, feminista eta euskalduna» sortzeko borrokan «tinko» jarraitzeko gogoa azaldu du.
Arroyok gogorarazi egin du LABek azken hilabeteetan aldarrikatu duena: Parisen eta Madrilen lortzerik ez dagoena Euskal Herrian borrokatu behar dela. «Euskal Herrian posible egin dezagun premiazko trantsizio ekosozialista eta feminista. LAB izango da horretarako akuilua. LAB izango da ezker independentistaren erreferentzia sindikala. Euskal Errepublika aldarrikatzeaz gain, sindikalismotik ere Euskal Errepublika eraikitzera goaz. Euskal Lan Kodea, Euskal Gizarte Segurantza, euskal esparru sozioekonomikoa eraikitzera goaz. Bustitzeko prest gara, eta busti egingo gara». Bustitzeko tresna?, «lantokietan borroka eta greba gehiago antolatzea».
Arroyok ziurtatu du LAB langile guztien etxe bihurtu nahi duela, «ertzetan dauden langileak erdira ekarriko dituen sindikatua», eta hortik aurre egin nahi diela diskriminazioei. «Egoera salatzera mugatzen ez den sindikatua. Proposamenak egiten dituena. Eraldatzaileak gara, bai. Euskal sindikalismo berria gara».
Internazionala, Eusko Gudariak eta Bella Ciao Italiako partisanoen abesti baten moldaera kantatuz amaitu dute X. biltzarra.