Tradisna Nafarroako garraio sektoreko patronaletako batek eta Hiru Euskal Herriko Garraiolari Autonomoen Sindikatuak greba egingo dute bihartik aurrera. Garraioaren defentsarako Espainiako plataformaren deialdiekin bat egin dute. Tradisnak —autonomoek eta enpresa txikiek osatzen dute— Iruñeko garraioaren hirian egin du bozketa. Hiruk, berriz, Altsasun (Nafarroa), eta bi erakundeek kideen gehiengo handiz erabaki dute grebari ekitea. Hego Euskal Herriko beste sindikatu eta patronalek ez dute babestuko.

Iragan astean hasi ziren greba hotsak garraioan. Erregaien prezioen igoerak bete-betean eragin die, eta laguntzak eskatu dituzte sektorearentzat. Garraioaren defentsarako plataformak Espainiako hainbat patronal eta autonomoren elkarte txiki elkartu ditu, eta haiek egin dute deialdi ofiziala. Hego Euskal Herrian babes txikia izango zuela zirudien, baina, azkenean, bi elkartek bat egin dute, eta litekeena da Nafarroan haren eragina nabaritzea. Bertan ibilgailuak garraiatzen dituzten kamioilariak greban daude iragan astelehenetik.

Hiruren eta patronalen eskaerak, dena den, ezberdinak dira. Sindikatuan kexu dira ezinezkoa delako erregaien garestitzea beren bezeroen fakturara eramatea. Aste honetan, garraiolari askok erabaki dute lan ez egitea, erregaiak hain garesti egonik ez duelako merezi. Hiruk mobilizazioetara deitu du: etzi, Iruñean, eta, asteazkenean, Gasteizen.

Inflazioa gora doa galgarik gabe, Ukrainako gerrak hauspotuta. Energiarekin lotutako produktuen prezioak ez dira sekula orain bezain garesti egon, eta okerrena da egoera geopolitikoak iradokitzen duela gas, gasolina eta argindarraren garestitze horren iraupenak luze joko duela. Otsaileko KPIa %7,5ekoa izan da Hego Euskal Herrian, eta Espainiako datu aurreratuak piztu zuen alarma baieztatu da. Bada, martxoko datua, Ukrainako gerraren ondorioak hobeto islatuko dituen kopurua, itzela izan daiteke. Apiril alderako inflazioa bi digitukoa izan daitekeela esan dute zenbait analistak, eta esan beharrik ez dago: 2022rako aurreikusitako hazkundea kolokan dago. 2021eko KPIak utzitako beste arazo handi bat are handiagoa bihurtu da, gainera: negoziazio kolektiboan lan akordioak egitea eta soldatak gaurkotzea.

Hego Euskal Herrian, 500.000 inguru dira lan ituna bertan behera edo berritzeko duten langileak; horien artean daude Araba, Bizkai eta Nafarroako metalgintzakoak, baina baita sektore feminizatutakoak ere, sarritan, zaintza, hezkuntza eta garbikuntzarekin lotutakoak. Batera edo bestera, Hegoaldeko beharginen erdia inguru zain daude beren lan hitzarmenak noiz egingo edo berrituko. 2021eko KPIa %6,5 delarik (urte arteko tasa), inflazio hori oztopo izugarria bihurtu da negoziazioan urratsak egiteko, eta, orain, berriz, agertokia aldatu egin dute Ukrainako gerraren ondorioek: KPI neurrigabea ez da aldi baterako izango. Esan daiteke patronal batzuen proposamenak zaharkituak geratu direla 2021eko bizitzaren garestitzea bi urtean pagatzeko edota azpiko KPIaren arabera egiteko, 2022an ere inflazioak iazkoaren mailan edo gorago buka baitezake. Eta orain, zer?

«Patronalarekin beti izan da arazo bat erosteko ahalmenari eustea soldatetan», esan dio BERRIAri Pello Igeregi ELAko negoziazio kolektiboko arduradunak: «KPIa handia denean, arazo handiagoa bihurrarazten du, noski. Iaz, itun askoren negoziazioa eten egin zitzaigun, patronala mugiarazteko gaitasunik ez genuelako, eta orain ere argi daukagu patronalak Ukrainako gerra baliatuko duela aitzakia gisa negoziazioa izozteko. Guk, berriz, argi daukagu lan gatazkak handitzea izango dela erosteko ahalmenari eusteko modu bakarra».

KPIa eta malgutasuna

Lan gatazkak handituko diren aurreikuspena iaz hasi zen oinarria hartzen, sindikatuek oso argi esplikatu dutelako erosteko ahalmenari eustea dela haien xedea, eta ez dituztela onartuko KPIaren batez bestekoa edo azpiko inflazioa hartzea erreferentzia gisa. Eta, orain, jakinda energiaren prezioen gorakada produktu guztietara zabaltzen ari dela, erabat baztertu dituzte 2021eko KPIa bi urtean egiteko formula edo haren antzekoak. «Gasa, argindarra, gasolina eta abar igotzen badira, ez dugu KPI handi bat izango soilik aldi baterako, luzerako baizik, eta enpresariek enpresen egonkortasuna jarriko dute aitzakia gisa inflazio hori ez jasotzeko soldatetan. Baina abisu argia eman du Igerabidek grebari erreparatuta: «Sektore handietan mahaiak zabalik daude, baina sektore feminizatuei begiratuko nieke bereziki lan gatazkei buruz ari bagara». Bizkaiko garbikuntzan deitu dute dagoeneko lanuztera; komertzioan ere ari dira bide hori egiten, eta metala hor dago: Araban, Bizkaian eta Nafarroan. «Gure asmoa da laster grebara deitzea sektore horretan, itunak aktibatzeko. Uda baino lehen greba indartsu baten aurrean egon gaitezke».

LAB sindikatuak ere abiapuntu bera dauka zabalik dauden negoziazio mahaietan. «Zelebrekeriak» dira sindikatuko negoziazio kolektiboko buru Xabier Ugartemendiarentzat Adegik eta beste patronal batzuek egindako proposamenak, 2021ko inflazioaren kostuak banatzeko enpresa eta langileen artean. «Patronala iaz hasi zen KPIa erreferentzia gisa ez hartzeko zelebrekeriatan, bi urtez pagatzea, batez bestekoa egitea… Kontua da langileok ari garela pairatzen hemen eta orain KPIaren igoera hori, eta, zoritxarrez, denborak arrazoia eman digu esan genuenean inflazioaren joera ez zegoela argi aurten ere».

Bien bitartean, Confebask esplikatzen ari da Ukrainako gerrak soka luzea ekarriko duela euskal ekonomian, eta enpresetan oso eragin handia egongo dela; izaten ari dela dagoeneko. Confebaskeko presidente Eduardo Zubiarrek «malgutasuna» azpimarratu du egungo inflazio altuak negoziazio kolektiboan izango duen eraginaren inguruan: «Izugarrizko arazoa da enpresentzat KPI hori. Enpresa askotan zailtasunak daude igoera horri erantzuteko, eta presioa denontzat da, kostuak denontzat igo direlako, ez bakarrik norbanakoentzat, baita enpresentzat ere. Badakigu enpresa guztiak ez daudela egoera berean, eta inflazio horren ezustearen aurrean malguak izatea baino ez zaigu geratzen».

Talka handi baten atarian

Erosteko ahalmena galtzea ez da, ordea, sindikatuen asmoa, eta, kontuan hartuta milioi erdi bat langile daudela beren lan itunak egiteko edo berritzeko, talka handi baten arriskua gero eta argiagoa da: 2012ko lan erreforma onartu eta gero, 2013an izandako talka handiaren pareko bat egon daiteke lan harremanen esparruan.

«Hitzarmen pilo bat dago negoziatzeko», gogorarazi du LABeko kide Ugartemendiak: «Metalekoak dira handienak, baina hor daude sektore feminizatu guztietako langileak, zaintza eta garbiketako milaka emakume. Urteak egin dituzte emakume horiek soldatak gaurkotu gabe. Funtsezkoak izanda eta administrazioarentzat arituta, gainera. Nola onartuko dugu inflazioaren azpitik negoziatzea?», galdetu du Ugartemendiak. Milaka ei dira beren soldatak «hil bukaerara iristeko arazoak» dituztenak inflazioa dela eta. «Bitartean, patronalak ez ditu bere irabaziak ukitu nahi».

ELAko kide Igerabide bat dator talka handi bat etor daitekeen hipotesiarekin: «Arazoa izan daitekeena aukera bihurrarazi behar dugu lan harremanak iraultzeko, lan errentek pisu gehiegi galdu dutelako azken urteetan, eta badelako garaia aberastasunaren banaketaren eztabaida mahai gainean jartzeko».

ELAren eta LABen posizio argi horietatik pixka bat aldenduta, CCOOk eta UGTk nahiago dute «sektorez sektore» aztertzea auzia, baina biek ala biek esplikatu dute krisi honen pagaburuak ez dutela «betikoak» izan behar. «Formulak ikusi behar dira, baina asmatu beharko dugu langileen erosteko ahalmenari eusten», esan dio BERRIAri Fran Osuna CCOOko ekintza sindikaleko buruak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. «Sektore bakoitzak bere bidea aurkitu beharko du: batzuek ez dute kalterik izan krisian, eta beste batzuek bai, eta horietan negoziazioa zailagoa izango da». Osuna ez dago aurreikuspenen arabera jokatzearen alde: «Ez dakigu ekonomiak nora eramango gaituen. Duela hilabete ematen zuen KPI handia aldi baterako izango zela, eta urtearen bigarren erdian jaitsiko zela, baina horrek ez du balio orain». Erosteko ahalmenari eutsi behar zaiola uste du Osunak, baina «bide desberdinak» eskaintzen du horretarako: «Erantzuna da mahai bakoitzaren araberako formulak baliatzea. Lan teknikoa da, borondatea baldin badago».

Borroka eta lapurreta

Eta Hego Euskal Herrian zer eragin izan dezake Madrilen negoziatzen ari diren balizko errenten paktuak? CCOOko kideak ez du ikusten itun bat gertu, baina ez du baztertu Madrilen egon daitekeen soldata igoerari buruzko itun orokor batek bere pisua eduki dezakeela Euskal Herrian. «Errenten paktuan oso urrun daude aldeak. Patronalak langileen bizkar utzi nahi du inflazioaren arazoa, eta ez da posible».

ELAk eta LABek ez dute ezer onik espero Espainiako Gobernua, CEOE patronala eta CCOO eta UGT sindikatuak negoziatzen ari diren itun horretatik. «Madrilen adosten badute errenten akordio bat edo negoziazio kolektiboaren akordio bat, hor ez dute erosteko ahalmena bermatuko», aurrekusi du ELAko kide Igerabidek. Bat dator uste horrekin Xabier Ugartemendia LABeko sindikalista: «Badakigu gure soluzioak ez direla Madrildik etorriko, erreformarekin ikusi dugunez. CCOOk eta UGTk igoera orokor bat adostea CEOErekin kalamitosoa izan daiteke guretzat, oraindik Espainiako lan legedia aplikatzen zaigulako Euskal Herrian, zoritxarrez. Horregatik, gu lan gaztakara goaz langileei eman diezaieten behar dituzten edukiak itun berrietan».

Pandemian «dirutza handiak» irabazi dituzten enpresak badirela uste du Ugartemendiak, «janarien sektorean, adibidez», eta uko egiten ari direnak KPIa igotzeari. Finean, LABeko kideak «borroka gaitasunarekin» lotu du langileek erantzun egokiak lortzea ala ez, erosteko ahalmenari eusteko helburu horretan.

ELAko Pello Igerabidek «lapurreta» batekin alderatu du soldaten auzia: «Bi urtean 2021eko KPIa jasotzea eta horrelako konponbide horiek ez dira errealak, ikusita 2022an inflazioarekin gertatu zaiguna. Hori lapurreta bat besterik ez da».

Hiru sindikatuak eta TRADISNA elkarteak garraiolarien greba mugagabea iragarri dute astelehenetik aurrera, tarifak egungo kostuetatara egokitzea eta “eutsiezina” den egoerari aurre egiteko neurriak eskatzeko.

PCB-ITPko langileek “normaltasuna” berreskuratu nahi dute kaleratutako langileen itzulerarekin. PCB-ITPko langileek manifestazioa egin dute Sestaon “Eskerrik asko” lelopean, baliogabetutako EEEak kaltetutako 83 langileen lanpostuen defentsan izan duten “babesa” eskertzeko.

Ez ohiko batzarra du gaur Hiru euskal garraiolari autonomoen sindikatuak Altsasun. Erregaien prezioen igoerak sorrarazi dien egoera “jasangaitza” izango dute aztergai, eta besteak beste, astelehenean grebara joan edo ez erabakiko dute. Jon Altuna Hiruko kidearen hitzetan, “muturrekoa” da egoera.

Ez da enpresa zehatz bat; ezta sektore zehatz bat ere. Lan gatazkak nonahi zabaltzen ari dira: industria, zerbitzuak, merkataritza… Hainbat lantegi eta sektoretan greban ari dira langileak. Batzuk mobilizazioetan hasi berriak dira, beste batzuek denbora gehiago daramate protestan. Euren eskaerak onartzea ere lortu dute zenbaitek.

Azken horietako baten adibide gisa, EAEko Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin ditu IMQk agindutako 76 langileren kaleratzeak. Epaileek ondorioztatu dute, besteak beste, sexu diskriminazioa egon dela, eta enpresak berriro hartu beharko ditu. Langileak greban egonak ziren.

Ikusi gehiago: Bizkaiko zahar etxeetako langileen greba deitu du martxoaren 17rako LABek

Ortuellako Prest enpresako langileei ere arrazoia eman diete epaitegiek. Lantegiak dituen ehun langileetatik 30 langileri ezarri zieten aldi baterako erregulazioa. Auzitegiak baliogabetzat jo du espedientea.

Zaratamoko Vulcanizados Zuloagan, ordea, greba mugagabean daude oraindik ere, iazko ekainaz geroztik. ELAk salatu du greban dauden langile gehienek mila euro pasatxo kobratzen dituztela. Haren arabera, zuzendaritzak uko egin dio hitzarmen bat negoziatzeari. Greba eskubidea urratu diela ere esan dute, eta horren inguruko epaiketa egin berri dute.

Martxorako greba deialdia

Orozkoko Madres Mercenarias egoitzako beharginek, berriz, asteon hiru greba egun egin dituzte, eta beste horrenbeste iragarri dituzte hilaren 22, 23 eta 24rako. LAB eta ESK sindikatuek “murrizketa larriak” salatu dituzte langileen lan baldintzetan. Esan dute enpresak ituna aplikatzeari ere utzi diola. Dibertsitate funtzionala duten laurogei egoiliar zaintzen dituzte 43 langilek.

Bestalde, ELAk eta LABek salatu dute patronala blokeatzen ari dela metalgintzaren hitzarmenaren negoziazioa. Lan baldintzetan atzerapausoak inposatu nahi dituela esan du LABek. Egoera horretan “sektorea antolatzea eta borrokatzea” egokituko zaiela iragarri du ELAk.

AUTOESKOLAK. Negoziazio mahaia osatu ezean, astez asteko grebei eutsiko diete

Segidan egindako hirugarren greba astea bete dute gaur Bizkaiko autoeskoletako langileek. ELA sindikatuak deitu du grebara, ATAB Bizkaiko autoeskola irakasleen elkartearen babesarekin. Sindikatuak salatu du grebari eutsi diotela “patronalaren proposamenik ez dagoelako”. Ana Alonso autoeskola irakasleak iragarri du greban jarraituko dutela irtenbidearen zantzuren bat ikusi arte: “Negoziazio mahai bat osatzeko zain gaude grebak geldiarazteko. Osatu ezean, astez aste jarraituko dugu greba deialdiekin”. Irmo azaldu du konponbiderik ezean mobilizazioekin jarraitzeko asmoa daukatela: “Ez badute egiten elkarrizketaren aldeko apusturik, beste astebeteko grebara deituko dugu segidan”.

Alonsok azaldu du “soldatak eguneratzea” eskatzen dutela: “Lan ituna izoztuta dago 2010az geroztik”. Eskaera horrez gain, lan astea ere berregituratu nahi dute. “Astelehenetik domekara arteko lan astea daukagu ezarrita. Astelehenetik barikura artekoa izatea nahi dugu -egun horietan egin ohi dugu lan-“. Administrazioan lan egiten dutenentzat lana eta familia uztartzeko baldintza hobeak ere eskatu dituzte. Azkenik, erretiro aurreratua eskatzen dute; irakasleentzat batez ere.

Negoziazio mahaia 2020ko urrian osatu zuten. “2021eko ekaina iritsi zen arte uste genuen elkarrizketa sozialaren bidez konponduko genuela gatazka. 2021eko ekainera iritsi ginenean, ikusi genuen barneratzen ari zela, eta mobilizazioekin eta grebekin hasi ginen”, adierazi du Alonsok.

Joan den urriaren 20ko bilera mugarria izan zen ordura arte egiten zituzten greba egun solteak aste osoko greba bihurtzeko, patronalak uztaileko eskaintza bera egin baitzien. Orduz geroztik, ia hilero egin dute greba astebetez edo bi astez. “Orain ikusten ari gara areagotu egin behar ditugula protestak, eta horretan ari gara”, esan du.

Grebaren erantzuna, %65ekoa

Alonsok kalkulatu du hirurehun behargin inguruk osatzen dutela autoeskoletako irakasleen sektorea. “Zaila da zehaztea, enpresari autonomo eta langile bakarreko enpresa asko dagoelako”. Grebaren erantzunari dagokionez, %60 eta %65 artean kokatu du autoeskolako irakasleak.

Aldarte baikorra dute oraindik greban dauden langileek. Eta itxaropentsu daude. “Badirudi patronalak negoziazio mahaira iritsi nahi duela. Uste dut mobilizazioek egin dutela euren lana patronalari presio egiteko”, esan du. Hala ere, ez dute amore emateko asmorik: “Mobilizazioak geldiarazteko nahikoa eduki jasotzen dituen negoziazio mahaia izan arte, bide beretik jarraituko dugu”.

ARTIACH. Greban ehun egunetik gora, “murrizketarik gabeko itunaren alde”

Artiachek Orozkon duen lantegiko beharginek ehun egunetik gora daramatzate greban. Azaroaren 22an ekin zioten lanuzteari. Orduz geroztik, LAB, ESK eta ELA sindikatuek deituta, txanda bakoitzean lau orduko lanuzteak egiten ari dira -langile batzordean UGT eta talde independente bat ere badaude-. Andres Larrinaga langileak esan duenez, “murrizketarik gabeko hitzarmen bat” eskatzen dute.

Azaroaren 22an greba hasi zutenetik, prozesua “barneratu” egin dela aitortu du Larrinagak. Joan den eguenean enpresa batzordeak eta zuzendaritzak batzarra egin zuten Eusko Jaurlaritzako ordezkariekin. Artiacheko langileak dio ez zela egon aurrerapausorik: “Asko hitz egin ondoren, enpresak esan zuen bere plataforma [enpresak ezarritako baldintzak] kenduko duela guk greba bertan behera utziz gero. Guk erantzun genion hiru hilabete baino gehiagoko greba bertan behera uzteko enpresaren aldetik fidagarritasuna emango digun zerbait behar dugula”. Larrinagak esan du “ez atzera ez aurrera” daudela oraindik ere. Hala ere, datorren astean berriro batzartuko dira Jaurlaritzako ordezkariekin.

Langileak ez daude ados enpresak planteatu dizkien baldintzekin. Ezta negoziaziorako moduekin ere. “Zuzendaritzak hasieratik esan zigun enpresak berak planteatzen zuen plataforma negoziatuko genuela. Besteak beste, aurreikusten zituen lan ordu gehiago; malgutasun handiagoa; gaueko lan orduak merkatzea; kontratazio berrientzat beste soldata eskala bat; antzinatasuna murriztea; edota asteburuetan astelehenetik barikura bezala lan egitea. Murriztu, murriztu eta murriztu”. Larrinagak salatu du eskaintza hori egin dietela, nahiz eta enpresak azken urteetan milioi askoren irabaziak izan.

Egoera horren aurrean, “greban jarraitzea beste irtenbiderik ez” dutela uste du. “Enpresari esaten diogu: ‘Zuen asmoa ona bada, zergatik ez dituzue egiten bi batzar, ikusten dugu zer-nola doan kontua, eta grebak uzten ditugu?’. Haiek ezetz eta ezetz”, esan du. “Guk ez daukagu konfiantzarik enpresako zuzendaritzarengan. Esaten digutena egia izan daiteke, ala ez. Orain greba utziko bagenu, hasierara bueltatuko ginateke? Zertarako egon gara, orduan, hor hiru hilabetez?”.

Mobilizazioak

Greba egun horietan, fabrikaren aurrera atera dira protestara langileak: lehenik, 10:00etatik 14:00ak arte eteten dute jarduna, eta, gero, berriz, 14:00etatik 18:00etara. Ondoren ere hartzen dute aldarrikapenerako tartea, eta 02:00etatik 06:00etara elkartzen dira lantegiaren atarian.

Hiru hilabeteko grebaren ondoren, langileak indartsu daudela esan du Larrinagak. “Horrenbeste egunen ostean, normala da burutik gauza asko pasatzea. Hala ere, oro har, ez diot gezurrik esaten badut jendea ondo dagoela jakinda non gauden, eta borrokatzeko prest dagoela”.

BIZKAIBUS. Murrizketak salatu eta lan hitzarmen berria osatu nahi dute

Bizkaibusek Arratian, Durangaldean eta Hego Uriben ematen duen zerbitzua kudeatzen duen Avanza Durangaldeko langileak mobilizazioak egiten ari dira. Martxorako bi greba egun antolatu dituzte. Bat joan den eguenean egin zuten. Hurrengoa hilaren 30erako aurreikusi dute. Urtarrilean eta otsailean egin zituzten lanuzteei jarraipena emango diete horiekin. Gaizka Miguel ELAko garraio arduradunak azaldu du horien bidez langileek salatuko dituztela murrizketak, bete gabeko akordioak eta duela urtebete luze iraungitako enpresa hitzarmenaren negoziazioan dagoen blokeoa. “2021az geroztik lan hitzarmena berritzen saiatzen ari gara”.

Iaz hasi ziren enpresa batzordearen eta zuzendaritzaren arteko elkarrizketak. “Enpresa negoziazio mahaia blokeatzen aritu da, eta behin eta berriz aipatu du egoera ekonomiko txarrean dagoela. Gure esku ditugun kontuek kontrakoa erakusten dute, ordea”, esan du Miguelek. “Negoziazioak luzatzen aritu da, bilerak bertan behera uzten. Urtebete pasatu zaigu, eta langileen lan baldintzatan ez da egon hobekuntzarik”, salatu du.

Hasteko, langileek nahi dute enpresak indarrean dagoen lan hitzarmena errespeta dezala. Miguelek esan du itunak jasotzen dituen parametro batzuk ez direla betetzen ari. Besteak beste, “langileak babesteko egunero musuko bat eman beharko lieke, eta ez die ematen. Moldatu egin dute oporrak esleitzeko erregimena. Atzeratzen edo ukatzen ari dira errelebo kontratuak hartuko lituzketen langile nagusienentzako denbora partzialeko erretiroak”. Bestalde, langileak zigortzeko kanpaina ere deitoratu dute.

Lan hitzarmenak jasotzen duena betetzeko eskaeraz gain, behin-behineko langileei egonkortasuna emateko eskatu dute. “Behin eta berriz salatu dugu langile talde handi batek egiturazko lanpostuak betetzen dituela behin-behineko kontratuekin. Haiek gabe ezin izango lituzkete autobusak egunero atera”. Horrez gain, arlo sozialean ere “hobekuntzak” eskatu dituzte. “Langileen erosahalmenari eustea ere nahi dugu; soldata igoerak KPItik gorakoak izan daitezen eskatu dugu”.

Deia aldundiari

Joan den astean Miguelek adierazi zuen azken asteetan ez direla batzartu zuzendaritzarekin: “Blokeoa erabatekoa da”. Avanza enpresari ez ezik, Bizkaiko Foru Aldundiari ere eskaera egin diote. “Aldundiak finantzatzen du zerbitzua, eta oraintsu Bizkaibusi diru gehiago ematea onartu du. Hura da zerbitzuaren eta haren kalitatearen arduraduna; aldundiak finantzatzen du guztia. Beraz, hemen gertatzen ari denaren arduraduna da, eta esku hartu beharko luke”.

Martxoaren 30ean egingo dute 24 orduko hurrengo greba. “Handik aurrera pentsatuko dute zer egin, enpresa batzordea barne eztabaida prozesuan ari baita, erabakitzeko egoerak blokeatuta jarraituz gero zer mobilizaziori ekin”.

GARBITZAILEAK. Eraikin eta lokaletako garbitzaileek sei greba egun iragarri dituzte

ELA, LAB eta ESK sindikatuek -negoziazio mahaiaren gehiengoa ordezkatzen dute- sei greba egun egitera deitu dute Bizkaiko eraikin eta lokalen garbiketaren sektorean. Martxoaren 31n, apirilaren 26an eta 27an, eta maiatzaren 10ean, 11n eta 12an egingo dituzte. Garbiketa sektoreko hitzarmena aplikatzen duten zentroetan izango du eragina lanuzteak. “Hamabost ordainketa eskatzen ditugu, bakoitza 1.200 eurokoa”, dio Inma Gomez Bermudez garbitzaileak, laburpen gisa.

Gomezek esan du gutxieneko lanaldia ere eskatuko dutela. “Garbiketan gero eta gehiago murrizten dituzte lanaldiak. Azkenean, astean bi orduz zoaz lanera. Beraz, garrantzitsu deritzogu gutxieneko lanaldi bat ezartzeari”. Hainbat enpresatan lanean ari diren 11.000 garbitzaile ari dira beharrean sektore horretan.

Soldata eskakizunei dagokionez, Gomezek adierazi du enpresek esaten dietela baietz, onartuko dietela 1.200 euroko soldata, “baina epea ez dute zehazten”. Eta galdera bota die: “Noiz egingo dute, 20 urte barru?”.

Prozesua desblokeatzea helburu

Hala ere, lan hitzarmenari buruzko negoziazioek aurrera jarraitzen dute. “Negoziazioak bizirik dirau, baina mahai gainean ez dago ezer”, esan du garbiketa langileak. “Prozesua desblokeatzeko eta mahai gainean edukiren bat jar diezaguten egiten ditugu mobilizaziook”.

Orain arte patronalak egin duen eskaintza izan da 2021erako %0,5eko igoera, %2koa 2022rako, eta beste horrenbestekoa 2023rako. ELAk salatu du KPIa inoizko gehien igo den garaian 18 zentimoko igoerak eskaini dituztela. Haren arabera, “pandemiaren ondoren soldatak izoztuta daude oraindik. Kontuan hartu behar da eraikinen garbitzaileek kale garbitzaileek baino %45 gutxiago irabazten dutela”.

LABek, berriz, esan du sektorea “nazkatuta” dagoela “ezkutuan egoteaz”. Gomezek ere adierazi du ikusezin egin nahi dituztela. “Enpresa askotan ez dute nahi zabalik daudenean garbitu dezagun. Beste batzuetan, ez dute nahi ate nagusitik sar gaitezen; atzeko atetik sartzea gura dute. Ez dute nahi gu ikusterik”, salatu du, eta gehitu euren lanari ez diotela ematen garrantzirik: “Noiz ematen zaio garrantzia garbiketari? Egiten ez denean. Orduan bai sortzen direla arazoak, eta orduan bai ezartzen dituzte gutxieneko zerbitzuak. Orduan bai garela behar-beharrezkoak”.

Gomez ziur dago garbitzaileek dituzten baldintzak lotuta daudela sektorea feminizatuta egotearekin. “Uste dut sektore feminizatua garelako lanaldiak gero eta laburragoak direla. Oso zaila da lanaldi osoa lortzea. Nortzuk aritzen dira garbiketa lanotan?”, galdetu du. “Oro har, emakumeak aritzen dira bulego batetik bestera”, esan du. Hala ere, adierazi du gogotsu daudela, eta gogora ekarri du mobilizaziook “historikoak” direla, ELA eta LAB batuta gehiengoa daukatelako.

MAXAM. Gaur erregulazioa negoziatzen hasiko dira, greban daudela

Maxam enpresako langileek asteon batzar orokorrean erabaki dute otsailaren 16an abiatu zuten greba mugagabeari eustea. Maxam Outdoors eta Maxam International atalak ditu enpresak Galdakaon. Langile batzordeak gogorarazi du zuzendaritzak Outdoors atala ixteko asmoa iragarri zuenean ekin ziotela grebari. “Lantegiaren zati bat itxiko zutela iragarri zuten, eta presio neurri gisa hasi genuen greba, kaleratzerik egon ez zedin”. UGTk, CCOOk, ELAk eta sindikatu independente batek dute ordezkaritza lantegian.

Maxamek meatzaritza, harrobi eta eraikuntzarako lehergaiak garatu, ekoitzi eta merkaturatzen ditu. Galdakaon bertan ehizarako kartutxoak egiten dituen atala saldu egin du. Enpresak itxi nahi duen atal horretako 67 langileentzat enplegua erregulatzeko espedientea aurkeztu du. Zuzendaritza eta langile batzordea gaur hasiko dira negoziatzen espediente horren memoria. “Lehenengo batzar hori azalpenak emateko izango da”, azaldu du langile batzordeak. Datozen asteetan jarraituko dituzte negoziazioak. Astero bi batzar egingo dituzte gutxienez.

Langileen erabakia

Martitzenean egin zien azken eskaintza zuzendaritzak. “Greba bertan behera utziz gero, itxieraren inpaktua txikitzeko neurriak martxan jartzeko asmoa iragarri zigun enpresak”. Langileek ez dute onartu. Maxameko behargin guztiei eman diete proposamena bozkatzeko aukera. Denen artean erabaki dute greban jarraituko dutela. Uste dute zuzendaritzak ez duela inor kaleratuko.

Langile batzordeak ez daki zer aurkituko duten batzar horietan: “Enplegua erregulatzeko espedientearekin hasten garenean ikusiko dugu enpresak zer jarrera duen: jarraituko ote duen hitz egiten itxiko ez duten enpresaren zatian langile horiei lekua egiteari buruz, ala soilik itxierari buruz hitz egingo duen”.

Langile batzordeak zuzendaritzari adieraziko dio erregulazioaren memoria “bidegabea” dela: “Maxam zentro bakarra da, eta inor ez da hemendik atera behar. Hasieratik egin bezala, irteera ez-traumatikoak bilatzeko neurriak eskatuko dizkiogu. Guk uste dugu inor ez dagoela sobran. Hau zentro bakarra da; beraz, ez dago arrazoituta espediente bat egitea”. Enpresari konponbideak bilatzeko eskatuko diote. Besteak beste, erretiro aurreratuak hartzea planteatu dute.

Hasieratik egin dituzten aldarrikapenei aipamen egin diete: “Greba planteatu genuen enpresak dirua gastatu zezan; besteak beste, erretiro aurreratuetan. Era horretako planak martxan jar ditzala nahi dugu, kaleratzeak gauzatu ez daitezen”.

Sindikatu guztiak bat eginda daudela jakinarazi du langile batzordeak, eta borrokan jarraituko dutela. Langile guztiek izan zuten enpresaren proposamena bozkatzeko aukera, martitzenean. “Parte hartzea oso handia” izan zen, eta emaitza, estua: %54 azaldu ziren greba egiten jarraitzearen alde, eta %46 kontra.

«Nork esan behar zigun horrela egon behar genuela aurten!». Gipuzkoako enpresa ezagun bateko arduradun baten esaldi soil horrek labur dezake euskal industrian dagoen kezkaren neurria. Ez du adierazpen publikorik egin nahi izan, baina izua nabari zaio. Ukrainako gerrak globalizazioaren morrontzak agerian utzi ditu inoiz baino gehiago, eta jardueraren geldialdiak iristen hasi dira, enplegua erregulatzeko espedienteekin batera. Sestaoko (Bizkaia) Arcelor Mittal eta Olaztiko (Nafarroa) Cementos Porland dira neurri bereziak hartu dituztenetako batzuk. Joera baten hasiera izango delako susmoa hedatzen hasi da, ordea, eta kezka baino gehiago, izua dago euskal industrian, hain da neurrigabea energia kostuen garestitzea.

«Kostuen igoera horrek eragina izango du enpresen emaitza ekonomikoetan», esan dio BERRIAri Arrasateko Fagorreko komunikazio arduradun Edorta Mendietak. «Kostuen gorakada gure prezioetan jasotzea oso zaila da, eta, azkenean, askori gertatuko zaigu irabazi tartea gehiegi estutuko zaigula». Arrasateko makina-erremintako konpainia hori ez da argindar kontsumitzaile handia, altzairutegiak eta porlanaren sektorekoak bezala, baina gerraren lokatzak zikinduko du. «Burdin asko behar dugu gure makinak egiteko, eta lehengaiak izugarri igo dira; adibidez, kobrea. Itsasoko garraioa modu ikusgarrian garestitu da. Gure salmentak mundu zabalean mugitu behar ditugu, eta kontainerraren prezioa ez da sekula egon orain bezain garesti».

Zer egin mehatxu erraldoi horren aurrean? Arrasateko Fagor kooperatiba bat da, eta horrek krisiei erantzuteko abantailak dakartzala gogorarazi du Mendietak. «Baditugu babes mekanismo batzuk, eta aktibatu beharko ditugu, zalantzarik gabe». Langile gehienak bazkide dira Arrasateko enpresa horretan, eta horrek aldea egin dezake gerrikoa estutzeko erabakiak hartu behar badira: «Enpresaren jabeak gara, eta sakrifizio batzuk egitea egokituko zaigu. Soldatan nabaritu dezakegu, esaterako. Ez da erraza, baina okerragoa da enpresa arazo handietan sartzea». Mendietak erantsi du «denen artean» erantzun beharko diotela inor gutxik espero zuen egoera bortitzari. «Lehen ere egin ditugu ahalegin bereziak, eta orain ere egingo dugu behar den guztia».

Errubloetan ez

Mondragon taldeko enpresak, gainontzekoak bezala, adi-adi erreparatzen ari zaizkio lehertu den egoerari, lokatza noraino helduko den aurreikusi nahian, baina ez da erraza: «Ziurgabetasun handiko egoera da, eta, gainera, oso dinamikoa, egun batetik bestera aldatzen ari baitira gauzak», esan dio korporazioak BERRIAri. «Argi dago egoera honek eragin negatiboa edukiko duela gure ekonomian eta gure enpresetan, eta ez sektore jakin batean, baizik eta jarduera gehienetan». Salmentak handitzeko, globalizazioa abantaila handia izan da euskal industriarentzat, baina bumeran baten gisa gertatzen ari da orain. «Egungo mundua oso txikia da, eta oso lotua dago; ondorioz, gertatzen ari dena eragin globala edukitzen ari da», esplikatu du Arrasateko taldeak.

2020. urtean, pandemiaren gordineneko urtean, 10.865 milioi euroren salmentak egin zituzten taldeko enpresek, eta 80.000 enplegu inguru eman zituen. Bada, Mondragonek argi iragarri du neurri bereziak hartzeko prest dagoela, bazkide guztien artean eusteko enpresei. «Gure mekanismoak aktibatu beharko ditugu, berriro».

Errusian fabrikak dituztenek, berriz, arazo erraldoi bat dute. Zer egin enbargoaren aurrean? «Fagor Arrasatek ez du fabrikarik Errusian, baina ordezkaritza komertziala bai. Salmenten %3 baizik ez ditugu egiten han, eta horren kaltea ez da hain handia ere. Baina baditugu bezeroak han, eta, gure makinak dituztenez, zerbitzua eman behar diegu; orain ez dago argi, ordea, nola egin dezakegun hori». Ordainketak egiteko arazo handiak daude, izan ere, eta «momentuz» kontratu berririk ez egiteko erabakia hartu dute. «Errusiak baimendu egin du errublotan pagatzea dolarretan egindako kontratuak, eta bistan da: hori ezin dugu onartu».

Energia, lehengaiak eta garraioa, hirukote hori enpresa askoren amesgaizto bihurtu da, baina gehien sufritzen ari direnak energia kontsumitzaile handiak dira: adibidez, galdategiak. Ukrainako gerrak «ezin eutsizko» egoera batera eraman ditu, Marcial Alzaga AFM Euskadiko eta Nafarroako Galdatzaileen Elkarteko presidenteak dioenez. «Epe motzean denok gelditu beharko dugu. Hilabeteak daramatzagu eusten, baina honaino iritsi gara: egoera dramatikoa da», ohartarazi du. Laurogei enpresa ordezkatzen ditu, eta horietan 20.000 langilek egiten dute lan.

Argindarraren eta gasaren prezioak iazkoak halako zortzi dira orain, eta, energia konpainiekin epe luzerako kontratuak adosten saiatu diren arren, enpresei «ezinezkoa» izan zaie «kiebrara kondenatuko» ez dituzten prezioak lortzea, Alzagak dioenez. Izan ere, energien garestitzeari lehengaien prezioen igoera batu zaie; bereziki, burdin lingotearena, gehienbat Ukrainatik inportatzen dena. «Stocka duena horrekin ari da lanean; amaitzean, gelditu egin beharko dute».

Elikagaien sektorea

Elikagaien sektorea ere hasi da nabaritzen ondorioak. Ukraina da ekilore olioaren munduko produktore nagusia, eta gerrak eten egin ditu inportazioak. San Adriango (Nafarroa) General Mills multinazionaleko lantegiak, zeinak janari mexikar eta dietetikoak ekoizten baititu (Old El Paso eta Nature Valley), enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente bat aurkeztu du bere 800 beharginentzat. Enpresak azaldu du 80 tona ekilore olio erabiltzen dituela fabrikak astero, guztia ukrainar jatorrikoa; olio hori gabe ezin omen ditu bere produktuak egin.

Gozogintza industrialak ere piztu du alarma. Lazkaon (Gipuzkoa) egoitza duen Arruabarrenako lantegian «tonaka» ekilore olio kontsumitzen dute; zuzendaritzako kide batek azaldu dutenez, beste mota batzuetakoak erabiliko dituzte: palmondo olioa, bereziki. «Gozogintza industrialean asko erabiltzen da palmondoarena. Guk, erdia eta erdia, gutxi gorabehera». Beste aukera batzuk ere badaude: arbi olioa edo koltzakoa, eta koko olioa. Dena den, Arruabarrenak argi du palmondoarena nagusituko dela, eta gezurtatu egin du olio horren ospe txarra. «Hemendik aurrera produktu askotan ikusiko dugu, eta ez bakarrik gozogintza industrialean».

Arrain kontserbak

Arrain kontserbetan ere adi begiratzen diote Ukrainako gerrari. Haien produkzioaren %60 inguru ekilore olioarekin egiten dute, eta, besteak beste Moldavian, Frantzian eta Argentinan ere produzitzen den arren, %70 Ukrainatik ekartzen dute. Horiek hala, sektoreak ekoizpenen murrizketak jarraitzea espero dute -iaz%8koa izan zen-, eta enpresa batzuetan hasi dira kontingentzia planak prestatzen. Gobernuei, halaber, eskatu diete premiazko neurriak hartzeko, hala nola muga zergak eteteko.

«Guk %8 inguru igo ditugu gure produktuen prezioak, baina %40ko igoera izan da produkzio kostuetan», azaldu du Bermeoko (Bizkaia) Serrats kontserbetako arduradun Esperanza Serratsek. Haiei ekilore olioaren prezioaren igoerak ez die zuzenean horrenbeste eragiten, erabiltzen duten olioaren %80 oliba olioa delako. Dena den, beste lehengai eta material batzuetan ari dira igartzen gerraren ondorioak: aluminiozko laten prezioan, garraioan… Eta nola ez, arrainarenean. «Kostera honetan asko igoko dira prezioak, erregaien garestitzegatik».

Sektore horiei ez ezik, ekilore olio faltak beste enpresa askori ere eragiten die: janari izoztua egiten dutenei, esaterako. Zestoako (Gipuzkoa) Ameztoiko arduradun Alberto Angurelek adierazi duenez, hornitzaileek aurreko astean jakinarazi zieten martxoaren amaieran ezin izango zietela ekilore olio gehiago saldu, eta ez zuela merezi beste hornitzaile batzuk bilatzea, ez delako egongo. Hilero 3.000 litro inguru erabiltzen dituzte. Ekilore olioa oliba olioarekin ordezkatzea aurreikusi dute, baina horrek produkzio kostuetan eragin handia izango luke, olibarenak bikoitza balio duelako. Angurelek azaldu duenez, ekilore olioa produktu «gutxi» batzuetan erabiltzen dute, baina gehien saltzen direnetako batzuetan; kroketetan, esaterako. Ekilore olioaz gain, Angurelek ez du uste beste osagairik faltako zaienik. «Dena den, egoera dagoen moduan, nork daki. Prezioen igoera lehengai guztietan nabarituko dugu».

Fakturek eta ordainketa agiriek agertzen dutena berrestera etorri da KPIa: otsailean kontsumo gaiak nabarmen garestiagoak izan direla. Iazkoekin alderatuta, prezioak %7,5 igo dira Hego Euskal Herrian. Eta energia eta elikagai freskoak kontuan hartzen ez dituen azpiko inflazioak erakusten du igoera ez dela berehalakoan apalduko. Azpiko inflazioa %3,1era igo da; 2008ko irailaz geroztik ikusi gabeko mailara. Hor ikusten da energia garestiek jada ukitu dituztela beste prezioak eta, ziurrenez ere, horren aldakorrak ez diren faktore batzuk ari direla prezioak igoarazten.

Otsaileko KPIan etxebizitzaren arloan izan da igoerarik handiena, batez ere argindarrarengatik eta gasarengatik. Hamabi hilabetean %51,7 handitu dira etxeko berokuntzaren, argiteriaren eta uraren prezioak. Erregai garestiak ere igoera nabarmena ekarri du garraio prezioetan, %12tik gorakoa, iazko otsailarekin alderatuta. Eta elikagaiek ere pisu handia izan dute otsaileko inflazio handian. Hamabi hilabetean, elikagaiak eta alkoholik gabeko edariak %5,3 garestitu dira Hego Euskal Herrian.

Datu xeheagoei begira, ikusgarriak dira olio eta koipeek hamabi hilabetetan izandako prezio igoera (%23,8) eta garraio pertsonalarena ere (%12,6), besteak beste. Elikagaietan, igoera nabarmenak izan dira: zerealetan eta haien deribatuetan aldea %9,9koa da; esnea %7,5 garestiagoa dago iazko otsailean baino; eta lekale eta barazkietan, igoera %7koa izan da. Behikiek (%6,3 ), arrautzek (%6), fruitu freskoek (%5,2) eta hegaztikiek ere (%4,9) gora egin dute.

Gerra «aitzakia» gisa

Prezioen igoerak sektore guztiei eragingo die, baina kontsumitzaileei bereziki. Hori dela-eta, ELAk nabarmendu du 2021eko KPIaren arabera eguneratu beharko liratekeela soldatak; horrekin batera, produktu energetikoen prezioak mugatzeko eskatu du. Salatu du agintari politikoak Ukrainako gerra erabiltzen ari direla inflazioa justifikatzeko «aitzakia» gisa. Sindikatua ez dago erregaien eta argindarraren zergak murriztearen alde; bidea enpresen mozkinei zergak igotzea dela berretsi du.

Anoetako Topo geltokiak bigarren atari bat izango du. Birmoldaketa udazkenean hasiko da eta 2025ean amaituko da. Jaurlaritzak hamar milioi euro inbertituko ditu eta erreiak murriztuko dituzte Aita Donostia plazan.

Egungo krisi sozioekonomikoari “bidezko irteera” emateko neurriak eskatu ditu ELAK; horretarako produktu energetikoen prezioak mugatzea, energiaren kontrol publikoa eta ekoizpen eredua eraldatzeko neurriak proposatu ditu, besteak beste.