AEBak prest azaldu dira azkenengo urteetan beren etsai handienetakoak izandako bi herrialderi jarritako zigorrak altxatzeko: Venezuelako eta Irango ateak jo ditu petrolio gehiago ekoitz dezatela eskatzeko. Orain arte, Errusiako gasa eta petrolioa AEBek eta Europak ezarritako zigorrez libratu dira, Europak duen mendekotasun handiagatik. Baina azken egunetan ugaritu egin dira boikotaren aldeko ahotsak. Bada, AEBek Errusiako gasa eta petrolioa erosteari utziko diote, eta hasi dira beste merkatu batzuetan horren ordezkoa bilatzen. Erabakia sinbolikoa litzateke, inportatzen duen petrolio guztiaren %8 baino ez baita Errusiakoa; Europaren kasuan, %53.

Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak eta Jen Psaki Etxe Zuriko bozeramaileak baieztatu dute bi gobernuetako ordezkariak asteburuan bildu zirela Caracasen, «agenda bateratu» bat adosteko, «segurtasun energetiko globalaren alde». Ez da xehetasunen berririk, baina onartu dute zehazki petrolioaz hitz egin zutela. Eta Maduro laguntzeko prest agertu da: «Petrolioaren merkatua egonkortzeko ekinaldietan parte hartuko dugu». Horren harira, esan du herrialdeak ahalmena izango lukeela bere ekoizpena eguneko hiru milioi upelera igotzeko. AEBek 2019tik ezartzen dizkioten zigorrak direla medio, eguneko 800.000 upel inguru ekoizten ditu orain.

Venezuelako Gobernuak ez du gaitzetsi Errusiaren inbasioa, baina Madurok bere azken agerraldian nabarmendu du «diplomaziaren, hitzaren eta egiaren garaia» dela, eta ezin dela egon «bakeari eragiten dion gerra baten alde».

Irango aukerari buruz, berriz, aurreko astean jakin zen IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren buruak herrialde horretako goi funtzionarioekin bildu direla, 2018an ezarritako debeku batzuk etetea aztertzeko. Akordioa lortuko balitz, Iranek 4,5 milioi petrolio upel ekoitziko lituzke eguneko; orain, 2,5-3 milioi ekoitz ditzake gehienez.

Shell, barkamen eske

Shell konpainiak, berriz, iragarri du «berehala» utziko diola Errusiako petrolioa erosteari, ez dituela eperako kontratuak berrituko, eta Errusiako konpainietan dituen aktibo guztiak salduko dituela. Joan den astean petrolio erosketa bat egin eta horren harira kritikak jaso ondoren hartu du erabakia.

Europako Batzordeak energia merkatuen inguruko jarrera aldatu du, eta prest agertu da argindarraren gehieneko prezioa «aldi baterako» mugatzeko. Gasaren «etengabeko» garestitzeak argindarraren prezioa igoarazi duen honetan, horri aurre egiteko behin-behineko neurri sorta bat aurkeztu du. Apiriletik aurrera sartuko lirateke indarrean, ACER energia arautzen duten erakundeen lankidetza agentziari agindu dion txostenaren ondorioak jasotzean. Epe motzeko neurriekin batera, Errusiako gasarekiko mendekotasuna txikitzeko nahia ere plazaratu du.

Argindarraren prezioak markak hautsi ditu berriz ere. Ukrainako gerrak gasa garestitu du, eta, haren eraginez, sistema marjinalistaren lotsak azaleratu dira. Hego Euskal Herrian, 545 euro ordaindu zen megawatt-ordua batez beste atzo, eta, Ipar Euskal Herrian, 540 euro. Arazoak Europa osoa astindu du, eta EBk hura konpontzeko «erreminta kutxa» adostu du.

Preziorik garestienak mugatzeko estatuen ahalmena da deigarriena. Dena den, batzordeak zehaztu du «aldi baterako» eskubide bat litzakeela, «larrialdi egoera» bati aurre egiteko onartua. Beste neurri bat izan daiteke, esaterako, enpresa elektrikoen irabaziei behin-behineko zerga gehigarriak ezartzea. Espainiako Gobernua neurri hori indarrean jartzen saiatu zen iazko abenduan, eta asmoa urardotu behar izan zuen, argindar konpainien presioaren eraginez.

Gas gutxiago erabili

Epe luzera, Errusiako gasarekin duen mendekotasuna txikitu nahi du EBk. Horretarako, trantsizio ekologikoa «bizkortuko» du, gas biltegiak handituko ditu, eta gas hornitzaileak dibertsifikatu. Europak kontsumitzen duen gasaren %40 Errusiatik dator, eta hori zama handiegia da, Ursula von der Leyen batzordeko presidentearen ustez: «Independentzia behar dugu Errusiaren gasarekiko. Ezin gara fidatu esplizituki mehatxatzen gaituen hornitzaile batekin».

Europak %30 gas gutxiago kontsumitu nahi du urtero, eta, bide horretatik, 2030erako bi heren murriztuko luke Errusiako gasarekin duen mendekotasuna. Alderatzen jarrita, iaz 155.000 milioi metro kubo erosi zizkion Errusiari, eta EBren asmoa da zortzi urte barru gas kontsumo osoa 100.000 milioi metro kubokoa izatea. Horretarako, apirilean lege proposamen bat aurkeztuko du, zeinaren arabera urriaren 1erako kontinenteko gas biltegiek %90ean egon beharko baitute. Arau hori betetzeko, estatuen arteko kontrol eta elkartasun printzipio batzuk ezarriko ditu.

Eta nola aplikatuko da printzipio hori? Besteak beste, estatuek gasa elkarrekin erosteko modua emanez, eta hornitzaileekin harremanak erraztuz. Batzordeak zehaztu duenez, datorren negurako 500.000 milioi metro kubo gas likidotu inportatu ditzake Qatarretik, AEBetatik edo Afrikako ekialdeko herrialdeetatik.

Arcelor Mittalen Olaberriko lantegiak ekoizpena eten du energiaren prezioaren igoeragatik. Arratsaldean erabakiko dute asteazkenetik aurrera ekoizpena berriro martxan jarriko duten ala ez. Energiaren prezioaren arabera hartuko dute erabakia, enpresako iturriek jakinarazi dutenez.

Arcelor Mittalen Olaberriko lantegiak ekoizpena eten du energiaren prezioaren igoeragatik. Arratsaldean erabakiko dute asteazkenetik aurrera ekoizpena berriro martxan jarriko duten ala ez. Energiaren prezioaren arabera hartuko dute erabakia, enpresako iturriek jakinarazi dutenez.

MasMovilek eta Orange Espainiako merkaturako itun komertzial bat abiatu dute. Bi telekomunikazio enpresek iragarri dutenez, Espainian negozioak konbinatzeko negoziazio prozesua hasi dute. Akordioak Orangeren kontrolpean egongo litzatekeen salmenta eskaintza publiko bat egiteko aukera jasotzen du.

Nazioarteko merkatuetan gasak markak hautsi ahala, zenbait marka puskatzen ari dira Europako argindarraren merkatuetan. Iberiar penintsulako merkatuan 442 eurora iritsi zen megawatt-ordua merkatu arautuan dauden Hegoaldeko herritarrentzat, inoizko preziorik garestienera. Baina hori gutxi da gaur izango duenarekin konparatuta: 545 euro MWh. Iluntzeko zortzietatik bederatzietara 700 eurora helduko da.

Horri aurre egiteko neurriak iragartzekoa da gaur Europako Batzordea; Espainiak eta Frantziak askotan eskatu dioten moduan, baliteke neurrietako bat izatea gasaren prezioa kentzea pool edo handizkako merkatuko prezioa erabakitzen duten aldagaietatik, edo haren pisua gutxitzea.

Duela bi aste Errusiak Ukrainan hasi zuen gerrak energiaren prezioaren gorakada eragin du, argindarrarena, gasa naturalarena nahiz petrolioarena. Brent petrolio-upelaren prezioa 123,21 dolarrera iritsi da, gas naturalarena 270 eurora eta argindarrarenak 400 euroko langa gainditu du.

Markak hautsita, inoizko prezio garestiena izango du argindarrak astearte honetan: 544,98 euro/MWh. Ordu tarteak kontuan izanda, 19:00etatik 20:00etara joko du goia agindarraren prezioak: 700 euro/MWh. Aldiz, 03:00etatik 04:00etara egongo da merkeen: 424,88 euro/MWh.

Lan-arrakala Euskadin: Emakumeen eta gizonen lanari buruzko Eustaten datuak. Eustatek argitaratutako txosten baten arabera, emakumeen lan baldintzak prekarioagoak dira batezbestekoa baino.

Ukrainaren inbasioak ezohiko erantzuna ekarri du Europako Batasunaren aldetik. Ezohikoa, bizkorra izan delako; Batasunaren tradizioak dio ezer egin aurretik eztabaida amaiezinak eta antzuak behar direla, eta erabakiak ordu txikietan hartzen dituztela gobernuburuek, nekeak jota. Ezohikoa, erabaki gogorrak izan direlako eta, Errusiako eliteari eta herritarrei ez ezik, EBko herritarrei ere kalte egingo dietela onartu dutelako.

Zintzo mintzatu zen Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroa, mikrofonoen aurrean aitortu baitzuen EBk «gerra ekonomikoa» deklaratu ziola Errusiari, eta haren ekonomia hondoratu nahi zutela. Hizkera aproposa ez zela esan zuen gero Frantziako Gobernuak, baina, azken finean, arrazoi osoa zuen Le Mairek: EB, ezer baino gehiago, batasun —eta potentzia— ekonomiko bat da, eta haren arma nagusiak ekonomikoak dira.

Errusiara esportatzea edo handik ezer inportatzea asko zaildu du —energia da salbuespena—, finantza sistema eta Errusiako Bank Zentrala itotzen ari da, oligarken ondasunak kentzen eta kontuak izozten… Hizkera militarra erabilita, Errusia Mendebaldetik setiatu dute EBk, Erresuma Batuak eta AEBek. Ondorioak jada hasi dira antzematen Errusiako herritarrak: errubloaren amiltzeak —inbasioaren aurretik, euro bat 90 errublo ziren, eta orain, 125— produktu inportatuen prezioa biderkatu du eta produktu askoren eskasia hasi da, interes tasak %20era iritsi dira, kapitalen mugimendua mugatuta dago, ezin diete dirurik bidali atzerrian bizi direnei, akzioek ia balio osoa galdu dute, eta denbora kontua dirudi Errusiak zorra pagatzeari uztea. Labur esanda, krisi bat eragin dute. Zentzu horretan zaila dirudi Errusiak pilatutako erreserbak nahikoak izatea egoera gainditzeko.

Gainera, deigarria da Mendebaldeko enpresak setio horretan buru-belarri parte hartzen ari direla; Errusiako fabrikak eta dendak ixten ari dira, eta desinbertsioak iragartzen. Jasango zituzten presioak, noski, eta egia da zigorrek jarduna ere oztopatuko zietela baina nabarmena da multinazionalek ez dutela eman nahi Vladimir Putin laguntzen ari diren itxura. Gerra ahalegina dela, alegia. Petrolio konpainiak hasi ziren —BP, Shell, Equinor, ExxonMobil…—, haien atzetik autogileak —Volvo, Mercedes, VW…—, baina ondoren sektore guztietakoak batu dira: H&M, Google, Apple… Kapitalismo solidarioa? Zuriketa operazio bat?

Aurrekaria izango al da?

Ez du arrazoirik falta argudiatu nahi duenak EBk aurretik hain irmo jokatzeko aukerak izan dituela. Egoerak ez dira berdinak —inoiz ez dira—, baina «askatasunaz» eta «demokraziaz» hainbeste mintzatzen den erakunde batek ez zuen oso urrutira joan behar lurralde baten nazioarteko legediaren aurkako okupazio armatuak zigortu nahi bazituen. Baina Saharari, Palestinari eta Kurdistani dagokienez —hiru besterik ez aipatzearren—, beste logika batzuk nagusitu dira orain arte.

Atarikoa izango al da Ukrainarena? Baliteke ezetz, baina behin EBk bere arma ekonomikoak indarrez erabiltzea erabaki ondoren, berriro egiteko presioak ez zaizkio faltako; ezta aukerak ere ez, zoritxarrez. Lehen ezinezkoa zena —oligarkei ondasunak hartzea, esaterako—, orain posible da, Leninek gogorarazi zuen moduan, historia bizkortu egiten delako une jakin batzuetan.

Ukrainaren inbasioak izango du beste ondorio bat: zakarrontzian daude azken hilabeteetan egindako aurreikuspen ekonomiko baikorrak. Aldatuko dituela —okerrera— aitortu du Eusko Jaurlaritzak, klusterren arduradunen ahotik entzun ondoren lehen kalteak jasaten ari direla.

Europako ekonomiak pandemia erabat atzean utziko zuen urtea izan behar zuen 2022ak, eta, zorte pixka batekin, inflazioaren piztia baretuko zuena. Gaur-gaurkoz, berriro atzeraldia egongo dela ezin da ziurtzat eman, Errusiarekiko harreman ekonomikoak ez direlako hain sakonak. Baina arriskua energia sektoretik dator: Errusia EBren gas eta petrolio iturri nagusia da, eta, fluxu hori eteten edo murrizten bada, arazoak edonora zabalduko dira: etxeetako berogailuetara, autoen, kamioien eta itsasontzien deposituetara, argindar sorkuntzara, altzairugileen labeetara… Baina ez dago zalantzarik energiaren merkatuak aztoratuta jarraituko duela, horrek prezioak handituko dituela, eta inflazioak problemak sortuko dituela herritarren patriketan, enpresen kontuetan eta negoziazio kolektiboan.

Bruselak 2023an hasi nahi zuen gerrikoa estutzen, eta abiatua zuen defizitaren eta zor mugak berriro ezartzeko prozesua. Baina asmo hori auzitan dagoela onartu du Paolo Gentiloni EBko Ekonomia komisarioak, gerrak berak, Errusiari jarritako zigorrak, Ukrainari emandako laguntzak eta errefuxiatuen harrerak kostu gehigarriak ekarriko dizkietelako estatukideei. Maiatzean har dezake erabaki bat, udaberriko iragarpen ekonomikoak egitean. Lehenago, etzi, etor daiteke argindar merkatuaren erreforma, gasak ez dezan hainbesteko pisua izan argindarraren prezioan.

Diru politikan ere izango du ondorioa Ukrainako gerrak. EBZ Europako Banku Zentralak martxoan itxiko du pandemiari lotutako zor erosketa programa, eta, inflazioaren presioaren ondorioz, urtarrilean Christine Lagarde EBZko presidenteak ez zuen erabat baztertu interes tasak aurten bertan igotzea. Banku zentraleko arduradunen azken adierazpenetatik uler daiteke aukera hori jada ez dagoela mahai gainean. Gerra giroa dago.