Espainiako Gobernuak eta kideek “egonkortasuna” bermatuko dute lan erreforman bat etorri ez arren. Gobernutik nabarmendu dute “gehiengo progresistak” bere horretan dirauela, eta legeak onartzen jarraituko dutela etorkizunean, lan erreformaren botazioak eragingo ez duelarik.

Gasolinak marka historikoa hautsi du bederatzi urte beranduago, 1,538 euro litroa. Era berean, gasolioaren prezioak gora egin du seigarren astez jarraian, eta 1,445 euro maximo historikoaren azpitik dago (% 1,6), baina bosgarren salneurri garestiena gainditu du.

Oro har joan den urtea ona izan zen Bilboko eta Pasaiako portuentzat. Susperraldi ekonomikoak mundu osoko itsas garraioan eragindako logistika arazoek erabat baldintzatu dute haien jarduna, baina 2020. urteko emaitzak hobetzea lortu dute. Dena den, Bilboko portua pandemia aurreko kopuruetatik urrun dago oraindik: %11,9 azpitik. Pasaia, aldiz, bigarren urtez jarraian gainetik egon da: %9 iaz.

Dena den, Bizkaiko portua da, alde handiz, salgaien sarbide eta irteera nagusia Hego Euskal Herrian: iaz guztizkoaren %89,8 egin zen handik. 2020a oso urte txarra izan zen, %16,65eko erorikoarekin. 2021a mantso hasi zuen, baina hilabeteek aurrera egin ahala, trafikoa bizkortuz joan zen, eta %5,58ko hazkundearekin amaitu zuen, guztira 31,3 milioi tona mugituta; pandemia aurreko urtean baino 4,2 milioi gutxiago.

2020ko datuekin alderatuta, salgaien garraioan %13,53ko hazkundea izan zen Bilboko portuan: besteak beste, metalgintzako produktuak, mineralak eta gisakoak sartzen dira atal horretan. Edukiontzietan garraiatutakoak, berriz, %9,15 hazi ziren.

Bizkaiko portuan, dena den, garrantzi berezia dute gas likidotuaren eta petroliotik eratorritakoen trafikoak. Han daude Bahia de Bizkaia gasifikatze planta eta Petronorren findegia: produktu horien garraioa %2,16 murriztu zen 2021ean, eta, 2019ko datuekin alderatuta, %14,7 apaldu zen. Eragin zuzena izan dute Petronorrek urtean zehar bere fintze linea batzuk gelditu izanak eta Europako gas biltegiak hornitzeko kontinenteko portuen artean egon den lehia handiak.

Siderurgiak bultzatuta

Pasaian ez dute arazo hori izan, likidoen garraiorik ez baita egiten han. Ezta edukiontziena ere. Hori dela-eta Bilbok baino hazkunde handiagoa izan du azken urtean: %16,48koa (3,5 milioi tona, guztira). Hori, neurri handi batean, produktu siderurgikoen trafikoaren igoeraren ondorio da. Horiek bilduta, %20,4 hazi da salgaien garraioa Pasaian.

Portuko beste merkantzia nagusia autoak dira. Eta kasu horretan emaitza negatiboa izan da, bigarren urtez jarraian: -%11,4koa. Autoen produkzioa nabarmen murriztu zen iaz, osagai faltagatik, eta horrek eragin zuzena izan du salmentetan eta garraioan.

PSOEk eta Unidas Podemosek «inoizko gobernurik ezkertiarrena» osatu dute Espainian askorentzat, baina, gaur, eskuinaren heldulekua izango du Diputatuen Kongresuan, CEOE patronalak baldintzatu duen lan erreforma baliozkotzeko. Dena den, boto guztiak zenbatu arte ez da jakingo legegintzaldiko lege garrantzitsuenak aurrera egingo duen ala ez, hain aldrebesa baita egoera, gobernuak ohiko bazkideak alde batera utzi eta eskuineko babesa bilatu ondoren. Azkenean geometria aldakorra deitu duten horrek bidea zabaltzen badu, Pedro Sanchezen gobernuak helburua lortuko du: «Koma bakar bat ere aldatu gabe» jarraituko du indarrean urte berriarekin batera lan merkatua arautzen duen legeak.

Eta nola lortuko du babes nahikoa dekretua baliozkotzeko? Ariketa konplexu baten bidez, non PDeCAT eta UPN funtsezkoak izango diren. Biak ala biak baiezkora joko dutela argitu zuten atzo iluntzean. Bada, orain arte jakinarazitako botoen arabera, 176 baiezko daude dekretua baliozkotzeko. UPNren bi diputatuekin eta PDeCATen lauekin batera, Ciudadanosenak eta beste talde txiki batzuenak izango ditu Pedro Sanchezen gobernuak; besteak beste, Mas Pais, Teruel Existe eta Compromisenak. Ezezkoak, berriz, 173 izango dira, batzen badira PP, Vox, ERC, EAJ, EH Bildu, Junts, CUP, Foro Asturias, BNG eta Ciudadanoseko diputatu transfugarenak. Laster ikusiko da ariketa horretan ez dion inork huts egiten gobernuari.

Errelatoa eraikitzeko lanak

Hortik aurrera errelatoa indartzea baizik ez zaio geratuko gobernuari, zuritzeko baliogabetu behar zuen lan erreforman aldaketa xumeak baizik ez dituela egin CEOE itunera erakartzeko. Errelato hori eraikitzen hasi dira azken orduetan. Yolanda Diaz Lan ministroak negoziatzeko «denbora» badela esan zion atzo ERCri, eta «serio» negoziatzeko, egin dizkiolako «proposamen batzuk». Segidan erantsi zuen elkarrizketa sozialerako mahaitik atera den idatzia «errespetatu» egiten dutela horiek. Alegia, koma bakar bat ere aldatu gabeko testuaz ari zen berriro. ERCko bozeramaile Gabriel Rufianek garbi erantzun zuen ez dutela «irentsiko» negoziatu gabeko dekreturik. «Errelatoa idazten ari dira jada», esan zuen: «ez dira negoziatzen ari».

Izan ere, PSOEk eskuineko hautua egin du dagoeneko, eta, horrekin batera, ohiko bazkideak alde batera uztea erabaki. Sanchezek nahiago izan du gobernuari arnasa ematen diotenek (ERC, EAJ, EH Bildu) legegintzaldiko lege izarrean ezezkora jotzeak ekar ditzakeen arriskuei aurre egitea CEOEk erreformaren ituna uztea baino. Presidenteak ez du uste gobernuaren egonkortasunari eragingo dionik.

Baina Unidas Podemos ez dago eroso eskuinaren babesarekin, oso agerian uzten baitu erreformaren arintasuna. Egoera horretan ulertu behar dira Diazen azken negoziazio saioak ERCrekin eta EAJrekin, eta ezezkoan daudenak estu hartzeko adierazpen gogorrak. Jakin berri diren langabezia datuetan, kontratu finkoen hazkundea islatu da, eta hori ere estu hartzeko tresna bihurtu da. Diazek azpimarratu du erreformaren ondorioak hasi direla nabaritzen, eta aurka bozkatzen dutenek langileei egindako mesede hori kenduko diela. ERCk mehatxu zuzena jaso du, gainera: Catalunya en Comuk iragarri du babesa kenduko diola Kataluniako Gobernuari ezezkora jotzen badu.

Alderdi abertzaleek, ordea, ez dute negoziatzeko inolako tarterik eduki. EAJko presidente Andoni Ortuzarrek «CEOE bere lekuan» jartzeko eskatu du asteon, negoziazio parlamentario bat egon dadin. Euskal itunak estatukoen gainetik jartzea besterik ez dute eskatu jeltzaleek, 2010eko lan erreforma iritsi arte zeuden moduan; hor jarri dute marra gorri bakarra, baina hori ere ez du aldatu nahi izan gobernuak, patronalaren mehatxupean. Beraz, EAJko diputatuek ezezkoa emango dute, azken orduko negoziazioek ezusteren bat eragiten ez badute behintzat.

Halaber, EH Bilduren ezetza segurua da, euskal itunen nagusitasuna eskatzeaz gain, kaleratze errazen eta merkeen araudia aldatzeko eskatu baitu, erreformaren muina, PPk goitik behera aldatu zuena langileen kalterako. Horiek horrela, litekeena da gaur Espainiako Kongresuak berrestea euskal lan itunek ez dutela segurtasun juridikorik edukiko eta kaleratzeak azken urteetan bezain errazak eta merkeak izango direla aurrerantzean ere.

Beltrani eta Sololuzeri omenaldia egingo diete Zaldibarko hondamendi ekologikoaren bigarren urteurrenean. Ia 60 kolektibok ekitaldiarekin bat egin dute. Zaldibar Argitu plataformak luizian hildako bi langileei omenaldia egingo die zabortegiaren ondoan.

Volswagenen zuzendaritzak, UGTk eta CCOOk aldi baterako enplegu erregulazio espedientea adostu dute Nafarroan. 2022ko otsailaren 3tik ekainaren 30era egongo da indarrean. Enplegu erregulazioko espedientea bultzatu duten arrazoiak konponduko ez balira, “luzatzeko aukeraz” hitz egin dute.

CAFek eta Iberdrolak hidrogeno berdeko trena bultzatzeko akordioa sinatu dute. Helburu nagusia isurketarik gabeko hidrogeno berdearekin trenbideko garraioa bultzatzea da.

PCB ITP Aeroko langile batzordeak hiru hilabete daramatza zain Eusko Jaurlaritzak eskainitako negoziazio prozesua has dadin. Azaldu dutenez, Lan Sailak azaroan proposamen bat egin zuen enpresa eta kaleratu asmo zituen langileak elkartzeko, eta oraindik ez dio ekin. Langile batzordeak onartu zuen eskaintza, baina ez dute izan enpresaren erabakiaren berririk, eta horregatik egotzi diote Jaurlaritzari «arduragabekeriaz jokatzea». Afera Espainiako Auzitegi Gorenaren esku dago, eta hilaren 16an aztertuko du.

Atzo bete zen urtebete enpresak 83 langile kaleratzeko bidea hasi zuenetik, eta, efemeride biribilaren harira, langileek egungo egoera zer-nolakoa den azaldu zuten. Bere garaian, EAEko Auzitegi Nagusiak lan erregulazioa indargabetu zuen, eta ITPk kaleratu asmo zituen 83 langileak etxean daude, soldata guztia kobratzen. Korapilo hori 16ko epaiketan askatuko da. Langileak negoziatzen saiatu dira tarte horretan, eta, EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi bezala, aldi baterako neurriak onartzeko prest agertu dira.

Azken urte honetan, langile batzordeak hainbatetan jo du erakunde publikoen atea, ebazpena alde izanda, enpleguak suntsitzea eragotziko luketen neurriak eskatuz. Are gehiago Jaurlaritzak publikoki onartu duenetik ITP Aeroren akziodunen artean sartu nahi duela. Langileen arabera, iazko azaroan Lan Sailak negoziazio prozesu bat hasi zuen «bi aldeentzako bidezko irteera bat aurkitzeko». Langileek baiezkoa eman zuten, eta, hiru hilabete geroago, oraindik ez dakite enpresak zer erantzun duen.

Langile batzordeak horregatik egozten dio «arduragabekeria» Jaurlaritzari, Auzitegi Goreneko epaiketa gero eta gertuagoa dagoelako: «Emaniko pauso guztiak adierazpen instituzional hutsak izan dira, bere burua apaintzeko eginikoak». Kritika urrunago eraman dute; haien iritziz, Jaurlaritzak, ITPko akziodunen artean sartzeko negoziatzen aritu denean, ez du jarri baldintza gisa kaleratzeak eragoztea: «Enpresako arduradunekin izandako kontaktu guztietan, ez dute hartu enplegua babesteko konpromisorik».

Eskaintza bizirik

Bi aste falta dira epaiketarako, eta langileek berretsi dute negoziatzeko prest daudela, «epaitegien ebazpenak errespetatuz». Langileak eta kaltetuak ahaleginak egiteko prest agertu dira beste behin. Urte honetan, auzitegiek legez kanpokotzat jo dituzte enpresak planteatu dituen aldi baterako bi erregulazioak, eta, hala ere, bat onartzeko prest leudeke.

Bestalde, nabarmendu dute Sestao eta Barakaldoko fabriketako giroa —ITP Aerok hegazkinentzako turbinak egiten ditu, eta PCB haren fundizioa da— mikaztuta dagoela, eta «nekea eta motibazioa falta» nagusi direla langileen artean. Era berean, berriz salatu dute langileak oraindik isunak jasotzen ari direla duela urtebete izandako istiluengatik.

Urtebete da Arabako Aernnova Aeroestructurasek enplegu erregulazioa abiatu zuenetik. Enpresak 82 langile kaleratu zituen Berantevillan duen lantegian (Araba), «arrazoi produktibo estrukturalak» zituela argudiatuta. ELA, LAB eta USO sindikatuek zuzendaritzari eskatu diote, ordea, atzera egin eta langile horiek «berehala» berriz hartzeko, enpresak ez duelako «arazo ekonomikorik».

Langileek eta sindikatuetako ordezkariek protesta egin dute Gasteizen. Izan ere, zain daude langileak, Espainiako Auzitegi Gorenak zer erabakiko. EAEko Auzitegi Nagusiak iazko apirilean ebatzi zuen kaleratzeak legezkoak zirela, baina langileek uste dute ez direla justifikatuak. Horregatik, helegitearen aldeko epaia espero dute. «Ekoizpena berreskuratu dugu, eta horrek argi eta garbi erakusten du krisia erabat koiunturala zela. Egoera horretan ezin da enplegu erregulazio bat egin langileak kaleratzeko», esan du Juan Carlos Gomez langile batzordeko ordezkariak (ELA). Madrilgo epaiketa hilaren 16an zen egitekoa, eta sindikatuek atzo jakin zuten hilabetez atzeratu dela.

Aernnovako langile batzordeak behin baino gehiagotan azaldu du enpresaren osasun ekonomikoa ona dela, eta uste dute gaur egungo egoerak hori bera berresten duela. «Denborak arrazoia eman digu», adierazi dute. Enpresak azken hilabeteetan harturiko bi erabaki erabili dituzte uste hori argudiatzeko: batetik, gogorarazi dute ITP Aero erosteko enkantean parte hartu zuela Aernnovak, Eusko Jaurlaritzaren babesarekin; eta, bestetik, 150 milioi euro ordaindu dituela berriki Embraerri Portugalen bi fabrika erosteko.

Langileen hitzetan, gertakari horiek erakusten dute enpresak ez duela arazo ekonomikorik, «ez orain, ez kaleratzeak egin zituenean». Eta zuzendaritzari egotzi diote pandemia baliatu nahi izatea enplegua «suntsitu, deslokalizatu eta prekarizatzeko». Izan ere, salatu dute azken urteetan ehunka lanpostu suntsitu dituela nola Arabako lantegian, hala Espainiako fabriketan, eta «baldintza okerragoak» dituzten beste fabrika batzuetara eraman dituztela haiek jaso ohi zituzten eskaerak. «Euskal Herrian eta Espainian bostehun lanpostu inguru suntsitu zituzten, justu orain Portugalen eskuratu dituztenak beste. Hori ezin da onartu», adierazi du Gomezek.

Eusko Jaurlaritzari, Arabako Foru Aldundiari eta gainerako erakunde publikoei ere deia egin diete; eskatu diete auzian «esku hartzeko», Araban aeronautika desagertu ez dadin. «Ezin dute jokatu ezer gertatuko ez balitz bezala». Izan ere, nabarmendu dute Aernnova hainbat erakunderen kapital publikoz sortu zela, eta azken urteetan diru laguntza ugari jaso dituela.

Gainera, langileek eta sindikatuetako ordezkariek azpimarratu dute aeronautikaren sektoreak baduela etorkizuna. Nabarmendu dute krisiaren ostean osatzen ari dela aeronautika, eta hala berretsi dutela Aernnovak eta Airbusek ere. Frantziako aeronautika enpresa erraldoia da Aernnovaren bezero nagusia. Fuselajea muntatzen du, besteak beste.

Lan erreformaren dekretua Espainiako Kongresuan negoziagarria ote den zalantzak uxatu ditu honezkero PSOEk. Ez da; idatzia ez du negoziatuko Pedro Sanchezen gobernuak, CEOE patronalak akordio hori izenpetzeak balio handiagoa duelako Sanchezentzat, Moncloara eraman zuten bazkideekiko aliantzak baino. CEOEren onespena ez da negoziagarria PSOErentzat, eta horrek eraman du erreforma baliozkotzeko eskuineko bidean aurrera egitera; eta gobernuak bermaturik ikusten du ganberaren oniritzia. «Dekretua onartzeko modua badago. Talde parlamentario guztiekin hitz egin dugu, eta baikorrak gara». Hector Gomez bozeramaile sozialistak argi erakutsi du gobernuaren formula zein izango den: Ciudadanosen eta UPNren botoei etekina ateratzea.

Biharko bozketaren emaitza jakiteko kristalezko bola bat beharko litzateke, baina Sanchezen gobernuak aurreikusitako zenbaketan baiezko nahikoak ageri dira: PSOE, Unidas Podemos, Ciudadanos, PDeCAT, Mas Pais, UPN, Compromis, Teruel Existe, PRC, CC, eta NC alderdienak. Ezezkoak lirateke beste guztiak: PP, Vox, ERC, EAJ, EH Bildu, Junts, CUP, BNG, Foro Asturias eta PPren zerbitzura jarritako Ciudadanoseko diputatu transfuga bat. Ezezkoak 173 lirateke bozketa horrela egingo balitz, baiezkoak baino gutxiago. Baina ariketa horretan UPNren baietza berretsi behar da, eta PDeCATena ere bai. Alderdi asko sartzen dira ariketan, eta horietako askok alda dezakete bozketaren norabidea.

Edonola ere, PSOEk egin du bere hautua, eta Pedro Sanchezek berak esan du ez duela uste «legegintzaldiaren egonkortasuna» ezbaian jarriko duenik bere ohiko bazkideek dekretuaren aurka bozkatzeak. Alegia, legegintzaldiko lege izarrean parlamentuko bazkideak baztertzeak eragin ditzakeen arriskuei aurre egiteko prest dagoela esan du lerro artean, CEOEk duela lehentasuna orain. Unidas Podemos, berriz, oso deseroso dago egoerak hartu duen norabidearekin. Erreformaren ustezko ezkertiartasunak sinesgarritasun gehiago galduko luke eskuineko alderdien babesa jasota. Horregatik, Yolanda Diaz Lan ministroa negoziazioetan ari da oraindik gobernuari arnasa eman ohi dioten alderdiekin. ERCk, EAJk eta EH Bilduk ipini dituzte beren marra gorriak, ordea, eta, erkidegoetako lan itunak estatukoen mende uzten baditu dekretuak (orain jasoa dagoen moduan), ezezkora joko dute. Are, EH Bilduren ezezkoa segurua da kaleratzeen araudia ere aldatzen ez bada.

EAJko presidente Andoni Ortuzarrek herenegun esan zuen «oraindik» denbora dagoela hitzarmenen lehentasunak aldatzeko, eta «lorgarria» dela helburu hori; baina PSOEk argi utzi du ezetz, dekretua koma bat ukitu gabe aurrera ateratzeko beste bide bat aurkitu duela, alegia. Eskuineko bide horrek, gainera, Unidas Podemoseko Diaz ministroaren meritu politikoak nabarmen apalduko lituzke ezkerreko hautesleei begira, ageriago geratuko bailitzateke egindako erreformaren urritasuna.

Batera edo bestera, esan daiteke grafikoki bete duela Sanchez presidenteak CEOE «bere lekuan» jartzeko Ortuzarren eskaera, patronaleko presidente Antonio Garamendi ondoan izan baitu adierazi duenean ohiko bazkideen ezetzak ez duela legegintzaldiaren egonkortasuna baldintzatuko. Arabiar Emirerri Batuetara eraman dituen hegazkinean zihoazen biak.

Protestak hiriburuetan

Euskal Herrian, berriz, lan erreforma onartu bezperan ere aterako dira kalera dekretuaren aurka diren sindikatuak. ELAk, LABek, ESK-k, Steilasek, Etxaldek eta Hiruk lantokietan eta herrietan biltzera deitu dute gaur goizerako. Igandean, milaka lagun batu zituzten Hego Euskal Herriko hiriburuetan, erreforma oso motz geratzen dela salatzeko, eta euskal alderdiei dei egiteko ez ditzaten babestu erreforma beren botoekin.

2010eko eta 2012ko lan erreformek ezarritako desorekak lehengoratu egin behar direla azaldu zieten atzo EAJko arduradunei, aurreko ostiralean EH Bildukoei esplikatu zieten moduan. Euskal esparruari eustea bakarrik ez, kaleratze errazen eta merkeen araudia zuzentzea ere «oinarrizkoa» dela esan zioten EAJri. Bi gaiak moldatu ahal izateko proposamen tekniko batzuk egin dituzte, gainera: batetik, «patronalak kaleratze objektiboak egiteko dituen erraztasunei mugak jartzeko», eta, bestetik, «euskal negoziazio kolektiboa errespetatua izateko, kanpo injerentziarik gabe».

Bada, Lan erreforma honi ez lelopean biltzeko deia egin diete herritarrei, dela lantokietan, dela herrietan sindikatuek. Hiriburuetan ere batuko dira: 11:30ean Bilboko Moyua plazan, Donostiako Alderdi Ederren eta Iruñeko Udaletxe plazan, eta 12:00etan Gasteizko Posta plazan.

CCOOko idazkari nagusi Loli Garciak, berriz, gutxietsi egin ditu ELAren eta LABen kritikak: «Elkarrizketa sozialetik ateratzen den edozein akordioren aurka jartzen dira». Behin-behinekotasuna amaitzeko «erreforma erradikala» dela uste du, eta ukatu egin du euskal itunek ez dutela lehentasuna izango, haien berme juridikoetan sartu gabe: «Nagusituko dira, bai noski».