Iparraldeko etxebizitzen ia herena bigarren etxebizitzak dira, hutsik daude, eta krisi handia sortu da gai honen inguruan.

Zardoya Otis igogailuen multinazionaleko Hego Euskal Herriko langileek greba hasiko dute astelehenean, abenduaren 9ra arte. Behargin guztiei Espainiakoen itun bera aplikatzen diete, eta 2020tik berritu gabe dago. Azpimarratu dutenez, Madrilen egiten ari diren negoziazioetan «apenas» hartzen ari diren kontuan haien eskaerak. Salatu dute, halaber, baldintzak are gehiago okertu nahi dizkietela Donostian, Bilbon, Gasteizen eta Iruñean aritzen diren langileei.

Orozkoko Galletas Artiachen ere lanuzteak hasiko dituzte astelehenean: lau orduko geldialdiak txanda bakoitzean, azaroaren 30era arte. Bi urte daramatzate lan hitzarmenik gabe. Sindikatuen ustez, zuzendaritzak langileen bizkar utzi nahi ditu enpresan egindako inbertsioak. Gogoratu dute Adams Foods konpainia dela lantegiaren jabea eta «irabazi handiak» izan dituela azken urteetan.

Bi enpresa horietako beharginek ez ezik, beste batekoek ere ekin diete mobilizazioei: Bilboko Calor Bizkaikoek. Greba mugagabean daude lantaldeko 26 beharginak. Galdarak instalatu, eta mantentze lanak egiten dituzte; batez ere Vaillantentzat lan egiten dute. 2021eko urtarriletik, lan hitzarmen berri bat negoziatzen ari dira.

Azken hamarkadan Espainiako lan araudian egin diren erreforma guztien bultzatzaileek beti adierazi dute haien helburua enpleguaren behin-behinekotasuna murriztea izan dela. Erreforma bakar batek ere ez du lortu hori. Izatekotan, kontrakoa egin dute: aldi labur baterako kontratuak ugaritu dituzte kontratazio egonkorraren kaltetan. Oraingo gobernua ez da izan salbuespena; abiarazi duen erreformarekin behin-behinekotasuna borrokatu nahi duela azpimarratu du, eta, orretarako, proposatu du aldi baterako kontratuak soilik lan jakinetarako egitea, eta gehienez hiru hilabeterako.

Lan erreformari buruzko beste bilera bat egin zuten atzo, Madrilen. «Oso emankorra izan da. Adostasunak lortzen ari gara», ziurtatu zuen Yolanda Diaz Lan ministroak. Gaineratu zuenez, enpleguaren egonkortasunaz aritu ziren. Lan erreformaren beste gai batzuk —lan hitzarmenen aurrerako eragina eta prebalentzia, eta kaleratzeak— gutxiago agertu dira azken negoziazioetan.

Datorren asteazkenean jarraituko dute elkarrizketek, eta helburua da urtea amaitu aurretik erreforma BOE Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratzea, 2022. urtearen hasieran indarrean egongo dela agindu baitio Espainiako Gobernuak Europako Batzordeari. Ahal duela, sindikatuen eta patronalaren sinadurarekin onartu nahi du erreforma, baina ohartarazi die haien baiezkorik gabe ere egingo duela. Dekretu bidez onartuko du, eta, behin indarrean jarrita, hilabeteko epean berretsi beharko du Espainiako Kongresuak.

Hauek dira azken astean eztabaidatu dituzten gaiak:

KONTRATU MOTAK

Enpresa bakoitzean aldi baterako kontratua dutenak gehienez %15 izatea proposatu zuen gobernuak, baina kopuru hori alde batera utzi du, patronalaren ezezkoaren ondoren. «Arazoa ez da konpontzen ehuneko batekin», aurpegiratu zion Antonio Garamendi CEOEko presidenteak. Horren ordez, Espainiako Gobernuak proposatu du araua kontratu mugagabea izatea, eta mugatua gauza jakin batzuetarako besterik ez erabiltzea, lan karga handiak daudenerako, esaterako. Aldi baterako kontratu horiek gehienez hiru hilabetekoak izango dira, nahiz eta sei hilabetera luzatzeko aukera onartzen duen ekoizpenari lotutako arrazoiak badaude.

Aldi baterako jarduera baterako lanpostuetako bat urtean bost hilabetez edo gehiagoz bete denean, gobernuak uste du lanpostu horrek egiturazkoa bilakatu beharko lukeela, eta orduan betetzen duenari kontratu mugagabea egin beharko litzaiokeela.

Gainera, aldi baterako kontratu horien gehienezko kopuru batzuk ezarri nahi ditu, enpresen neurrien arabera. Horrela, bost langileko enpresetan, bakar bat izan ahalko da aldi baterakoa: bi, berriz, hamar langile artekoetan; hiru, 11 eta 30 artekoetan; bost, 31 eta 100 artekoetan; hamabost edo %7, berriz, 101 eta 500 langile artekoetan, eta 30 edo %4 gehienez 500 langiletik gorakoetan.

Aldian aldiro egiten diren kanpainetarako —Gabonetakoa, merkataritzan—, gobernuak nahi du aldizkako kontratu finkoak erabiltzea.

Gaixo egoteagatik edo beste arrazoi batengatik langile bat ordezkatu behar denean, berriz, ordezkapenaren neurriko kontratuak onartuko lituzke.

ZIGORRAK OSO LABURREI

Behin-behinekotasunaren aurpegirik txarrena dira egun gutxitako kontratuak. Ohikoa bilakatu da enpresa batzuek bost eguneko kontratuak egitea langileei, astelehenetik ostiralera, asteburua ez ordaintzeko. Gaur egungo legediak zigortu egiten du ostiraleko efektua deitutakoa, zazpi egunetik beherako iraupena duten kontratuek %40eko gainkostua baitute Gizarte Segurantzaren kotizazioan. Baina Espainiako Gobernuak zigor hori handitzea erabaki du. Gainera, joan den asteazkenean sindikatuei eta patronalei erakutsitako azken proposamenak dio amaitzen diren kontratu guzti-guztiek gutxienez 25 euroko zigor bat jasoko dutela.

NEKAZARITZA

Nekazaritza salbuetsita geratu da behin-behinekotasunaren aurkako neurri gehienetatik, Espainiako Gobernuak onartu egin duelako sektore horren ezaugarriei lotuta daudela aldi labur baterako kontratuak, gehienak uzta jakin bat bildu behar direnean egiten direlako.

NEW DELHI. Nekazarien urtebeteko protesten ondoren, Narendra Modi Indiako lehen ministroak atzera egin du, eta jakinarazi du indargabetu egingo dituela iaz indarrean sartu zituen nekazaritzaren erreformarako hiru legeak. Hilabete amaieran egingo du hori. New Delhiko inguruetan milaka pertsonak kanpatu dute iaztik, eta, denbora horretan, dozenaka hil dira beroagatik, hotzagatik eta COVID-19agatik. Historiako protesta baketsu luzeenetakotzat jo da. Modik merkatua liberalizatu nahi zuen hiru lege polemiko horien bitartez. 1947tik, gobernu zentralak koordinatu du sektorea, hornidura elektrikorako diru laguntzak emanda eta nekazariek saltzen zituzten produktuetarako gutxieneko prezioak ezarrita. Nekazariek salatu dute merkatua liberalizatuta babesgabe geratuko direla.

Laguntza publikoei buruzko arau propioak modu zurrun batean betetzeak ekar diezazkiokeen arazoez jabetuta, eskua pixka bat zabaltzea erabaki du Europako Batzordeak. Mikrotxip edo erdieroaleen eskasia konpontzeko eta sektore horretan duen atzerapena gainditzeko, onartu du diru publikoa inbertitzea produktu horiek egingo dituzten fabrikak eraikitzeko. Beste sektore gehienetan, ordea, barra librea 2022ko ekainaren 30ean itxi nahi du, orain arte baino sei hilabete geroago.

Laguntza publikoek ospe txarra izan dute beti Batzordearen korridoreetan, enpresen arteko lehia laguntzak jasotzen dituztenen alde desitxuratzen dutelakoan. Hori bai, zenbait sektorek —armagintzak, esaterako—, errazagoa izan dute Bruselaren galbahea igarotzea.

Alemania eta Frantzia presioa egiten aritu dira azkenaldian baldintzak biguntzeko, hartara errazagoa izan dadin Asiako eta AEBetako multinazionalekin lehia- tuko liratekeen txapeldun europarrak sortzea. Estatu kide txikiagoetan, ordea, jarraitzaile gutxiago ditu proposamen horrek, haien enpresa nagusiak estatu kide handien multinazional boteretsuen mende geratzearen beldur direlako. Azken horiekin lerratzen ari dela erakutsi zuen atzo Margrethe Vestager EBko Lehia komisarioak, «lehia politiko indartsua» defendatu baitzuen, neurri desberdinetako enpresak elkarrekin lehia daitezen. «Europako txapeldunak modu eta neurri guztietakoak izan daitezke», nabarmendu zuen.

Edonola ere, argudiatu zuen arau horiek «nahiko malguak» direla, eta adibide gisa jarri zuen pandemiaren aurka borroka egiteko EBk laguntza publiko gehientsuenak ontzat hartu dituela. Hain zuzen ere, Bruselak atzo erabaki zuen beste sei hilabetez luzatzea abenduaren 31n iraungitzekoa zen araudi malgua. Hari esker, hiru bilioi euroren laguntzak eman dituzte estatu kideek. Horietako gutxi iritsi izan dira Euskal Herrira, Espainiako Gobernuak jarritako baldintzak betetzea ezinezkoa izan delako enpresa gehienentzat.

Ekoizpenaren %20

Mikrotxipei dagokienez, Bruselak eskuzabal jokatzen jarraitu nahi du, nahiz eta horrek nekez konponduko duen oraingo eskasia. Itxialdiaren garaian ekoizpena produktu elektronikoetara bideratu zen, eta bigarren maila batean utzi zituen beste sektore batzuk, haien artean autogintza. Eskaria biderkatu denean, nabari geratu da fabrikek ezin zutela behar beste produzitu. Horri gehitzen zaio ekoizpenaren %80 inguru Asia ekialdean egiten dela, Taiwanen eta Hego Korean bereziki.

Eskasiari aurre egiteko, ekoizpena berriro Europara ekartzeko asmoa adierazi du Bruselak, baina baditu zailtasunak. Lantegiak ez dira egun batetik bestera eraikitzen, eta inbertsio, ahalmen teknologikoen eta langile espezializatuen beharra handia da. Europak bere ekoizpena bikoiztu nahi du 2030erako, eta munduko produkzioaren %20ra iritsi. Baina ez da horretan ari den bakarra: Hego Koreak iragarri du 400.000 milioi euro inbertituko dituela erdieroaleak egiteko, Txinak 170.000 milioi agindu ditu, eta AEBek, berriz, 52.000 milioi.

Edonola ere, Vestager komisarioak ohartarazi du ez dutela erdieroaleekin lotutako edozer finantzatzen utziko. «Kasu bakoitzaren merituak arretaz aztertuko ditugu, ziurtatzeko proiektuak europarrak direla eta ez dutela diru laguntzen lasterketa bat abiarazten» .

Datorren abenduaren 1erako mobilizazioak deitu dituzte ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek, lan eta pentsio erreformen aurka eta bizitza duinaren alde. 40 eragile sozialek eman dute atxikimendua.

Era berean, “prezioak izoztea edota jaistea” eskatu du, “legediak ezarritako baldintzetan”. Baina aurrera atera den testua Jaurlaritzan (EAJ eta PSE) Elkarrekin Podemos-IUrekin adostutako testua izan da, puntuka bozkatu dena.

Eusko Legebiltzarrean oposizioan diren taldeek (EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP+Cs) salatu dutenez, Osakidetzaren lan eskaintza berriak “ez ditu aurrekoaren zalantza eta susmoak argitzen”.

ELA, LAB eta ESK sindikatuek manifestatzera deitu dituzte gaurko Bizkaiko eraikinen eta lokalen garbiketako langileak. Manifestazioa Basaurin egingo dute, Arizko metro geltokitik udaletxera. Hurrengo asteetan Itzubaltzeta (Getxo), Durangon eta Bizkaiko Zubian ere batuko dira, eta protestak abenduaren 22an bukatuko dituzte, Bilbon.

Manifestazioen helburua da enpresaburuei lan baldintza «duinak» eskatzea. Horien artean legoke hilean 1.200 euroko soldata, hamabost ordainketatan (18.000 euro urtean). Langile gehienek lanaldi partziala dutenez, haien soldata ez da iristen «urrundik ere» mila eurora.

Espainiako Gobernua, sindikatuak eta patronala berriro batzartu dira asteazken honetan lan-erreformari buruz hitz egiteko, eta Pedro Sanchezen Exekutiboak kontratazioari lotutako hainbat aldaketa egitea proposatu du.