Milatik gora pertsonak protesta egin zuten atzo arratsaldean, Donapaleun (Nafarroa Beherea), ELB sindikatuak deituta, Kanpoko hazkuntza, biharko laborantza lelopean. Hegazti gripearen testuinguruan, sail industrialak eragiten dituen «kalteak» salatu, eta Frantziako Estatuko administrazioaren jarrera deitoratu zuten. Herritar kolektibo baten sorrera iragarri zuten, elkarren artean antolatu, eta administrazioaren hiltze prebentiboak oztopatzeko.
Orain dela hamabost egun sartu zen hegazti gripea Lohitzüne-Oihergira (Zuberoa), eta Beti Aitzina etxaldea zen kabalak bizirik zituen azken hazkuntza. Orain arte ahateak sano ziren, baina asteazkenean test bat egin zieten albaitariek, eta egun bukaerarako iritsi zitzaien emaitza: positibo eman zuten. Administrazioko zerbitzuak ostegunean joan ziren etxaldera ahateak hiltzera. «1.300 ziren; gure ekoizpenaren erdia baino gehiago garbitu dute hiru orenez. Gu, lekuko ginen. Guretzako biziki bortitza izan da», kontatu zuen Julen Perez hazleak, hunkituta. «Laborari batentzat biziki neke da bere kabalak horrela joaten ikustea; ez da normala».
Kanpokoak, sanoagoak
Azken urteetan behin baino gehiagotan sartu da hegazti gripea Ipar Euskal Herrian, eta neurri zorrotzak agindu ditu Frantziako Gobernuak, hala nola, kabalak barnean atxikitzea. ELBren babesarekin, neurriak ez betetzea erabaki dute hazle batzuek. «Logikoa da», Panpi Sainte Marie sindikatuko kidearen hitzetan. Kanpoko hazkuntzetan diren kabalak «sanoagoak» direla baieztatu du. Sail industriala da arazoaren funtsa bere iduriko: «Debekatu ditzatela 20.000 ahateko etxaldeak, itzul gaitezen neurri txikietara, eta segur ez dugula eritasuna berdin biziko». Epe laburrean egoera konpontzeko txertoaren apustua egiteko prest badira ere, ELBko anitzen ustez ez da beharrezkoa. Euskal Herriko Kriaxera arrazako ahateek hegazti gripea gainditzeko gaitasuna erakutsia baitute engoitik. «Ikusi dugu gure etxaldeetan ahateek birusa harrapatu dutela, baina eritasuna gainditu dutela. Horrek erran nahi du antigorputzak sortu dituztela», esplikatu du. «Kriaxera sendoa da, baina uste dugu ahate arruntak ere ongi heziak balira ez liratekeela erituko. Kanpoan balira, sano… Pertsonak bezala da, beti barnean, eritzen dira».
Frantziako Laborantza Ministerioarekin Kriaxera ahateek hegazti gripeari nola erantzuten dioten aztertzea onartu zuten orain dela hilabete batzuk, baina oraindik ez dute emaitzarik. «Adi ibili beharko dugu, ez daitezen gutaz trufatu».
Ahoan bilorik gabe mintzo da Sainte Marie: beretzat, «eritasun komertziala» da pairatzen dutena. «Frantzia estatu esportatzailea da, eta hegazti gripearen ondorioz esportazioa blokeatua da; herrialde anitzek ez dute hegazti gripea dagoen tokian erosi nahi». Horregatik agintzen dituzte hiltze prebentiboak. «Barneko merkaturako balitz, eritasuna ez litzateke arazo bat».
2017ko apirilean hiltze prebentiboak oztopatzeko herri harresiak osatu zituen ELBk Nafarroa Behereko eta Zuberoako hiru etxaldetan. Etxalde haietako laborariak auzipetu zituzten, baina errugabe jo zituen auzitegiak. Orduan, ez zeramaten birusik ahateek. «Aldi honetan arriskutsuegia zen laborarientzat, zigor gogorrak arriskatzen zituzten».
Harreman tirabiratsuaren azken atala aste honetan izan da ikusgai. Ohikoa den suspensearekin, default edo zor ordainketaren etena gainean zegoela, 44.000 milioiko zorra ordaintzeko egutegi eta baldintza berriak adostu dituzte Funtsak eta Argentinako Gobernuak.
Alberto Fernandez peronistaren gobernuak oinordekotzan hartutako zorra da. Mauricio Macri eskuindarrak hartu zuen, 2018an, Argentinak bere burua finantzatzeko arazoak zituelako pesoaren ahularen ondorioz. «Bere kanpaina finantzatzeko hartutako zorra», ezkerrak argudiatu duenez, diru gehiena 2019ko hauteskundeen aurretik iritsi zelako. Donald Trumpek maileguaren aldeko presio egin izanak ez zion sinesgarritasuna gehitu.
Gogo txarrez hartutako zama izan da peronistentzat. Ez alferrik, haietako batek lortu zuelako Argentinaren eta NDFren arteko harreman toxikoa etetea, Nestor Kirchnerrek, lehengai garestien aroak krisiaren amesgaiztoa uxatu zuenean. 2006an kitatu zuen Kirchnerrek geratzen zen zorra, 9.500 milioi dolarrekoa, eta agindu zuen Argentinak ez zuela inoiz gehiago haren dirua eskatuko. Baina promesek, gezurrek bezalaxe, hanka motzak dituzte.
44.500 milioi euroko zorra
Zorra legez kanpokotzat jo eta pagatzeari uzteko bere barruan zeuden ahotsak entzun gabe —oso esanguratsua da Nestor Kirchnerren emazte eta haren ordezko Cristina Fernandez oraingo lehendakariordeak ez duela baloraziorik egin nahi izan akordioari buruz—, Alberto Fernandezen gobernua zorra ordaintzen aritu da, gehiago ezin izan duen arte. Iaz nekez lortu zuen 5.100 milioi dolar itzultzea, baina gehiegizkoa zen hurrengo urteotako faktura: 19.100 milioi aurten, 19.300 milioi 2023an, eta 4.900 milioi 2024an.
Ordainketa horiek lau urte eta erdiz atzeratuko dira, eta, tarte horretan, NDFk 44.500 milioi dolar gehiago emango dizkio Argentinari, eta hark berriro itzuliko dizkio Funtsari, oraingo zorra pagatzeko. Akordioa betetzen bada, lau urteak igarota zorra 44.500 milioikoa izango da oraindik, NDFk Macriri utzitako kopuru bera —53.000 milioi ziren, baina azken ordainketa bat geratu zuen Funtsak—.
Buenos Airesek hamar urte izango ditu dirua itzultzeko, betiere NDFko buruzagitzak eta Argentinako parlamentuak ere ituna onartzen badute. «Espero dugu Kongresuak ulertuko duela. Egin zitekeen akordiorik onena da. Zorra itzultzeko epe bat agortzen zenean genuen agoniatik ateratzen gaitu», esan zuen Fernandezek ostiralean, azken hauteskundeen ondoren parlamentuan indar handia duen oposizio eskuindarrari dei eginez. «Ulertu behar dute arduraren zati bat haiena dela. Onartu behar dute haiek sortutako arazo bat konpondu nahian gabiltzala».
Macristak ez ezik, bere aldekoen botoak ziurtatzeko ere badu karta bat Fernandezek. Izan ere, NDFk ohi baino bigunago jokatu du harekin, eta ez du oraingo honetan austeritate programa zorrotz bat inposatuko. Programa horietako bat izan zen, hain zuzen ere, Argentinarren begietara NDF etsai publiko nagusia bilakatu zuena: 2001ean ere, Buenos Airesko Gobernua diru eske joan zen Washingtonera, eta diruarekin ez ezik, gastu publikoan murrizketa gordinak egin behar izatearekin ere itzuli zen. Errezeta mingotsak okertu egin zuen egoera ekonomiko larria, eta krisi politiko eta sozial ikaragarri bihurtu. Azkenean, corralito-a ezarri eta gero, herrialdeak historiako porrotik handiena iragarri zuen.
Funtsak onartu zuen gaizki jokatu zuela 2018an Argentinari hainbeste diru utzita —inoiz emandako kopururik handiena izan da, nori eta zorrak ez ordaintzeko tradizioa duen bati— eta ez zuela diruaren erabilera kontrolatu.
Defizita txikitu beharko du
Iraganeko akatsengatik ikasi duela erakusteko, oraingoan NDFk ez du zuzenean eskatu gastu publikoa murrizteko, Martin Guzman Ekonomia ministroak nabarmendu duenez. Baina horrek ez du esan nahi argentinarrek ez dutenik nolabait gerrikoa estutu beharko. Hasteko, energiari emandako dirulaguntzak gutxitu beharko dituzte, eta hori mingarria izango da pobrezia hedatu den herrialde batean —biztanleen %35etik %40ra izatera igaro dira Fernandezen agintaldian—. Gainera, hitzartu dute defizit publikoa %2,5etik %0,9ra gutxituko dela hiru urtean. Orain arte, defizit hori Argentinako Bankuak diru gehiago isuriz bete du gobernuak —hori da inflazioa %50en bueltan izatearen arrazoietako bat —, baina akordioak dio banku zentralak diru gehiago inprimatzeari utzi beharko diola 2024rako.
Gastua murriztu nahi ez badu, diru gehiago lortu beharko du, zergak igoz edo hobeto bilduz, baina adituek ohartarazi diote ez dela hain erraza izango.
Zer irizpidek zehazten dute abeltzaintza estentsibo eta intentsiboaren arteko aldea?
Hektareako abere kopuruak. Zehaztasuna falta zaie eztabaida mediatikoei. Ematen du eredu estentsiboa babestu behar duzula gainerako guztiaren aurrean, eta eredu estentsiboa dagoela makroustiategien aurrean. Eztabaida garrantzitsu horri heltzerakoan, ez gara soilik produkzio ereduaz ari, baita kontsumo ereduaz ere. Horregatik, ondo zehaztu behar da. Adibidez, esnegintza intentsiboa da, baina eredu horren barruan, makroustiategia edo eredu familiarra izan ditzakezu. Nafarroan, bi etxalde baino ez dira estentsiboak esnearen sektorean, eta horietako bat Nafarroako Gobernuarena da; baina bi etxalde horietan ez da egunero kontsumitzen dugun esnea ekoizten.
Eta zein da gobernuaren jarrera errealitate horren aurrean?
Uste dugu eredu familiarrean abere kopurua jasangarria dela ingurumenarentzat, ekonomikoki iraunkorra dela sendientzat, eta lurralde orekari eusten diola batez ere. Makroustiategiek kolokan jartzen dute eredu hori. 2019an, foru dekretu baten bidez arautu egin zen ustiategiek gehienez izan beharreko tamaina, eta batetik besterako gutxieneko distantzia. Ustiategien eredu familiarra babestea bilatu zen, lurralde kohesioa zaintzen duelako. Hori da gure eredua.
Zer gertatu zen dekretuarekin?
Caparrosoko behitegiak errekurtsoa jarri zuen, dekretuak haien tamaina bikoizteko eskaera ukatzen zuelako. Epaitegiak arrazoia eman zien, enpresaren askatasunaren printzipioak argudiatuta, eta eskaerari baiezkoa ematera behartu gintuen. Konbentzituta gaude lurraldea babestu egin behar dugula makroetxaldeen aurrean, eta, animalien osasunaren legearen bidez, mugak ezarri ditugu espezieen arrisku epidemiologikoak gutxitzeko.
Greenpeacek salatu du ustiategien tamaina eta kopurua arautzeko kontrol falta handia izan dela oro har. Berandu dator?
Berandu? Uste dut dekretu horrekin aurrea hartuko geniela Espainiako Gobernuaren eta gainerako erkidegoen asmoei. Nafarroari hori aitortu egin behar zaio. Greenpeacekoek borondatea aitortu digute. Den den, konplikatua da; borondate politiko guztia izan dezakezu, baina azkenean auzitegiek erakusten dute noraino hel zaitezkeen. Juridikoki babesa emango digun formulak bilatu ditugu, eta Frantzian ez dago abere kopuruari buruzko araudirik. Biztanleria kontzientziatua du. Hori funtsezkoa da.
Nola eragingo dio legeak egungo etxaldeei?
Ez du atzerako eraginik, nahi izanda ere. 7.200 behi izateko Caparrosoko makroetxaldearen ingurumen baimena errealitate izango da. Hemen garrantzitsuena da bermatzea eredu hori ez dela errepikatuko, eta zaintza zorrotza egiten dela.
Auzitegiak behartuta, ingurumen baimen berria eman zenioten Caparrosokoari. Hala ere, beste bat prestatzen ari zarete?
Bai. Ustiategia bikoizteko eskaera 2015ean egin zuten, eta orduko araudiaren araberakoa egitera behartu gaitu epaiak, baina ordutik hona, ingurumen arloko exijentziak aldatu egin dira, eta eguneratzen ari gara.
Hondakinen kudeaketa zorrotzagoa eskatu zaie. Betetzen ari dira?
Printzipioz, euren intereserako denez, betetzen ari dira. Beste zigor espedienterik ireki izanaren berririk ez dut. Argi dugu: baldintzak ez badira betetzen, zigor espedientea irekiko dugu.
Alta, hemeretzi zigor espediente ireki zaizkio urteotan.
Komunikabideen bidez iritsi zitzaigun salaketa nabarmendu nahi dut batez ere [talde ekologistek eta Greenpeacek Aragoi ibaitik gertu digestato isuri bat salatu zuten iazko otsailean]. Ez zen ohiko praktika baten ondorio izan. Digestatoa lur baten mugan zabaldu, eta gainazaleko isurketa eragin zuen. Fiskaltzaren eskuetan utzi genuen. Geroztik, ez dugu beste informaziorik.
Hainbat taldek azterketa batean ondorioztatu dute makroetxaldearen ondorioz inguruko ur estazioetan nitrato maila modu nabarmenean igo dela. Kezkatuta zaudete abeltzaintza eta laborantza intentsiboak ibaien nitrato maila handitzen dutelako?
Nitratoak ongarri kimikoak dira. Europak zuzentarau bat du, eta belarritik tira egin dio Espainiari. Nitratoaren aurrean eremu zaurgarriei buruzko dekretu bat lantzen ari gara, kontrolak berritzeko eta sakoneko uraren kalitatea bermatzeko asmoz. Eremuak identifikatu eta horietan jarduera mugatzea da helburua.
Nekazaritza Politika Bateratua gai konplikatua da, eta itzulinguru ugari eman ditu bi urteotan. Zein da egoera?
Epeka doa. 2014tik 2020ra bitartekoa amaituta, 2021etik 2027ra artekoa onartu behar da. NPBk bi zutarri ditu: batetik, landa garapeneko planen bidez eskualdeetako gobernuok kudeatzen duguna; bestetik, laguntza zuzenak. Azken horien kasuan, Europak baldintza orokorrak eta finantzaketa ezartzen ditu, eta estatu bakoitzak bere plan estrategikoa garatzen du. Espainiako Gobernuak urtarrilaren 1ean aurkeztu du berea, eta Europako Batzordeak zer erantzun zain gaude orain.
Zein da zuen jarrera?
Egungo laguntza zuzenen banaketa ez dugu gustuko. Sektorearekin bat egiten dugu guztiz, eta parlamentuak ikuspegi hori babesten du. Banaketa horrek ez du babesten sektorearen profesionalizazioa eta eredu familiar profesionala. Egun, Nafarroan 12.500 onuradunek jasotzen dute laguntza zuzena, eta batez besteko adina 63,5 urte da. Onuradunen %48 pentsiodunak dira, eta %11k ez dute kotizatzen. Gainerakoak dira egun sektorean aritzen direnak. Ez diegu besteei dirua ukatu nahi, baina batik bat sektorean aritzen direnak lagundu nahi ditugu. Europak Espainiari gomendatu dio zehaztu dezala ondo zer den nekazari profesionala, ez duela balio kafea denentzat, orain arte egin duen bezala; gainera, Bruselak historikoak kentzea proposatzen du.
Nola geratu da azkenik Espainiak aurkeztutako plana?
Ez ditu gure eskaera nagusiak jaso: nekazari profesionala definitzea, eta eskubide historikoak kentzea.
Navarra Sumak zure kudeaketa kritikatu du horregatik.
Luis Planas [Nekazaritza] ministroaren asmoei men egitea leporatu ziezadaketen, baina justu kontrakoa egin dut. Harrigarriena da Navarra Sumak kritika hori egitea. Javier Esparzak, Landa Garapeneko kontseilari zenean, aho batez babestu zuen PPren gobernuak 2014an aurkeztutako plana. Orduan ere, oraingo auzi berak zeuden mahai gainean, baina haiek bai men egin zutela. Guk ezezkoa eman dugu; UPNk baiezkoa eman zuen.
Sektorea kexu da produkzio kostuak igo eta prezioetan islatzeko arazoak dituztelako. Adibidez, esnean. 2020ko Elikagai Katearen Legea betearazteko ardura eskatu dizuete UAGNk eta EHNEk.
Lege horren helburua da ekoizleek galerekin sal dezatela eragotea. Estatuko lege bat da, eta gure zeregina izan da kontrol lanetan aritzen den bulegoa indartzea, langile eta baliabide gehiago ipiniz. Ez dago gure gain ardura hori, baina uste dugu garrantzitsua dela kontratuak eta prezioak zaintzea. Sindikatuei esan diegu euren zeregina dela kontratuak salatzea, baldin eta kostuen azpiko prezioak ezartzen badizkiete. Ekoizlea katebegirik ahulena da, eta, horregatik, zaila da ordaintzen dizunari salaketa jartzea, baina sindikatuek lagundu dezakete jokabide hori identifikatzen.
Eta zaintza hori nola doa?
Zigor espedienteak ireki dira, eta ez esnegintzan, hain zuzen. Ezin dut gehiago aurreratu, baina zigor handiak izango dira.
Abenduko uholdeek 10.000 hektarea kaltetu zituzten. Zer ondorio izan dituzte?
Uholdeei aurre egiteko azpiegituretan bost milioi euroren kalteak eragin dituzte. Konponketa lan hori Ebroko Ur Konfederazioaren zeregina da. Laborantza azpiegituretan beste lau milioi euroren kalteak eragin ditu. Datorren hilean laguntza deialdi bat egingo dugu udalentzat eta azpiegitura horien erabiltzaileentzat, eta beste bat kalteen ondorioz lurra landu ezin dezaketen nekazariei zuzendua, errentaren galera konpentsatzeko. Laboreetan egindako kalteei dagokionez, aseguru etxeen elkartearen azken datuen zain gaude. Lursail batzuk asegurua izan arren, baldintza teknikoen ondorioz, estalduratik kanpo geratu dira, epe kontuengatik. Espainiako Gobernuari esan diogu presio egin dezatela estalduratik kanpo geratu diren horiek ere sar daitezen.
Aldaketa Klimatikoaren eta Trantsizio Ekologikoaren Legeak bide luzea egin du legealdi honetan, eta parlamentuan da.
Larrialdi klimatikoari erantzuteko legea da hori. Gizartea kezkatzen duen auzi bat da, eta erreminta horrek konpromiso klimatikoak betetzeko balio behar liguke; emisioak murriztea eta zehaztutako epeetan Nafarroa deskarbonizatua erdiestea. Funtsezko esparruetan eragiten du: eraginkortasun energetikoa, etxebizitza, mugikortasuna, lehen sektorea, industria eta administrazioa.
Glasgown izan zinen. Konpromisoak betetzeko balioko al du legeak? Ez al dator berandu?
Nahiago nuke legea lehenago onartu izan balitz! Legea bera baino gehiago, produkzio eredu honekin ingurumena hondatzen ari dela konturatu behar ginen. Beti helduko da berandu, baina hobe berandu baino lehen iristea.
Legearen finantzaketa da arazoetako bat. Nola finantzatuko da?
Trantsizio ekologikoa aurrera eramatera behartuta gaude Europako Itun Berdearen aterkipean. Europako Batasunak bultzatutako Next Generation funtsak prozesu hori guztia bultzatuko du. Egin beharrekoa da, bai ala bai. Funtsek trantsizio horretaranzko proiektuak finantzatuko dituzte. Fiskalitate berdea finantzaketarako beste erreminta bat izan daiteke, baina batik bat itun berde horrekin bat egiten ez duten praktiketan atzera eragiteko elementu gisa balio dezake.
Fiskalitate berdea funtsezkoa da?
Lege proiektuak fiskalitate berdearen beharraz hitz egiten du, baina ez du eperik jartzen. Batzordeetan ikusten ari gara eztabaidatu egin behar dela.
Onartuko da legea?
Fiskalitatearekin edo hura gabe, aurrera atera behar da. Behar dugu. Borondate oneko adierazpen publiko guztiak egin ditzakegu, baina legeak markatuko du emisioak murrizteko bidea.
Hegazti gripeak, urtez urte, krisia gailurrak ekartzen ditu. Akitania Berrian hainbat leku azkarki hunki dituelako, Frantziako Estatuko zerbitzu administratiboek milaka ahate prebentzioz hiltzea deliberatu dute. Batzuk jadanik hil dituzte; besteak, hiltzekoak. Hunkiak diren eremu gehienak, Pirinio Atlantikoak departamenduan, Biarnoan dira. Baina Ipar Euskal Herrian ere positibo agertu diren ahateak izan dira, Lohitzüne-Oihergin. Ahateen hazkuntza has eta buka sistema autartzikoan daraman Beti Aitzina etxaldeko kabalak sanoak zirelarik ere hiltzeko agindua emana zuten administrazio zerbitzuek.
Estatuko hego-mendebaldeko eremua aipatu da ahateen azken krisian; jada bi milioi ahate hil dituzte han, prebentzioz, eta ondoko asteetan gehiago (2,5 milioi ahate) hiltzeko agindua emana du Frantziako Gobernuak. Hegazti gripeak presentzia handia duen herrien zerrenda argitaratu zuten joan den astean; gehienak Landetakoak dira, eta batzuk Biarnokoak.
Ipar Euskal Herrian ere izan dira kasu positiboak, baita hil dituzten ahateak ere. Abendu hondarrean Akamarreko bi hazleren ahateak positibo agertu eta prebentzioz hil zituzten. Hilabete hastapen honetan, berriz, Lixozeko etxaldeetan (Biarno) eta Lohitzüne-Oihergira sartu zen eritasuna, hurrenez hurren. “Herrian badira sei galkatzeko gela, bat hazkuntzan ari dena, eta gero bagara gu, hastetik bururaino dena egiten dugunak, autartzikoak. Joan den astean auzoaren ahateak positibo atera ziren, 400 metrotan dugu, eta geroztik estatuko zerbitzuek manu bat eman dute gure ahateak ere hiltzeko”, erran du Julen Perezek, Beti Aitzina etxaldeko hazleak.
Ahate hiltzeen kontra
ELBk, hegazti gripearen hastapenetik, eredu industriala eta etxalde tipien arteko bereizketa egitea galdetu du. Aste honetan, hartu diren neurriak salatuz, aldarri hori errepikatu du: “Gure eskualdeko etxaldeen berezitasuna kontuan hartua izan dadin galdegiten dugu: etxalde tipiak, dentsitate gutiagorekin eta geografikoki bata bestetik urrun”. Bi hazkuntza sistemek, Perezen ustez, ez dute ondorio bera eritasunarekiko: “Aspalditik galdegiten dugu etxaldeak sortzen duen arrisku mailaren araberako legedia plantan ezartzeko. Sail luzeko etxaldeek arrisku anitz sortzen dute, eta historiak erakusten digu urte guztiz horietarik abiatzen baita eritasuna”.
Joan den astean, Lohitzüneko auzoaren kabalak kutxatuak zirelako, osasun zerbitzuek aterpean atxikitzeko galdetu zioten laborariari. Baina ukatu zirelako, ondoko bisitan lege urraketaz ohartarazi eta “mehatxu administratibo eta isunak” aipatu zizkieten. “Laborari baten lana kabalen haztea da”, Perezen ustez; “kabalak ontsa joaten direnean, laborariak behar du aitzina segitu bururaino eramanez. Gure etxean horrek erran nahi du lau hilabetez haztea, bi astez galkatzea, etxean hiltzea, eta gero mozkina ateratzea. Ez ditugu gure ahateak hola hiltzera igortzen ahal, ez baitute makurrik erakusten”.
Halere, mehatxu administratiboak serioski hartzen dituzte eta ezin dute buru egin, bestela Lohitzüneko etxaldearentzat “kalte ekonomikoak alimalekoak” izanen liratekeelako. ELBk hartu du, beraz, lekukoa, eta sistema horretan ari diren ahate hazkuntzei sostengua adierazteko deialdia luzatu du biharko manifestazioan. Aitzineko urteetako irudiak errepikatuko dira, negoziaketek ez dutelako aterabiderik ekarri.
FDSEA, txertoaren alde
France Bleu irratian berriki egin adierazpenetan, FDSEA sindikatuak txertoaren aldeko parioa egin du. Esperimentala izanik ere, Franck Laborde sindikatuko departamendukoburuak uste du beste bideak mugatuak direla: “Laborariek aterabideak plantan ezarri dituzte: batetik, neurri sanitarioak hartuz hegaztietara doazenean, eta, bertzetik, inbertsioak eginez ahateak aterpetzeko hegazti migratzaileak gure eskualdean daudelarik. Agerikoa da neurri horiekin ez dela aski, eta txertoa da aurre ikusten dugun aterabidea”.
Prebentzioan hil diren milaka ahateak aipatzean ere, Laborden ustez, “neurri onak hartu ziren epidemia kontrolatu ahal izateko”, baina orain txertoa bultzatu beharra agerikoa zaio. Hilabete hastapenean Laborantza Ministroari legedia aldatzeko eskatu ziola erran du France Bleun, esperimentazioa egitearen kontra baita, oraingoz, Frantziako legea. “Gure informazioen arabera, laborategi batek baditu txerto esperimentalaren 80.000 dosi. Ministroari eskatu diot, gure departamendua hunkia baita, eskala handiko esperimentazio gune bilakatzea”.
COVID-19aren kontrako txertoarekin paraleloak egin ditu Laborde FDSEAkideak, alde esperimentalaz egin galderei ihardesteko, ez baita oraino jakina txertoak bazter kalteak badituenez ala efikaza denez. “Duela hiru urte jadanik aterabide horren aldekoak ginen, baina erraten ziguten ez zela txertorik. Gaur egun badakigu badela bat”. Erran du ministroa legedia aldatzearen alde agertu zela.
Txertoa aterabide gisa ikusten du Beti Aitzina etxaldeko Perezek: “Axuri, zerri, ardi, behiekin…, beste kabala guztiekin egiten da, eta emaitza onekin. Baina saila estrukturatua den bezala txertoa plantan ematen bada, nik uste dut ez dela deus aldatuko. Kabala sobera badira eremu tipi batzuetan, garraioen bitartez eritasuna pizten da, eta gero denetan hedatzen”.
ELBk manifestazioa antolatu du Donapaleun, gaurko (14:00). “Hazleak beren baloreen kontra diren neurrien hartzera behartu nahi baititu ministerioak”.
Pandemiak gogor jo zuenean, 2020an enpresei likidezia errazteko maileguak eman zituen Elkargik, Eusko Jaurlaritzarekin batera. Bost urtean itzultzeko maileguak ziren, urtebeteko gabealdiarekin. Estualdian, 10.000 enpresa inguruk baliatu zuten finantzaketa bide hori. Birusak, ordea, uste baino luzeago jo du, eta Elkargik COVID maileguentzako baldintza berriak eskaintzea erabaki du igaro den urtean. Mailegua zortzi urtean itzultzeko aukera eman die enpresei, bi urteko gabealdiarekin.
Hasierako 10.000 enpresa haietatik 5.000k heldu diote aukera horri. 530 milioi ingururen maileguak dira guztira, 2020an hasiera hartan sinatutako diru guztiaren %70 inguru. Baina enpresa batzuek estualdian jarraitzen dutela azaldu du Zenon Vazquez Elkargiko zuzendari nagusiak, arazoak izan ditzaketela gabealdia amaitzen zaienean. «Krisia ez dago erabat gainditua, eta oraindik badaude sektore edota enpresa jakin batzuk kalte handia izan dutenak. Ari gara enpresekin, hilabete gutxi barru etor daitekeen egoera buruan, zailtasunei aurrea hartzeko. Egongo baitira zorren berregituraketak beharko dituzten enpresak. Enpresak ospitaleko gela arruntean edo larrialdietan artatu nahi ditugu, behin ZIUetan zailagoa delako haiei laguntzea». Berrehun bat enpresarekin dabil hitz egiten.
Dena den, Vazquezek azaldu du mailegu horiek itzultzeko zailtasunak ez direla orokorrak. «Krisiaren inpaktua oso heterogeneoa izan da, sektore bakoitzaren barnean ere». Sanchezek, berriz, gogoratu du maileguen luzapena hartu ez zutenak hasiak direla dirua itzultzen, eta ez dutela berandutze nabarmenik detektatu. «Baina ezkorregiak izan behar ez dugun bezala, ez gaitezen baikorregiak ere izan. Zailtasunei aurrea hartu behar diegu, maiatza baino lehen; egongo baitira, zalantzarik gabe, ordaindu ezinean izango diren enpresak. Eta horri ez dio soilik Elkargik heldu behar, enpresek eurek ere aurreikusi behar dute, eta gobernuak berak ere bai».
Sanchezek, hori bai, alarmismoa baztertu du. «Ekonomiaren parametro batzuek erakusten dute gauzak hoberantz doazela, hala nola enpleguaren datuak eta ogasunen diru bilketak».
Jarduera ekonomikoaren goranzko erritmo horretan, hain zuzen, finantzaketa lerro berri bat eskaintzen hasi da aste honetan Elkargi, Europako Next Generation funtsen ekarpena baliatuz. Industriako enpresen hazkunderako inbertsioak laguntzeko, 1,5 milioi eurorainoko maileguak eskainiko ditu Elkargik, %0ko interesekin, komisiorik gabe eta zortzi urtean amortizatzeko. Arriskua Elkargik hartzen du bere gain, eta Europako funtsen kontura doaz interesak eta komisioak.
«Ekintzailetzara bideratutako finantzaketa da; sendotutako industria enpresentzat, negozio lerro berri bat zabaltzekotan badaude, edo hazkunde eremu berriak aztertzen. Mailegu hauek ez dira birfinantzaketarako», azaldu du Vazquezek, eta gaineratu du «produktu historikoa» dela.
Elkargiko buruen arabera, dena den, agian pixka bat itxaron beharko da halako proiektuak abian jartzen ikusteko, pandemiaren gorabeherekin inbertsioetako asko atzeratu egin direlako 2021. urtean, eta seigarren olatuarekin, urte berriaren hasiera ez delako oso indartsua izan. «Bigarren eta hirugarren hiruhilekoa giltzarriak izango dira inbertsiorako», uste du Vazquezek.
Parte hartzea enpresetan
2021. urtean, Elkargik enpresen kapitalean sartzeko funts baten sorrera bultzatu du Finecorekin batera. Aste gutxi barru abiatu nahi dute, «betiere epe luzerako begiradarekin, balioekin», zehaztu du Vazquezek; «errentagarritasuna izango duena helburu, ez pagotxa». Funts hori non sar daitekeen galdetuta, Vazquez familia enpresen adibidea jarri du. «Iritsi zaizkigun kasu batzuetan, oinordekotzaren auzia ez daukate behar bezala lotua, baina badute proiektua. Sostengua nahi dute, ez soilik finantza ikuspegitik, baita smart capital ikuspuntutik ere».
Zuzendari nagusiaren arabera, «Elkargik ezin die ez ikusiarena egin kanpotik datozen arrisku kapitaleko funtsei». Baina gaineratu du enpresaren %51 saltzeak agian ondorioak izan ditzakeela gauzak horren ondo ez doazenean. «Enpresek argi izan behar dute funts guztiak ez direla berdinak, eta erabakiak hartzerakoan ondorioetan pentsatu».
«Gure lanpostuetan jarraitzea da Euskalteli eskatzen dioguna», azaldu du Ainara Zorrilla ELAko ordezkariak. Sindikatuak irmo salatu du Euskaltelen jarrera: «Aspaldi pribatizatutako enpresa batez ari gara, espekulatzaileentzako produktua izan dena. Orain ikusten dugu nola aurreztu nahi dituen kostuak, prekarizatu lan baldintzak. Eta gure herrialdean nola enplegua suntsitu nahi duen bere zerbitzu logistikoa deslokalizatuz». Hori guztia MasMovil akziodun berriaren irabaziak maximizatzeko logikaren barnean egingo dutela dio Zorrillak.
Grebalariek argi dituzte beren helburuak: «Lan baldintza duinak izatea, lanpostuak defendatzea, deslokalizazioa deuseztatzea eta lan prekariorik ez izatea». Hargatik, langileak «bermeen zain» daudela dio Zorrillak. Azaldu du langile guztiak ari direla greban: «Denok batera gabiltza gure lanen defentsan». Beraz, grebarekin jarraituko dute langileek helburua lortu arte, baina, hala ere, Euskaltelen erantzunaren zain daudela azpimarratu du Zorrillak.