2022ko Espainiako Aurrekontuak: Aurrekontu proiektua Senatura pasa da, aldeko 188 botorekin. Kontuak hilabete baino lehen prest izatea espero du Sanchezek, eta aldaketarik badago, abenduaren amaieran Kongresuan bozkatuko dituzte, urtarrilaren 1ean, garaiz eta behar bezala, indarrean sartzeko.

Mitxel Lakuntza aukeratu dute berriro ELAko idazkari nagusi, ordezkarien % 90aren babesarekin. Ordezkariek aho batez onartu dute sindikatuak datozen lau urtetan jarraituko dituen ildo estrategikoen ponentzia. ELAk, lehen aldiz, Batzorde Eragile parekidea izango du, gainera.

Patronalarekin aurreakordioa lortuta, bertan behera geratu da Cadizko metalgintzako langileen greba. Cadizko metalaren hitzarmenaren zirriborroak urteroko % 2ko soldata-igoera biltzen du. Sindikatuek “inflexio-puntutzat” baloratu dute aurreakordioa, oraindik berretsi egin behar bada ere.

Arabako Errioxako izendapen berri bati atea zabalduko liokeen lege aldaketak PSOEren babesa eduki beharko luke, Espainiako Kongresuan, datorren asteartean, baina EAJko diputatu Aitor Estebanek argitu du ardogintzaren alorreko lege proposamena ez dagoela alderdi bi horien arteko aurrekontuen negoziazioaren baldintzen artean. Beraz, indarra galdu du Errioxa sor-markaren barruan egonda ere Araban izendapen propioa eratzeko aukerak, eta Logroñon monopolio gisa kudeatzen duten izendapenaren kontseilutik askatzea ez da hain erraza izango, seguruenera.

Dena den, Madrilgo Kongresuak hilaren 30ean bertan argitu beharko du aintzat hartzen duen ala ez EAJk aurkeztu duen lege egitasmoa. Autonomia erkidego bat baino gehiago hartzen dituzten jatorri izenetan eremuko izenak sortzeko atea irekiko luke araudi berriak, adibidez Bordeleko sor-markan gertatzen den antzera.

Bien bitartean, Errioxan izu-laborria zabaldu du aukera horrek. Eztabaida politikorako hizpide nagusia da ardoa aspaldian han, Arabako ardogileak aspalditik saiatzen ari baitira askatasun handiagoa lortzen sor-markaren barruan. Europako erakundeen leihatilan dagoen sor-marka berri batek leherrarazi zuen ardoaren gatazka bere gordinean: Abra Arabako upategi txikiek sustatutako Arabako Mahastiak izenak; eta, orain, berriz, Errioxako alderdien eta jatorri izenaren beraren histeria beste koska bat igoarazi du EAJren lege egitasmoak, nahiz eta Esteban diputatuak aurrekontuen negoziaziotik kanpo utzi duen gaia.

PPk aurreratu du bere ezezkoa, eta PSOEk ez du jakinarazi oraindik bere «lehentasunezko bazkidearen» egitasmoaren alde egingo duen, baina EAJko diputatuaren azalpenarekin uler daiteke nekez aterako dela aurrera Arabako Errioxako sor-markari bidea emango liokeen lege aldaketa.

Ahulguneak

Arabako kontseilu berri batek Errioxako ardoaren kudeatze osoa hartuko luke bere gain Araban: zenbat landatu, ardoa nola azaldu, uztak nola izendatu… Hau da, Logroñoko botere gunea atzean utziko luke. Jatorri izen berri bat litzateke, baina Errioxa sor-marka galdu gabe. Kontseilu hori Eusko Jaurlaritzaren aterkian geratuko litzateke, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako beste edozein sor-markarekin gertatzen den modura.

EAJk dio Araban kontseilu berri bat sortzeak ez lukeela «ezer hautsiko» Errioxako sor-markaren barruan. «Prestigio handiagoko eredu bat» eraikitzen lagunduko luke horrek, Esteban diputatuaren alderdiaren arabera. Baina, hain zuzen, horren beldur dira Errioxako upategi handiak, Grupo Rioja buru dela. Nahiago dute denek zigilu berarekin aritu, desberdindu gabe eskualdeen lurrak, mahatsondoak, eguraldia, lan egiteko moduak eta abar. Arabako upategi txiki eta ertain gehienak, berriz, beste bide batetik doaz, ardoaren kalitatea kantitatearen gainetik jarrita, prezio apalak igoarazteko. Logroñon hartzen dituzten erabakiak, ordea, eragozpenak baizik ez dira ardo gorenak egin nahi dituztenentzat.

Errioxan oso estu hartu dituzte alderdi politikoak, azken urteotan, upategi handiek eta auzia baliatzen ari direnek: batik bat PP. «Errioxa gurea da» eta antzeko adierazpenak ohiko bihurtu dira Arabako Mahastiak zigilu berriaren harira.

ELAko nazio batzordeak idatzi du XV. kongresuaren ardatz den txostena. Pandemiak baldintzatu egin du sindikatuaren azken urteetako jarduna, eta ikasitakoa jasotzea du xede. Era berean, sindikatuaren helburu estrategikoak, zaindu beharreko gai kritikoak eta etorkizuneko eztabaida gaiak agertzen dira. Gaur egingo dute bozketa. Agiri mardula bost ataletan banatuta dago eta 256 puntu ditu guztira —ELAren webgunean dago—. Hemen, nabarmenetako batzuk:

Eraldaketa sozial, ekologiko, demokratiko eta feministaren alde

COVID-19aren krisiari erantzuna. ELAk «lan gogorra» egin du egungo krisiaren irtenbidea duela hamar urte eman zena bezalakoa izan ez dadin. Sistemaren eraldaketa sozial, ekologiko, demokratiko, feminista eta antirrazista aldarrikatu ditu sindikatuak.

Emakumeen borroka eredu. Txosten osoan askotan aipatzen dira mugimendu feministaren gorakada eta haren borroka moldeak. Genero-ekitatea alor guztietan lortu nahiko du ELAk, eta sindikatu feministatzat du bere burua. Afiliatuen %46,10 emakumeak dira, eta batzorde eragile berria parekidea izango da.

Zaintza erdigunean. Pandemiak erakutsi du «funtsezkoa» zer den: bizi jasangarria eta zaintza lanak. Hala ere, «lan horiek ikusezinak dira, gutxietsita eta prekarizatuta daude». Lan eremuan, kasu askotan pribatizatuta daude, eta, gehienetan, emakumeek etxean egiten dituzte, doan, modu prekarioan. Sindikatuak erregularizatu eta duindu egin behar direla uste du.

Zerga erreforma. ELAren ustez, premiazkoa da erakundeek biltzen duten diru kopurua handitzea zerbitzu publikoak mantendu edo hobetu ahal izateko. Hainbat neurri proposatzen ditu, eta arreta berezia jartzen du sozietate zergan.

Europako funtsen «tranpa». Azken hilabeteetan ELAk gehien errepikatu dituen leloetako bat da: Europako Funtsak baldintzatuta daude. Haiek lortzeko estatuek murrizketa sozialak onartuko dituztela ohartarazi du sindikatuak.

Guggenheimeko garbitzaileen mosaiko feminista.

Estatu independentearen alde, kultura errepublikanoaren alde

Estatu independente baten alde. ELAk euskal estatu baten alde egingo du, errepublika burujabe eta independente baten alde, nazio- eta klase emantzipaziorako horizonte gisa.

Errepublikazale. Errepublika da ELAk estatu horretarako nahi duen eredu politikoa, emakume eta gizon askeen komunitate gisa ulertua.

Alde bakarreko bidea. ELAk geldialdiak ikusten ditu erakunde subiranisten jardunean, eta argi du estatutuaren esparrua «hila» dagoela. Autonomismoa baztertzen du, horregatik iritzi dio alde bakarreko bidea dela estatu independente hori lortzeko modu bakarra.

Lan esparru propioa. Estatua, zertarako, baina? Besteak beste, lan harreman eta gizarte-babeseko euskal esparru bat eratzeko.

Federik ez Europan. ELA oso kritikoa da Europako Batasunaren egungo ereduarekin: «Europa neoliberala eta insolidarioa da auzi oso larrietan. Estaturik gabeko nazioen gatazkei buruz EBren posizioa da beti estatu kidearen gobernuarekin bat egitea».

Bestelako negoziazio kolektiboa lan prekaritateari behar bezala aurre egiteko

Elkarrizketa Sozialik ez. ELAk ez du parte hartuko Elkarrizketa Sozialean. Eztabaidagune horien xede bakarra langileen aurkako erasoak zuritzea dela iritzi dio, eta, gainera, patronalei beto eskubidea aitortzen zaiela.

Greba, tresna egokiena. «Langile klasearen boterea murrizten duten erreformei aurre egiteko, greba da tresnarik egokiena eskubideak defendatzeko». Greba egiteko gaitasuna eraikiz gero, ELAren ustez, jardun sindikala baliagarria izango da negoziazioa kolektiboan.

Estatuko hitzarmenei ez. «Prekaritatea lantokietara estatuko lan hitzarmenen bidez sartzen da, horiek berton hobetzeko aukera izatea demokrazia, burujabetza eta klase defentsako ariketa da». Gero aztertuko du sindikatuak eremu geografiko batzuetako sektore hitzarmenak edo enpresakoak lehenetsi behar diren.

Prekarioen sindikatua. ELAk kongresu honen «helburu estrategiko» gisa finkatu du langile prekarioengana iristea. Prekaritatearen aurkako borrokak definitu behar du ELA, eta, besteak beste, horregatik gerturatu da emakumeak nagusi diren sektoreetara.

Militantzia integrala, hobeto eta areago antolatua

Afiliazioan gora, emakumeei esker. Afiliazioak sindikatuaren autonomia bermatzen du, eta, ELAren ustez, posible da igotzea. Hala diote azken datuek, eta, hein handi batean, emakumeengatik izan da. Alde horretatik, sindikalizazioa zabaltzeak izan behar du hurrengo pausoak, eta ahalik eta lantoki gehienetara iristea.

Sindikatu feminista. ELAk aitortu du historikoki erakunde maskulinizatua izan dela, eta horregatik abiatu zuen 2016an genero ekitaterako antolakuntza aldaketa prozesua. Diagnostikoa eta plana eginda, jardun guztira zabalduko du.

Zerbitzu juridikoei gorazarre. Lan erreformak ELAren zerbitzu juridikoen lan karga asko ugaritu du. Jende asko afiliatzen da berehalako arreta juridikoa jaso nahian. Tresna oso baliotsua da, horregatik bere kudeaketa eta sistematizazioa hobetu behar dela uste du.

Europako funtsen aurkako ekintza bat.

Helburuekiko koherente diren aliantzak eta sinergiak

Gehiengo sindikalarekin bakarrik. ELA «harro» dago kontrabotere gisa duen ereduaz eta kulturaz, eta badaki horrek elkarlanerako bere aukerak murrizten dituela. «Euskal gehiengo sindikala» delakoa osatzen duten erakundeekin ikusten du bakarrik aliantza sindikal estrategiko aukera. Ez du LAB espresuki aipatzen, eta deitoratu egiten du hark «estatuko sindikatuekin» aliantza berri bat osatzeko omen duen asmoa. Era berean, ez du ikusten UGT eta CCOOrekin aliantza egonkorrik egiteko aukerarik. Estatuko hitzarmenak berton galarazteko bidean aliatutzat jotzen ditu Galiziako CIG sindikatua eta Kataluniako Intersindical.

Alderdi politikoengandik aldenduta. ELAk gizarte mugimendu ugarik azken urteetan hasitako mobilizazio zikloa txalotu du. Eta haien bideratzaile gisa, arrakastatsutzat jotzen du Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna eratu izana. Hori bai, ELAren ustez, Gutunak etorkizuna izango badu, erakunde politiko guztiak interpelatzeko ahalmena izan behar du.

«Garai gogorra, atipikoa eta emankorra izan da». Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak horrela laburbildu ditu sindikatuaren azken lau urte eta erdiak. Pandemiak goitik behar baldintzatu du aurreko kongresu konfederaletik igarotako tartea, baina ordukoan afiliatuengandik jasotako agindua «nahikotasunez» bete dutela uste du. Urte hauetan ELAren afiliatu kopurua handitu egin dela nabarmendu du, eta greben zein zerbitzu juridikoen eraginkortasuna goratu. Era berean, kritiko mintzatu da ezkerreko euskal alderdien inguruan, eta ez ditu ezkutatu LAB sindikatuarekin izandako talkak.

ELAren XV. Kongresu Konfederaleko lehen eguna izan zen atzokoa, eta Bilboko Euskalduna jauregian bildutako 736 delegatuek gehiengo handiz onartu zuten egungo batzorde eragilearen kudeaketa txostena. Gaur batzorde eragile berriaren osaketari buruzko bozketa izango da —hiru aldaketa egongo dira— eta orduan berretsiko dute Lakuntza bere karguan lau urterako. 2019an ordezkatu zuen Adolfo Muñoz, eta hura da lema hartzeko hautagai bakarra.

Lehen egunean, baina, atzera begiratu zuen. Azken lau urteetako errepasoa euskara hutsean egin zuen —hitzaldi guztiak euskaraz izan ziren—, eta hasierako laburpena hobeto azaldu zuen. «Aro gogorra izan da, erasoei aurre egin behar izan diegulako; atipikoa, pandemiarengatik; eta emankorra, erronkak bete ditugulako», zehaztu zuen. Erasoen atalean erakunde publikoen eta patronalaren aldetik jasotakoak nabarmendu zituen: «Gobernuek eta patronalek negoziazio kolektiboa blokeatu egin dute».

Erakunde publikoek pandemian izandako jarrera kritikatu zuen, inbertsio sozialetan ahalik eta gutxiena gastatu zutelako, eta salatu zuen langileen defentsarako neurri bakarrak sindikatuen lanari esker iritsi zirela: «AHTaren lanak funtsezkoak zirela esan zuten orduan; iragan astean, aldiz, bidegorri bat zirela». Patronalaz mintzatzean, aldiz, «sekulako presioa» sartu zuela gaitzetsi zuen, eta enpresari elkarteak «herri honetako lobby eraginkorrena» direla gehitu.

Egoera horri aurre egitea «zaila» izan zen, eta borroka horretako «ezinbesteko bi lanabes» goratu zituen: greba eta zerbitzu juridikoak. Greba kopuruak gora egin duela aletu zuen, eta gatazka asko haiei esker irabazi direla. Besteak beste, Bizkaiko zahar etxeetako langileen 368 eguneko grebaldia hartu zuen gogoan. Zerbitzu juridikoen lantaldea handitu dutela azaldu zuen, 65 kidetik 81era, eta haiek gabe ezin dela ulertu «prekaritatearen aurkako borroka».

Hori guztia, baina, ezinekoa litzateke afiliaziorik gabe, eta haiei esker duten «autonomia» goratu zuen idazkari nagusiak. Haren hitzak berretsi zituen Amaia Muñoa idazkariorde nagusiak, txosten ekonomikoa aletzean: «Ez dugu mailegurik. Ez diogu inori ezer zor. Afiliatuei esker dugu autonomia osoa eta erabakiak hartzeko askatasuna». Azken lau urteetan 100.000 afiliatuen langa gainditu du berriz ELAk, eta %38,85eko ordezkaritza du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Lakuntzak nabarmendu zuen Erriberan ugaritu direla gehien, eta egun ehun ordezkari falta zaizkiola Nafarroan ere ordezkari gehien dituen sindikatua izateko.

Hazkunde hori, hein handi batean, emakumeei esker izan da. Pandemiaren ostean lan baldintzak are gehiago kaskartzen saiatuko direla uste du, eta sindikatuak baldintza okerrenak dituzten langileen alboan egon behar duela. Alde horretatik, kolektibo feminizatuak aipatu zituen, eta sindikatu feminista izateko «konpromiso irmoa» berretsi zuen. Batzorde eragile berria parekidea da, eta egun ELAko afiliatuen %46 emakumeak dira, aurreko kongresuan baino %13 gehiago.

Talkak LABekin

Hitz kritiko guztiak, baina, ez ziren izan erakundeentzat eta patronalarentzat. Lakuntzak ez zituen ezkutatu azken lau urteetan LABekin izandako talkak. Bi aipatu zituen. Baga, 2017an subiranotasunari buruzko agiri bateratua idazten saiatu zirenekoak: «Interpelazioak ezberdin ulertu genituen; batez ere, EH Bilduri egin beharrekoak». Biga, Nafarroan izandakoak: «Nafarroan, arazo handiak izan ditugu LABekin sektore publikoko borrokak aktibatzeko. Nafarroan, arazo handiak izan ditugu beste sindikatuekin». Gaur Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak gonbidatu gisa hartuko du hitza. Ikusi behar erantzungo duen.

Ezkerreko euskal alderdiak ere estu hartu zituen. «Argi esan behar dugu gustatuko litzaigukeela EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek bestelako politika egitea, baina ez dugu hori ikusten». EH Bildu gogor interpelatu zuen Nafarroako Gobernuarekin lorturiko akordioarengatik: «Ez dugu ospatzeko ezer. Atzerapauso lotsagarria da UGT, CCOO eta CENi finantzaketa bueltatu izana». Arnaldo Otegi, EH Bilduko koordinatzaile nagusia aretoan zen.

Agurrean, Lakuntzak batzorde eragilea utziko duten kideen lana goratu zuen, eta aitortza berezia egin zion Mixel Berhokoirigoin zenari. ELB sindikatuko sortzailea maiatzean hil zen, eta «benetako sindikalista» eta pertsona oso berezi gisa deskribatu zuen. «Beroko, ohore bat izan da», izan ziren azken hitzak.

EAJk ez du negoziazioa itxitzat eman eta AHTri buruzko zehaztapenak espero ditu. EAJk Kongresuan duen bozeramaileak adierazi duenez, Abiadura Handiko Trenari eta EAEko hiriburuetara iristeko prozesuari buruzko zuzenketak egitea espero dute.

Lantegia, oraingoz, azaroaren 29tik abenduaren 12ra arte egongo da itxita, baina hirugarren astea ere kolokan dagoela azaldu dute.

Greba prekaritateari aurre egiteko “ezinbesteko tresna” dela aldarrikatu du Mitxel Lakuntzak. ELAren XV. kongresua ostegunean amaituko da eta Mitxel Lakuntza hautatuko dute berriro idazkari nagusi. Datozen lau urteotarako ponentzia, kudeaketa txostena eta Batzorde Eragilea bozkatuko dituzte.

MADRIL. Alarma piztu du Errioxan azken orduetan Errioxa sor-markaren barruan Arabarako posible izango litzatekeen adar autonomo baten aukerak. Hilaren 30ean eztabaidatuko dute Espainiako Kongresuan, EAJren proiektu bat, Errioxako sor-marka Arabako erakundeen esku gera dadin Arabako lurraldean, beste izendapen baten bidez. Errioxako presidenteak batzar batera deitu ditu lurralde horretako alderdiak eta eragileak, Arabako Errioxako jatorri izen posible baten sorrera nola eragotzi aztertzeko.

Madrilen eztabaidatuko dutena da lege egitasmo bat Jatorri Izenen Legea erreformatzeko. Aldaketa horrek ahalbideko luke erkidego bat baino gehiago hartzen dituzten sor-marketan, erkide bakoitzean eremu jakin batzuen izenak sortzea, eta, hortaz, kontseilu horrek edukitzea erkidego horren kudeaketa, esaterako, ardoaren alorrean. Uzta nola kudeatu, zenbat landatu, ardoa nola azaldu, uztak nola izendatu… aldagai guztiak bakarrik Arabarako litzatekeen kontseiluaren esku geratuko lirateke.

PPk ezetz bozkatuko duela aurreratu du, eta nekez emango diote bidea proiektuari Espainiako beste alderdiek, Errioxan oso hestu hartu baitituzte upategi handiek.