ELORRIO. Eroski taldeak lehen seihilekoko kontuak itxi ditu 2021eko uztailaren 31n, eta 42 milioi euroko emaitza positiboa izan duela jakinarazi du. Aurreko urteko lehen seihilekoan, 48 milioikoa izan zen, hau da, %12,5 handiagoa, baina COVID-19aren eraginez lortu zuen orduan emaitza handi hori. Osorik hartuta, taldea 2.248 milioi euroko negozio kopurura iritsi da, eta 2019ko salmentak berdindu ditu, nahiz eta bidaia negozioen eta gasolindegien jarduerak beheraldia izan duten pandemiaren aroan. Nabarmentzekoa elikagaien arloak —gasolindegirik gabe— 2.113 milioi euroko fakturazioa izan duela; 2019ko epe beraren aldean, %2,4ko hobekuntza da hori. Negozioaren eboluzioa adierazten duen adierazlea, etekin operatibo korronteak, 105,9 milioi euroko emaitza islatu du. Horrek esan nahi du %63 hobetu duela pandemia aurreko mailarekin alderatuta. Banaketa taldeak 48,8 milioi euro inbertitu ditu, batez ere 91 supermerkatu moldatzeko eta 32 saltoki berri irekitzeko. Zorrari dagokionez, 75 milioi euro amortizatu ditu.

Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak gogor kritikatu du Espainiako Gobernua, argindarraren faktura merkatzeko onartu duen dekretua dela eta. Ohartarazi du «ondorio larriak» izan ditzakeela. «Zorroztasunez jokatu behar da, eta ez beroaldi puntualekin». Hala mintzatu zitzaion atzo Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi, biek parte hartu zuten foro batean, Galizian.

Galanek aipatutako ondorioetako batzuk aste honetan ikusi dira, Iberdrolak iragarritako bi erabakirekin: bezero handiei argindarra garestituko diela aurreratu du, eta berriztagarrietako proiektuen lizitazioak geldituko dituela, «bideragarriak diren ala ez» aztertzeko. Sektore batzuetan xantaiatzat jo dira erabaki horiek.

Iberdrolako presidentearen ustez, baina, gobernuak jokatu du oker. Trantsizio Ekologikoaren Ministerioaren dekretua «interbentzionista» dela adierazi du, «alde bakarrekoa» , eta «beroaldi» politiko bati erantzuten diola. «Egoera koiunturalei ezin diezu egiturazko irtenbide bat eman, dena hankaz gora jartzen duzulako». Enpresa ekoizleei ezarritako «diru sarreren murrizketez harago» beste neurri batzuk ere har zitezkeela uste du.

Argindarraren krisia hasi zenetik eginiko lehen agerraldi publikoan, Galan oso haserre agertu da Sanchezen gobernuak hartutako erabakiekin, batez ere batekin: elektrizitate ekoizleei kendu egin die berriztagarrien (hidroelektrikoak barne) eta nuklearren bitartez sortutako energiengatik kobratzen zituzten Co2 emisioen zatia, windfall profits edo zerutik eroritako etekinak deiturikoak. Hori dela eta, 2.600 milioi euro inguru irabazteari utziko diote. «Orain, kutsatzen ez duena gehiago zigortuko dute. Ez da bidezkoa».

Tarifak, kontsultara

Trantsizio Ekologikorako Ministerioak PVPC tarifa erreformatzeko lehen urratsa izan daitekeena egin zuen atzo. Tarifa hori dutenei eragiten die bereziki egungo prezio aldakorrak. Gobernuak kontsulta publiko bat egingo du, eta galdetuko du zer sistema izan daitekeen egokiena PVPCrako: egungoa ala eperako merkatuei lotuago dagoen beste bat, prezio handiagoekin baina finkoekin.

Bestalde, Nadia Calviño Ekonomia ministroa «harrituta» azaldu zen «enpresa elektriko batzuen sentsibilitate faltarekin». «Sentikorragoak izan beharko lukete esan eta egiten dutenarekin». Reyes Maroto Industria ministroak, berriz, Gobernuak argindarraren faktura merkatzeko hartutako neurriak defendatu zituen, batez ere BEZaren jaitsiera, eta horren ondorioak «berehala nabarituko» direla esan zuen. Gasaren prezioa kontrolatzeko neurriak ere nabarmendu zituen.

Hain justu, atzo sartu ziren indarrean gobernuak erregulatutako gas tarifa berriak. %0,91, %4,4 eta %10,6 igoko dira kontratatu daitezkeen hiru horniduretan (TUR1, TUR2 eta TUR3). Hurrenez hurren, %25,8, %36,1 eta %47,6 igotzea aurreikusita zegoen. Elektrizitatearen merkatuan ez bezala, gasarenean gobernuak ezar dezake prezioa kontratu mota batzuetan, baina kontsumo baldintza batzuk bete behar dituzte bezeroek. Egun, hamarretik bik baino ez dituzte erregulatutako tarifak.

Argindarraren prezioari dagokionez, berriz, inoizko larunbatik garestiena izango da gaurkoa: batez beste, 173,65 euroan ordainduko da megawatt-ordua. 17:00etatik 18:00etara egongo da merkeen, 54,13 euroan.

Tubacexeko lan gatazkaren korapiloa ez da askatu oraindik. Langile batzordearen gehiengoak herenegun sinaturiko aurreakordioa berretsi du, eta, ondo bidean, greba bertan behera utzi beharko luke. Ondo bidean izango dela zehaztu behar da, ELAk eta CCOOk bakarrik berretsi dutelako ituna —hamahiru ordezkarietatik zazpi dituzte—, eta CCOOk langile guztiek bozkatu dezatela eskatu dio langile batzordeari, filiazio sindikalik gabekoak barne. Horiek hala, balizko bozketa horretan erabakiko da grebaren etorkizuna. Batzordeak ez balu galdeketa eskaera onartuko, atzoko gehiengoaren pisua gailenduko litzateke, eta orduan bai, langileak lanera itzuliko lirateke.

Bozketa estuak ezustekoa izan ziren, eta orain ikusi beharko da Jaurlaritzaren Lan Sailak nola kudeatzen duen emaitza, hark egin baitu artekaritza enpresarekin. Ezustekoaren seinale, Idoia Mendia sailburuak atzo goizean goiz eginiko adierazpen baikorrak: esan zuen alde guztien akordioa «albiste bikaina» zela, eta «negoziazioaren fruitua». Legebiltzarrean hartu zuen hitza, haren sailaren artekaritza erabakigarria izan baita azken asteetan.

Baikortasun giroa, baina, apurka deseginez joan zen. Zazpi hilabeteko greban mantenduriko batasuna desagertu egin baitzen. Ezezkoak goizeko lehen bileretan agertu ziren. LABek herenegun ez zuen aurreakordioa sinatu, eta atzo ez zen espero afiliatuek ordezkarien jarrera aldarazterik. San Anton ermitan elkartu ziren (Laudio). Bere jarrera ohar bidez azaldu zuten. LABen iritziz, akordioak «bidesari» bat ordaintzera behartzen ditu, «onartezina» dena. Hiru puntu nabarmendu zituen: soldatak ia lau urterako izoztuko direla, lanaldia 40 orduz handituko dela, eta enplegu bermeak langile kopuruez hitz egiten duela, baina ez pertsonei buruz.

STAT izan zen aurka bozkatzen hurrengoa, eta eguneko ezusteko handienetakoa. Enpresa sindikatua da. 114 afiliatu bildu ziren, eta 67k aurka bozkatu zuten eta 47k alde. Sindikatuak herenegun aurreakordioa sinatu zuen, baina afiliatuek bizkarra eman zioten ordezkariek sinaturikoari. STATek pisu handia du Laudio eta Amurrioko plantetako bulegoetan, baita arduradunen artean ere. Horietako batzuk lanera joan dira grebak iraun bitartean, lanuzteak ekoizpena eten baitu, baina bulegoetako jardun osoa ez.

ELA izan zen baiezkoa ematen aurrenekoa. Hark lau ordezkari ditu, batzordeko presidentea barne. 178 afiliatu elkartu ziren Laudioko futbol zelaian, eta 125ek aldeko boza eman zuten. 50ek ezezko boza eman zuten, bi boto zuri egon ziren, eta bat baliogabea. ELAk bere azalpenean nabarmendu zuen akordio honekin enpresak egin asmo zituen kaleratzeak bertan behera gelditu direla, eta lan itun berriko baldintzak «behin-behinekoak» direla.

CCOOren zain

ATAL sindikatu independenteak eta CCOOk arratsaldean eman zuten beren jarreraren berri. ATALek ordezkari bakarra du, eta ez zuen bozketarik egin. Herenegun aurreakordioa sinatu zuen, baina, bere jardun sindikalean ez du onartzen langile guztien arteko bozketa batean berresten ez den neurririk. Batzorde barruko aritmetikarako baiezko bozek balio dute bakarrik; beraz, ezin da babes moduan zenbatu.

CCOO izan zen erabakitzen azkena. Afiliatuen %67k begi onez ikusi zuten lan ituna (50 boz alde eta 25 aurka). Batezbesteko hori, baina, bere garaian greban sartzearen alde egin zuen baino gutxiago da —%80 inguru— eta horregatik iritzi dio bozketa bat beharrezko dela. Dena den, xehatu zuen batzordeak egin nahiko ez balu ez duela bere jarrera aldatuko. Beraz, ondo bidean, bozketa horrek jarriko dio amaiera auziari, atzoko barne bozak ikusita gehiengoa alde baitago.

Zuzendaritzarekin egindako akordioa onartu du Tubacexeko langile afiliatuen gehiengoak. ELAk eta CCOOk aurreakordioaren alde bozkatu dute, STATek, ostera, kontra egin du, LABek eta ATALek bezalaxe.

Argindarraren igoerak berriztagarrien tarifan duen eragina mugatzen saiatuko da Espainiako Gobernua. Orain, tarifaren konfigurazioak handizkako merkatuaren aldaketak azkar batean eta bete-betean hartu eta zuzenean etxebizitza zein enpresa txiki eta ertainen fakturetan islatzen ditu.

Bi dolu egun ezarri dituzte Ondarroan arrantzale baten heriotzagatik. Jatorri senegaldarreko langileak irailaren 28an hil zen Frantziako Estatuko kostan.

Ia zortzi hilabete iraun du Tubacexeko langileen grebak. Hainbat pikete, manifestazio, epaiketa, mehatxu eta bilerek mugarri asko ezarri dituzte egutegian.

2020

Ekainaren 25a. Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak ohartarazi zuen «berregituraketa» bat aztertzen ari zirela, pandemiak erabat irauli zuelako ona izan behar zuen urtea. Jarduera erdira murriztuta zegoenez, eta petrolio konpainiek inbertsioak moteldu zituztenez, Tubacexek ere kostuak jaitsi beharko zituela iragarri zuen: «Sektore guztian iragarri dira berregituraketa basatiak».

Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari nagusia eta Alvaro Bidegain kontseilari delegatua.

2021

Otsailaren 8a. Esmorisen oharra gauzatu egin zen: Tubacexeko zuzendaritzak iragarri zuen 150 langile kaleratu nahi zituela Arabako bi lantegietan: Amurrioko Aceralavan eta Laudioko TTIn. Lantaldearen ia %20 zen, hodien egileak 800 langile baitzituen Aiaraldeko fabriketan. «Egiturazko arazoak» zituela argudiatu zuen enpresak. Azaldu zuen azken sei urteetan gasaren eta petrolioaren sektorean jarduera %50 murriztu dela, eta ez zuela espero epe motzean lehengoratuko zenik. Langileek, berriz, erantzun zuten behin-behineko krisia zela, pandemiak eragindakoa, eta, beraz, egoeraren araberako neurriak behar zirela, inor kaleratu gabe.

Otsailaren 11. Langileek mugagabeko greba hasi zuten iragarritako kaleratzeen aurka. Tubacexeko langile batzordean ordezkaritza duten bost sindikatuek babestu egin zuten: ELA, STAT, CCOO, LAB eta ATAL.

Martxoaren 15a. Erregulazio espedientea negoziatzeko epea amaitu egin zen, zuzendaritzaren eta langileen ordezkarien inolako akordiorik gabe. Kaleratze kopurua 129ra murriztu zuen enpresak. Azken bilera Bilboko hotel batean izan zen. Sarreran, ertzainek langile batzordeko kideak miatu zituzten. Sindikatuek gogor kritikatu zuten keinu hori, eta Ertzaintzak piketeen aurka erabilitako «indarkeria».

Martxoaren 22a. Lehen manifestazio jendetsua, Aiaraldean (Araba). Mobilizazio handi ugari egon dira Tubacex auzian. Gehienak epaiketa aurreko hilabeteetan. Grebalariek babes sozial handia jaso dute. Maiatzaren 26an balio sinboliko handiko beste manifestazio bat antolatu zuten Bilbon. Lan gatazka askotan —Tubacex, H&M, ITP, Novaltia, Bilboko Argiak…—murgildutako langileek egin zuten bat.

Ekainaren 21a eta 22a. Langile batzordeak helegitea jarri zion lan erregulazioari eta bi egunez epaitu zen EAEko Auzitegi Nagusian. Egun batean TTIren kasua eta bestean Aceralavarena. Enpresak azaldu zuen ez zuela lan kargarik hainbeste langilerentzat, eta COVID-19ak sektorearen krisia areagotu zuela. Sindikatuek behin-behineko neurriak eskatu zituzten.

Uztailaren 6a. EAEko Auzitegi Nagusiak langile batzordearen helegitea onartu, eta lan erregulazioa indargabetu zuen. Lan Arloko sei epailek, hiruna epaiketako, aho batez esan zuten Tubacexek ez zuela kaleratzeak egiteko arrazoi estruktural edo ekonomikorik. Epaile batek boz partikularra idatzi zuen, baina bere egin zuen beste kideen azterketa. Kaleraturiko 129 langileak berriz kontratatzera behartu zuten enpresa. Tubacexek egun hartan jakinarazi zuen helegitea jarriko zuela Auzitegi Gorenean. Bi aldeen abokatuen ustez, urtebete igaro zitekeen helegitearen inguruan ebazterako.

Uztailaren 13a. Tubacexek ebazpena onartzen zuela esan zuen, baina kaleratu asmo zituen langileak ez zirela plantetan sartuko Auzitegi Gorenak ebazpena eman arte. Batzordeak ez zuen begi onez ikusi erabaki hori, eta grebarekin jarraitzea erabaki zuen.

Uztailaren 27a. 2020. urtean 25 milioi euro galdu zituen Tubacexek, eta 2021. urtea ere bide txarretik hasi zen. Lehen sei hilabeteetan 23,3 milioi euroren galera izan zuela jakinarazi zuen, eta iazko epe berean baino % 43,3 gutxiago saldu zuela. Konpainiak azaldu zuenez, eskaera zorro oso eskasarekin hasi zuen urtea, eta horrek «jarduera maila txikiak» eragin ditu taldeak munduan dituen planta guztietan, «batez ere Arabako lantegietan».

Langile batzordeko kideak, protesta batean.

Abuztuak 31. Uda garaia nahiko antzua izan zen negoziazioetan, baina bazuen arrazoia, langile batzordeak eta enpresak bazekiten abuztu amaieran elkar ikustera behartuta zeudela indarrean zegoen aldi baterako lan erregulazioa negoziatzeko. Hiru bilera izan ziren, eta enpresak berretsi zuen ez zuela helegitea kenduko. Hura kentzeko modu bakarra langileek neurri estruktural gogorrak onartzea litzateke, alegia, soldata nabarmen jaistea.

Irailaren 14a. Gatazka osoan, Tubacexek hainbatetan esan du grebak planten etorkizuna kolokan jartzen duela. Irailaren 14ko oharra gogorrenetakoa izan zen. Zuzendaritzak esan zuen 174 langileren sinadurak zituela, eta haien izenean grebarekin jarraitu edo bozkatu behar zela.

Irailaren 15. Jaurlaritzako Lan Saila negoziazioan sartu zen. Enpresak eskatu zion, eta sindikatuek onartu egin zuten. Bi aldeek begi onez ikusi zuten ahalegin hori. Elena Perez Barredo Lan sailburuordea izan zen Jaurlaritzaren artekaria. Egoera aztertzeko, lehen bi bileren ondoren «sintesi eskaintza» bat diseinatu zuen. Lau bilerako saila akordiorik gabe amaitu zen, sindikatuek azken orduan eskaintzaren puntu bat aldatu izana leporatu ziotelako Jaurlaritzari.

Langileak, kaleratze gutunak erretzen.

Irailak 24. Sindikatuek irailaren 15eko bilerako talka punturik handiena —borondatezko kaleratzeen ingurukoa— konpon zezakeen eskaintza bat helarazi zioten Lan Sailari. Hark enpresari jakinarazi zion, eta zuzendaritzak begi onez ikusi zuen. Atzoko bilera hitzartu zuten.

Irailak 30. Tubacexeko zuzendaritza, langile batzordea eta Lan Saila Lakuan bildu ziren. Akordiorako oinarria sinatu zuten gehienek. Sindikatuek afiliatu bileretan berrestea falta da.

Normaltasunerako urrats handi bat egingo dute datorren astean Laudiok, Amurriok eta Aiaralde osoak (Araba). Eskualdeko enpresa nagusian, Tubacexen, lanera itzultzekoak dira langileak, ia zortzi hilabete iraun duen greba luze baten ondotik. Horretarako, baina, azken urrats bat falta da: sindikatuetako afiliatuen batzarrek ontzat hartzea haien ordezkariek eta zuzendaritzak atzo lortutako akordio baterako oinarria. Ustekabe handia izango litzateke batzarretan ezezkoa ateratzea, protestak eragindako nekeari batu behar baitzaio aldagai garrantzitsu bat: langileek lortu egin dute beren eskaera nagusitzat jo daitekeena, haietako inork ez uztea enpresa gogoz kontra. Trukean, soldatak izoztu beharko dituzte hurrengo hiru urteetan, eta beren urteko lanaldia 40 ordu handitu beharko dute.

Lakuan zuten atzo bilera zuzendaritzak eta enpresa batzordeak, Lan Sailaren bulegoetan. Funtsezkoa izan da sailaren eta Elena Perez Barredo sailburuordearen ekarpena, haien gidaritzapean egindako bost bileretan askatu baitute askaezina zirudien gatazkaren korapiloa. Enpresako zuzendaritzak eskatu zuen Jaurlaritzaren artekaritza, eta langileek ontzat hartu zuten. Perez Barredok nabarmendu zuenez, bere lana izan da zuzendaritzaren eta enpresa batzordearen arteko «topagunea» lortzea, eta pozik agertu da gatazka konponbidean jarri delako elkarrizketaren bidez. «Irtenbiderik onena da bi aldeek adostutakoa».

Lan sailburuordeak ez du iritzirik eman nahi izan hitzartutakoren edukian —«Eusko Jaurlaritza ezin da negoziazio kolektiboan sartu»—, baina bai, noski, sindikatuek. Ñabardurak ñabardura, denek azpimarratu dute gaur 234 egun beteko dituen grebak lortu egin duela xede nagusia: kaleratze traumatikorik ez izatea. Marra gorria hori zela gogorarazi du ELAk —lau kide ditu enpresa batzordean, STATek adina; hiru ditu CCOOk, eta bana LABek eta ATALek—, eta horregatik egin zuela porrot joan den asteko saioak.

Zehatzago izateko, lan erregulazioaren negoziazioaren ondorioz enpresa uzteko eskaintza onartu zuten 22 langileen kasuak atzeratu du konponbidea. Sindikatuek argudiatu dute langile horiek egoerak behartuta onartu zutela kaleratzea, enpresak esan zielako beren lanpostuak kendu egingo zirela. Baina EAEko Auzitegi Nagusiak erregulazio espedienteko 129 kaleratzeak indargabetu zituenean, 22 kaleratze horiek borondatezko izateari utzi ziotela diote sindikatuek, kaleratze behartuak zirela.

Haietako batzuk berriro Tubacexera itzultzeko borondatea agertu dute, eta haientzat lekua egitea bilakatu da azken egunotako erronka nagusia. Langile horiek itzuli egingo dira Tubacexera, beste batzuk prest daudelako orain enpresa uzteko; kontratu etete horiek kaleratze bidegabe moduan kudeatuko dira, eta, kalte ordainaz gain, 3.000 euroko ordainsari bat jasoko dute. Era berean, hamasei langilek erretiro aurreratua hartuko dute.

Hiru urterako ituna

Halako kasu gehiago egon daitezke hurrengo urteetan, baina enpresak konpromisoa hartu du 2022-2024ko epean behintzat ez duela inor modu traumatikoan kaleratuko. Hiru urterako lan ituna berritu dute negoziazioetan, eta, horretan, lan kostuak txikitzeko —edo ez handitzeko— beste neurri batzuk hartu dituzte: 2021eko tauletan soldatak %3 igoko dira, baina 2022an, 2023an eta 2024an izoztuta izango dira, eta enpresak langileen BGAE edo pentsio osagarrietarako egiten duen ekarpena %4tik %1era jaitsiko da. Neurri horiei guztiei esker, Arabako bere plantetan «derrigorrezko kostu txikitzea» egin ahal izatea txalotu du Tubacexek.

Gainera, lortu du langileek urtean beste 40 ordu lan egitea; 1.696 guztira. Azken baldintza horrek sindikatuen kritika piztu du. ELAri «kontraesana» iruditu zaio lanaldiaren luzapena eskatzea eta, aldi berean, aldi baterako enplegu erregulazioak egin nahi izatea. LABek ere salatu du «sobran omen zeuden langileak» bota nahi izatea eta lanaldia luzatzea, eta bereziki haserre azaldu da Lan Sailarekin, aukera hori proposatu duelako. Oro har, «lotsagarria» iruditu zaio LABi Jaurlaritzaren jarrera negoziazioetan, uste baitu enpresaren «bidelagun» izan dela. Horregatik, sindikatu horrek ez zuen atzo akordio baterako oinarria sinatu, eta gaur hartuko du azken erabakia, bere afiliatuen iritzia entzun ondoren.

Desadostasunak izan arren, sindikatuek onartu dute hitzartutakoa grebaren ondorio izan dela: «Proposamenak sindikatuon eskaerak jaso ditu Tubacexeko langileek otsailaren 11tik greba mugagabea egin dutelako. Horrek eman digun oihartzun eta indarra giltzarriak izan dira», esan du ELAk. LABek «borrokaren bidea» goraipatu du, eta hala egin du CCOOk ere, baina sindikatu abertzaleei kritika bat egiteko aukera galdu gabe: «Negoziazioa eta mobilizazioa dira CCOOren nortasun ikurrak, langile klasearentzat eskubideak lortu eta horiek babesteko formula zalantzaezina, beste estrategia batzuen aldean».

Tubacexeko zuzendaritzak eta sindikatuek akordioa lortu dute 7 hilabeteko grebaren ostean. Arratsaldean itxi dute akordioa aldeek. Azkenean ez da kaleratzerik egongo.

Escrivak pizgarriak eskatu ditu erretiroa atzeratu nahi duenarentzat, baina ez du legezko adina aldatu nahi. PPren talde parlamentarioak atzera bota du pentsioen sistema erreformatzeko lege proiektua, PPk 2013an onartutako iraunkortasun faktorea indargabetzen duelako.