Marinelen senideak: “Hil direla badakigu, baina ez dute abandonatzerik merezi”. “Ez dugu lankidetzarik, laguntzarik eta babesik sentitzen. Espainiak dituen baliabideak jartzea nahi dugu. Kanadak jarri nahi ez baditu, Espainiak baliabide nahikoak ditu zonaldean”, defendatu dute.

Bilboko Portua % 5,55 hazi zen 2021ean, eta aurten 7,4 igotzea espero du. Bidaiariei dagokienez, % 62 egin zuen gora pandemiak eragindako murrizketak murriztuta, eta 73.000 pertsonara iritsi zen. 2022an 79 gurutze-ontzi porturatuko dira Getxon, “jauzi kualitatiboa”.

Europako funtsak ez direla enpresetara iritsi oraindik ohartarazi du MCCk. Iñigo Ucin Mondragon Korporazioko presidenteak ez du uste taldea, bere osotasunean, edo zati bat burtsara aterako denik, ezta epe luzera ere.

Beterri-Buruntzako hainbat enpresa eta eragile biltzen dituen ekimenak ostegunean aurkeztuko ditu bere ekintza plana eta aurtengo helburuak, Usurbilen. 2019an sortua, parte hartzean oinarrituriko proiektuen ekosistema sustatu nahi du sareak eskualdean, ekonomia eraldatzailearen balioekin bat eginez.

IRUÑEA. Ostalaritzan oso zabalduak daude behin-behineko kontratuak, eta horietako asko partzialak dira, asteburuko jarduera handiagoari erantzuteko. Bada, CCOO sindikatuak kopuruak jarri dizkio sektorearen prekaritateari Nafarroan. Tabernetan eta jatetxeetan aritzen diren langileen %40k behin-behineko kontratua dute, sindikatu horren azterketari jarraikiz. Gainera, hamar langiletik kasik hiruk kontratu partziala dute, eta sektore feminizatua dela berresten duen datu argia ere islatu du azterketak: hamar langiletik zazpi emakumeak dira. Prekaritatea ez ostalaritzan, aski da izenburua dauka sindikatuak plazaratutako txostenak.

Nafarroako CCOOko kide Ruben Belzunegik nabarmendu du azken hamarkadan «kontraesan handia» dagoela ostalaritzaren BPGaren hazkundearen eta haren enpleguaren kalitate eskasaren artean. «Lan prekaritatea kronikoa da sektorean», esan du. «Ostalaritza errentagarria den arren, oso soldata apalak eskaintzen ditu, eta lanpostu eskasak; azpikontratazioa eta arauak ez betetzeko joera daude horren atzean. Kontratazio partziala abusuz baliatzen da; lanaldiak luzatu egiten dira, eta ordainketa asko beltzean egiten dira». Horrek profesionalizatzeko arazoak sortzen ditu: «Beste lanpostu bat aurkitzeko behin-behineko lanbide gisa ikusten du beharginak».

Maxamek Galdakaon (Bizkaia) duen plantako langile guztiek ekin diote greba mugagabearen deialdiari. Lanuztea atzo hasi zen, eta, langile batzordearen arabera, ekoizpen kateko operari guztiek egin zuten greba. Lehergai sektoreko multinazionaleko zuzendaritzak Maxam Outdoors ehiza materiala ekoizten duen enpresako arloa saldu du, eta mugimendu horrek 67 kaleratze eragingo ditu Galdakaon. Langile batzordearen arabera, lanpostu horiek mantendu daitezke, eta, kaleratzeak egitekotan, modu ez traumatikoan bideratu daitezke.

Dinamita deitzen diote Maxamen lantegiari Hego Uribe osoan. Trenbide alboan dago, Zuhatzu auzoan, eta atzo ez zen zaratarik egon bertan. Iragan igandean plantako 390 langileek, asanbladan bilduta, langile batzordeak (UGT, CCOO, SIM eta ELA) eginiko greba proposamena babestu zuten. Goizeko txandan zen hastekoa greba mugagabearen deialdia, eta ez zen inor sartu lanera. Piketea han agertu zen, baita ertzain ugari ere. Istiluen aurkako hogei bat polizia joan ziren lantegiko kanpoaldera, hainbat furgoitan. Langile batzordeak «gehiegizko presentzia poliziala» salatu zuen ohar bidez.

Maxam Galdakaok bi ekoizpen lerro ditu: lehergailuak egiten dituen 320 langileko handia, eta ehiza kartutxoak ekoizten dituen 70eko txikiagoa. Hori desagertu egingo da, alor hori erosi duen enpresak itxi egingo duelako. Kaleratzeen eragina, baina, Galdakaoko bi lantegietara iritsiko da. Enpresak 67 kaleratze egin nahi ditu: kartutxo fabrikako hamasei langile finko, lehergai lerroko 21 eta behin-behinean dauden hogeita hamar langile. Horiez gain, kaleratze ordainduak egitea planteatu diote batzordeari.

Batzordearen ustez, kaleratze horiek eragotz daitezke, besteak beste, aurreraturiko erretiroak eskainiz edota lau urteko baimenak hartzeko aukera emanez. Negoziazio zaila izango dela dirudi. Maxamek beste kartutxo planta bat du Iruña Okan (Araba), eta erosleek hura ez dute itxiko.

ITPren auzia, Madrilen

Maxamen gatazka hasi berri da; PCB-ITP Aeroko langileek, berriz, atzo ekin zioten berenaren azken atala beharko lukeenari. Auzitegi Gorenak enpresak egin asmo dituen 83 kaleratzeen kasua aztertu zuen. EAEko Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin zuen zuzendaritzak Sestaoko eta Barakaldoko (Bizkaia) plantetan egin nahi zuen erregulazioa, eta ebazpen horri helegitea jarri zion.

Turbina enpresak egin nahi zuen erregulazioa baliogabe mantentzen duen edo legezkoa den argitu beharko du Gorenak. Edo, beste modu batera esanda, zer neurrik duen lehentasuna: lan araudi orokorrak edo COVID-19aren eraginarengatik kaleratzeak egitea eragozten duen salbuespenezko dekretuak. Ebazpena zazpi-hamar eguneko tartean espero da.

Hitzarmen Ekonomikoa berritu gabe dago oraindik. Abenduaren 20an, Nafarroako eta Espainiako gobernuek garai berrietara egokitutako eguneratzeak hitzartu zituzten: funtsean, Nafarroak bere gain hartuko zituen Google eta Tobin tasen eta merkataritza elektronikoko zergen bilketa, eta finantza arloan BEZaren doikuntzak adostu zituzten. Abenduaren 23an, neurri sorta hori aho batez onartzekoa zen Nafarroako Parlamentuan, baina, legean egindako beste aldaketa batek Geroa Bairen eta EH Bilduren haserrea piztu, eta Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak erretiratu egin behar izan zuen proposamena. Bi hilabete iragan dira geroztik, eta korapiloa ez da askatu. Alderantziz, trinkotu egin da.

Hitzarmen Ekonomikoaren 67. artikuluak bi gobernuen arteko koordinazio batzordearen eskumenak zehazten ditu, eta horien artean dago ekarpena kalkulatzeko negoziazioa. Orain, proposatutako aldaketan, hau gehitu dute: «Ekarpena kalkulatzeko aldagai bat gehiago da egozpen indizea». Ekonomia eta Ogasun Departamentuaren arabera —PSNren kontrolpean dago—, kontu tekniko bat besterik ez da.

Aitzitik, Geroa Baik eta EH Bilduk nabarmendu dute aldaketa ez dela teknikoa, politikoa baizik: Geroa Baiko Uxue Barkosek zehaztu du egozpen indizeak garrantzi handia duela. «%1,6ko indizea Nafarroak estatuari ordaintzen diona da. Zifra politikoa da. Egia da oinarrian azterketa tekniko bat dagoela, baina atzean akordio politiko bat dago». EH Bilduko Adolfo Araizen arabera, liskarraren muina da nork erabakitzen duen horri buruz. «Hitzarmeneneko gairik inportanteenetako bat hau da: nori dagokion indize hori zehaztea».

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez bezala, Nafarroan koordinazio batzordearen akordio orok parlamentutik iragan behar du derrigorrez, eta hark iritzia ematen du. Bi taldeen ustez, aldaketa hori onartuta aukera izango da etorkizunean egozpen indizea aldatuz gero parlamentuaren erabaki ahalmenetik at uzteko. Barkosen ustez, gauza bat da batzordeak «doikuntzak egitea», eta bestea erabakiak hartzea. «Eutsi egin beharko litzaioke gure erabaki ahalmenari. Nafarroako Parlamentuari dagokio zerbait esatea eta erabakia hartzea», gaineratu du Araizek. Biek argitu dute autogobernuaren lorpen bat dela hori.

Orain arte, Ekonomia eta Ogasun Departamentua bi aldiz bildu da Geroa Bairekin eta EH Bildurekin. Bi taldeen ustez, erraz askatu daiteke korapiloa: 67. artikuluan egindako aldaketa kendu eta testua «lehen zegoen bezala» utzita. «Denen mesederako da, eta bakoitzak bere jarrerari eutsiko lioke», arrazoitu du Araizek. Horrek eskatuko luke berriro bi gobernuak biltzea eta ohar txiki hori kenduko dela onartzea. Testua, gainerakoan, aho batez onartuko litzateke legebiltzarrean.

Haatik, Ekonomia eta Ogasun Departamentuak ez du bide hori hartu nahi. Azken bileran, Elma Saiz kontseilariak proposatu zien akordioa bere hartan onartzea eta ondoren aditu talde bat osatzea Hitzarmen Ekonomikoarekin erlazionatutako bi gai azter ditzan: batetik, Espainiako zor publikoaren bilakaerak zer eragin izan dezakeen Nafarroak aurrerantzean estatuari pagatu beharreko ekarpenean; eta, bestetik, egun indarrean den %1,6ko egozpen indizea egokia ote den. Eskaintza horri erantzuteko martxoan beste bilera bat egitera deitu du.

Barkos ez dago ados planteatutako formularekin: «Ez dezagun jarri orga idien aurretik». Haren irudiko, aztertu beharreko gaiak izan daitezke horiek, baina ez du te zerikusirik auzi honen funtsarekin: nork erabakitzen duen egozpen indizearen inguruan. Bat dator Adolfo Araiz: «Guk nahi dugu argi gera dadila parlamentuari dagokiola erabakia hartzea, baina horri buruz ez digute ezer esan».

Korapilo hau testuinguru politiko berezi batean dator, eta horrek mesfidantza areagotu besterik ez du egiten. « Oraindik ez dakigu zergatik sartu den aldaketa hori», aipatu du Barkosek. Departamentuak arrazoitu du aldaketa auzi txikia eta teknikoa dela, baina orduan zergatik haserretu nahi ditu gobernu barruko bazkidea eta legealdiko bazkide nagusia, jakinik haientzat «oso gai garrantzitsua» dela?

Navarra Suma adi

Abenduren 23an, Navarra Suma ere aldaketaren aurka azaldu zen, baina orain azaldu du «egoera aztertzeko prest» dagoela. Barkosen ustez, baliteke mugimenduok zerikusia izatea lan erreformaren inguruko akordioarekin. PSOEren eta UPNren arteko bost puntuko akordioan ez da aipatu Hitzarmen Ekonomikoaren auzia, baina horrek ez du esan nahi hartan ez dagoenik. Testua ezabatu nahi izateak Geroa Bairi susmoak areagotu besterik ez dio egin. «PSNk UPNrekin akordioa egitea erabakitzen badu, otsailaren 3koak beste dimentsio bat hartuko du».

Adolfo Araizek uste du gobernuak ez duela amore emateko borondaterik, eta denbora irabazi nahi duela «lan erreformaren zurrunbiloarekin» erlazionatu ez dadin. «Azaldu beharko du zergatik nahiago duen Navarra Sumarekin adostu eta ez bere gobernuko bazkidearekin eta gurekin».

Gutxieneko diru-sarrera Euskadira transferitzeko akordioa, airean oraindik. Jaurlaritza eta Espainiako Gobernua berriz bildu dita asteazken arratsaldean, baina ez dute akordiorik lortu, goizean lehendakaria “itxaropentsu” agertu bazen ere.

Sindikatuetako ordezkariak EAEko ospitaleen aurrean protesta egin dute, Osakidetzan deituta dauden bi greba egunen atarian. Ez dute deialdia bertan behera uzteko arrazoirik ikusten.

Jaurlaritzak 590 milioi euro bideratuko ditu aurten enpresa txiki eta ertainei laguntzeko programetara. Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak informazio-jardunaldi telematikoak egingo ditu otsailaren 23, 24 eta 25ean enpresei laguntza-planeko 74 programen edukia azaltzeko.