Hamabost biztanleko langile publiko bat dago Hego Euskal Herrian. Kopuru hori Europako batezbestekoaren parekoa da, baina alde nabarmen batekin: hamarretik lau behin-behinekoak dira. Iceta legeak hori gutxitu nahi du, baina badu beste xede bat: administrazioek behingoz zehaztea zenbateko lantalde finkoa izan nahi duten etorkizunean.

Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak iragarri dituzten deialdi berezien bidez —behin bakarrik egingo dituzte— beste 14.000 langile gehituko dituzte multzo horretara. Egun dauden behin-behinekoen %25 baino ez, sindikatuen arabera. Horrekin batera oposizio libre gehiago iragarri dituzte, baina azken urteetan eskaini dituzten lanpostuen kopuruei erreparatuta, aurreikus daiteke datozen urteetan erretiroa hartzen duten langileak ordezkatzeko baino ez direla izango. Horiek hala, arriskua egon daiteke egun dauden hiru lanpostu publikotik bat desagertzeko 2024an. Eta datua izugarria litzateke, horrela nekez erantzun ahalko zaiolako hezkuntzaren arloan, osasunarenean eta beste batzuetan egongo diren beharrei.

Lanpostuak egonkortzeko orduan gobernuek uzkur jokatu ohi dute, puztutako administrazio batek kostu handia dakarrelako. Horregatik unean-uneko beharrak behin-behineko langileekin bete dituzte. Baina gehienek egoera horretan hamar urte baino gehiago egin izanak erakusten du beharrak egiturazkoak direla.

Iceta legeak behin-behinekotasuna mugatu nahi du, baina ez dizkio ateak ixten azken urteetako beste joera batzuei: azpikontratazioari eta pribatizazioari. Zaintzaren alorrean gertatu da: langile publikorik ez dago ia. Orain, hezkuntzaren eta osasunaren txanda izan daiteke.

2030a arte zentral nuklearrak eta ikatzezkoak bultzatzea proposatu du Bruselak, gasaren erabilera murrizteko. Europako Batzordeak ikatz zentralek eta zentral nuklearrek mix energetikoan duten partaidetza handitzea proposatu du.

Asteasuko industria-nabe bat hustu behar izan dute amoniako isuri baten ondorioz. Ezbeharra 18:20 aldera gertatu da. Dirudienez, substantziaren depositu bat zulatu dute, ibilgailu baten gainean jartzen ari zirenean.

Lan kargen aurrean langile kopurua igotzea eta lan-baldintzak hobetzea dira bi sindikatuek lanuzteetan eskatuko dituzten aldarrikapen nagusiak.

Ukrainako gerrak ez du ondorio negatiborik izan Hego Euskal Herriko esportazioetan, ez behintzat urteko lehen hiruhilekoan. Are gehiago: aurtengoak azken urteetako emaitzarik onenen artean daude. Eustaten arabera, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan %21,7 handitu dira, iazko aldi berarekin alderatuta. Guztira, 7.391,4 milioi euroren salmentak egin dituzte hiru lurraldeetako industriek atzerrian. Hala ere, inportazioak esportazioak halako bi hazi dira (%42), eta horrek eragin du merkataritza saldoa %38 uzkurtzea —esportazioen eta inportazioen arteko aldea—, 978,6 milioi euroko superabitarekin.

Bizkaiko esportazioek izan dute urte arteko hazkunderik handiena: %27,9. Araban, igoera %16,6 izan da, eta Gipuzkoan, %18,7. Nafarroan, berriz, esportazioak %16,1 igo dira, eta 938 milioi eurokoa izan da superabita, inportazioak beste lurraldeetan baino gutxiago hazi direlako (%28,9), Espainiako Gobernuaren Industria, Merkataritza eta Turismo Ministerioaren datuen arabera.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoak lehen hiruhilekoan kanpora gehien saldutako hamar produktuen artean, ohikoa denez, hamar pertsona baino gutxiagorentzako autoak daude, guztizkoaren %42,3, baina 2021eko lehen hiru hilabeteetan baino %13,6 gutxiago izan dira. Salmentak gehien hazi diren produktuen artean, berriz, petrolio olio finduak (+% 139,8) eta industria erabilerarako koipe eta olioak nabarmendu dira (+%109). Hodi industriaren salmentek ere igoera handia izan dute: +%92,4.

Ohi bezala, Frantzia izan da hiru lurralde horietako industrien erosle nagusia, guztizkoaren %16,1arekin. Jarraian, Alemania (%16), Amerikako Estatu Batuak (%6,3), Herbehereak (% 6,1) eta Italia (% 6) azaltzen dira.

Inportazioak ere ugaritu egin dira Hego Euskal Herri osoan, bereziki produktu energetikoenak: +%76,5. Ez-energetikoak % 34,9 igo dira. Lurraldeka, Bizkaian %52,9 hazi dira inportazioak, %31,1 Araban, %30,5 Gipuzkoan eta %28,9 Nafarroan.

Otsailaren 24an hasi zen Errusiaren inbasioa, baina martxoko datuetan ere Ukrainako gerrak ez du ondorio kaltegarririk izan. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako industrien kanpo salmentak %11 gehitu dira, aurreko urteko martxoarekin alderatuta. Serie historikoko hilabeterik onena da, gainera. Eta gauza bera gertatzen da inportazioen datuekin. Horiek ere handitu egin dira: % 31, eta batez ere produktu energetikoen %95,3ko igoeraren ondorioz gertatu da hori. Martxoko emaitza komertzialak 381 milioiko superabita eman du hiru lurraldeetan. Nafarroan ere martxo ona izan da: esportazioak %24,3 ugaritu dira, eta inportazioak %34,5. Superabita 411,1 milioi eurokoa izan da.

Eurogunean ere gainetik

Euroguneko ekonomian ere emaitza onak jaso dira, eta aurreikusi baino gehiago hazi da. Eurostatek atzo argitaratutako datuen arabera, ekoizpena %0,3 handitu da lehen hiruhilekoan, aurreikusi baino hamarren bat gehiago, eta enplegua %0,5 hazi da.

Dena dela, Europako Batzordeak murriztu egin du 2022rako hazkunde proiekzioa, %4tik %2,7ra jaitsita. Espero du, hori bai, denbora batez behintzat lan merkatuak hobera egitea. Laugarren hiruhilekoz jarraian gora egin du, eta pandemiaren aurreko mailaren gainetik dago. Hala eta guztiz ere, perspektibak oso zalantzazkoak dira oraindik, Ukrainako gerraren ondorioengatik; energia alorrean bereziki, eta hori sortzen ari den inflazio handiagatik.

Hainbat euskal konpainia handi dira AEGEko kide: Sidenor, Arcelor, Tubos Reunidos, Alcoa… Hamalau faktoria eta ehunka langile dituzte Euskal Herrian, eta hilabeteak daramatzate argindarraren prezioari begira. Argindar asko kontsumitzen duten Espainiako enpresen elkartea da AEGE, eta haien presidentea da Fernando Soto (Cartagena, Espainia, 1957). Energia merkatu «ezegonkorraz» kexu da, eta prezioak «zoratu» egin direla dio.

Argindarra sortzeko gasak gehienezko prezio bat du iragan ostiralaz geroztik. Nola hartu duzue neurri hori elkartean?

Guk larrialdi neurriak eskatu genizkien Espainiako Gobernuari eta Europako Batasunari gure industria babesteko. Erabakiak behar genituen, eta gasarena aukeretako bat zen. Espainiako Gobernuak eskaera eraman zuen, eta lortu zuen muga jartzea. Guk hasieran jarritako prezioa nahiago genuen, 30 eurokoa, baina ulertu behar da negoziazioak egon direla. 40 euroko muga batekin, argindarraren ekoizpen prezioa 110-120 euro megawatt-ordua (MWh) izango da, eta horri gehitu behar zaio kontsumitzaileek egin beharko duten konpentsazioa. Nik uste dut 25-30 euro ingurukoa izango dela. Alegia, azken prezioa 150 euro MWh ingurukoa izan daiteke. Egun 200-220 euro inguru ordaintzen ari garela kontuan hartuta, bada, %25-30eko beherapena da.

Nahikoa al da?

Edozein beherapen ongi etorria da. Baina industrian kontuan hartu beharrekoa besteekiko aldea da. Alegia, zenbat ordaintzen duzun zuk eta zenbat ordaintzen duten Frantziako edo Alemaniako zure lehiakideek: hori da gakoa. Industriak ekoizten duen produktuen prezioa nazioarteko merkatuek ezartzen dute; argindarraren prezioa, berriz, herrialdeka zehazten da. Espainian beti izan da Alemanian eta Frantzian baino garestiagoa. Aldea murriztea oso garrantzitsua da. Etorkizuneko merkatuetan 150 euroko prezioak ikusten ditugu, eta Frantzian eta Alemanian baliteke hortik gora egotea. Horrek pixka bat laguntzen gaitu.

Orduan non dago arazoa?

Kontua da Frantzian eta Alemanian industriak ez duela argindar guztia enkantean erosten. Frantzian, esaterako, EDF argindar konpainia publikoak tarifa laua eskaintzen dio industriari: jatorri nuklearreko energia saltzen du MWh 42 euroko prezioan, kontsumoaren %62 estali arte. Beste %38 enkantean erosten dute. Gu orain 150 euroan egongo gara: hiru aldiz gehiago da. Frantziarengandik oso urrun gaude. Alemanian ere antzeko sistema dute: haiek 3-5 urteko kontratuak dituzte prezio finkoetan.

Eta zergatik da hain zaila hemen kontratu finko luzeak sinatzea?

Elkarteko kideek niri gauza bera esaten didate, eta asko multinazionalak dira. Galdetzen didate ea Alemanian duten aukera zergatik ez dagoen hemen. Argindar konpainiengana joan direnean egin dizkieten eskaintzak ez dira lehiakorrak, eta ezin izan dituzte onartu kontratu horiek. AEGEko kideek darabilten argindarraren %90ek enkantean du jatorria.

Zein da trabarik handiena argindar konpainiekin hitz egitean?

Eskaintzen dituzten baldintzak ez direla erakargarriak. Iazko azaroan mahai inguru batean egon nintzen argindar konpainia bateko zuzendari batekin, eta nik Frantziako eredua aipatu nuen. Han 42 euro dira, baina Espainian, aurreko hamarkadan, batez besteko prezioa 45 eurokoa izan da. Orduan beste hizlariak zergak-eta aipatu zizkidan, eta prezioa 55-60 eurora igoko litzakeela. Eta nik garbi esan nion: «Oraintxe sinatuko nuke bizpahiru urteko kontratu bat 55-60 euroko prezio horretan». Garai hartan Gobernuarekin hizketan ari ginen, eta esaten zigun energia enpresek kontratuak eskainiko zizkigutela, baina kontratu horiek ez dira iritsi. AEGEko kide gehienek ez dute adosturiko kontraturik, eta enkantearen menpe daude. Argindar enpresei esaten diegu gai horiek negozia daitezkeela. Ez dugu eskatuko ekoizpen kostutik beherakorik, baina prezio lehiakorrak behar ditugu.

Erakunde publikoek zer egin dezakete?

Askoz gehiago egin dezakete, eta ez bakarrik argindar konpainiekin. Espainiako Gobernuak, esaterako, jatorri nuklear, hidrauliko eta berriztagarriko energia enkanteak antola ditzake, eta ziur 55-60 euroko argindarra irtengo litzakeela hortik. Aurrerapauso bat litzateke. Gure enpresek beren produktua ekoitzi nahi dute: altzairua, aluminioa, kobrea… eta energiaren prezioarekin ahaztu ahal izatea.

Sektorea nola dago?

Urte gogorra izan da, martxoa batez ere. Etenak egon dira ekoizpenean, erregulazioak… Presioa jaitsi egin da, eta orain prezio ertainetan dago energia, ertaina krisi honen testuinguruan esan nahi dut. Gure kideek ekoizten dituzten produktuen prezioak gora egin du, eta horrek eragin du egoera hain larria ez izatea. Baina salgai horien prezioa 2020ko zifretara jaisten bada, eta energia ez bada merkatzen, baliteke arazoa oso handia izatea.

Zuen elkarteko enpresetan, gastuen zenbatekoa izaten da energiaren kostua?

Argindarra 50 euroan zegoenean, bada, kostuen %60raino irits zitekeen, jardunaren arabera betiere. Elektrolisia erabiltzen duten industrien kasuan, esaterako, %60eko hori ziurra da. Orain, prezio hauekin, bateren batek esan dit argindarra ekoizpen kostu osoaren %75 zela.

Krisi osoak sektorean izan duen eragina neurtu al duzue?

Gure bazkide guztien artean 1.500 milioi euroko gainkostua kalkulatu genuen Frantziako eta Alemaniako lehiakideekin alderatuta. Eta hori berrikuntzetan edo deskarbonizazioan inbertitu ez duten dirua da. Eta pena da, ziur bainago gure industria Europako beste eremu batzuetakoa baino eraginkorragoa dela, baina gabezia handi bat dugu: argindarraren prezioa. Dena den, uste dut bizpahiru urte barru egoera aldatu egingo dela, energia berriztagarriak asko garatzeko aukera dugulako, eta hala diote luzera begirako iragarpenek, baina arazoa oraingoa da, 2022ko eta 2023ko malda gogor hau igarotzea.

Bi urte hauetan enpresaren batek neurri oso traumatikoren bat hartu beharko al du?

Ez, baikorra naiz. Nik uste dut eutsiko diotela, etxeko lanak egiten ari direlako. Gobernuek eta argindar konpainiek ere laguntzea espero dut. Gu gara argindar konpainien bezerorik onenak, eta haiei ere komeni zaie gu ez erortzea.

Sidenorrek, Arcelorrek… etenak egin zituzten neguan argindarraren ondorioz. Itzuliko al dira?

Azkenaldian ez dut halakorik entzun. Pentsatu nahi dut egoera hobea dela egun, baina hor garrantzi handia izango du enpresa horiek ekoizten dituzten produktuen prezioak duen bilakaerak. Garesti mantentze bada, gauzak ondo egongo dira; baina, jaisten badira, arazoak egongo dira.

Al Thani Qatarreko emirrak Espainiari gas eta inbertsio gehiago promestu dizkio. Tamim Bin Hamad Al Thani xeke eta Qatarreko emirra Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidentearekin bilduko da; izan ere, Qatar Investment Authority funtsa konpainiaren akziodun nagusia da.

Food 4 Future: BECek nekazaritzako elikagaien industriako 7.000 profesional hartuko ditu ostegunera arte. Biltzarreko lehen egunak elikagaien ekoizpen adimenduna ardatz izango du, arrantza zein haragi industrian.

Hala hitz eman die Idoia Mendia bigarren lehendakariorde eta Lan eta Enplegu sailburuak gaur Legebiltzarrean egin den batzordean talde parlamentarioei.

«Aurreko lan hitzarmenaren negoziazioa zortzi urtez atzeratu zen; aurten ez dugu halakorik onartuko. Hura mobilizazio eta grebei esker berritu genuen, eta espero dugu oraingoan behar ez izatea. Baina, behar badira, egingo ditugu». Jose Maria Rojo UGT Euskadi sindikatuko industria arduradunak atzo eginiko ohartarazpena da, eta Bizkaiko metalgintzako negoziazioek duten tenperaturaren lagina.

FVEM Bizkaiko metalgintzako patronalak eta sindikatuek lan hitzarmena berritzeko zazpigarren bilera egin zuten atzo. Aurreko ituna iazko abenduaren 31n agortu zen. Duela bi urte egin bezala, sindikatuek plataforma amankomuna osatu eta bat eginda negoziatzen hastea erabaki dute. Hau da bakoitzaren ordezkaritza: ELA, %40; CCOO, %25; LAB, %21,5, eta UGT, %13.

Bat eginda patronalaren «aitzakiak» uxatu nahi dituztela azaldu du Iratxe Azkue LABeko ordezkariak: «Ados ez gaudela dio, datu faltsuak erakusten ditu… Urteko barne txosten propioan publiko eginiko datuak ere auzitan jartzen ditu. FVEMeko enpresen %80ek irabaziak espero dituzte aurten. Haiek esana». Bizkaiko metalgintzakoa eraginik handiena duen lurralde mailako lan hitzarmena da. 52.000 langileri eragiten die, tartean enpresa handi askotakoei. Besteak beste, Sidenorrekoei, Gestampekoei, Artechekoei edota Olarrakoei.

Talka puntu handietako bat soldata da, «baina ez bakarra», zehaztu du Mikel Etxeberria ELAko ordezkariak. FVEMek %2ko igoera finkoa eskaini du hurrengo hiru urteetako bakoitzerako; sindikatuek, berriz, KPI (%6,4)+%1 eskatu dute. «Inflazioa altu dago, eta ituna berritzen ez den hilabete bakoitzeko langileak txiroagoak dira». Soldata eguneratzeaz gain, urteko lanaldia zortzi ordu murriztu nahi dute sindikatuek, eta azpikontraten subrogazio eskubidea itunean agertzen diren betebehar guztietara zabaltzea.

Sindikatuen ustez, FVEM nahita ari da negoziazioa luzatzen. «Pandemiako bi urteetan ez da egon lanera joateko arazorik», nabarmendu du Luis Mouliaa CCOOko ordezkariak. «Eta orain patronalak langileei esaten die pobreagoak izan behar dutela. Ez dugu hori normaltzeko gogorik». Sindikatuak patronalaren erantzunaren zain daude. Haren arabera ikusiko dute zer egin. Greba hotsa ez dabil urrun. Duela bi urte, hamalau greba egunera deitu zuten, eta oraingoan jarrerek urrunago dirudite.

Etzi, greba Arabakoan

Bizkaian greba hotsak dira, eta Araban deialdi ofiziala dago. ELAk, CCOOk, LABek, USOk, CGTk eta ESK-k grebara deitua dute biharko eta hilaren 24rako eta 26rako. Sindikatuek bi elkarretaratze dei egin dituzte biharko: 05:15ean Mercedesen, piketeak osatzeko; eta 11:30ean Bilbo Plazan, Gasteizen, manifestazioa egiteko. Metalgintzaren ituna dute oinarri, esaterako, Mercedesen, CIE Automotiven, Laminaciones Arregin eta Aernnovan.