Lanbidek enpleguko prestakuntza-ekintzetarako laguntzen epea ireki du. Aurten, 8 milioi bideratuko dituzte langabeen prestakuntzarako, eta 3,2 milioi enpresek beren langileentzako prestakuntza-ekintzak susta ditzaten.

Onerako zein txarrerako, pandemiari aurre egiteko neurriak gogortzeak edo leuntzeak berehalako eragina izan du ekonomian. Hala gertatu zen iaz, eta aurtengoa ez da salbuespena izan. Hirugarren eta laugarren olatuen artean ibili zen lehen hiruhilekoa, eta, ezarritako neurriek, familien kontsumoan eragin ahala, Nafarroako barne produktu gordinaren atzerakada ekarri zuten. Bigarren hiruhilekoan, berriz, kontrakoa jazo da: txertaketaren erritmoa bizkortu eta ostalaritzan eta merkataritzan neurriak leundu ahala, kontsumoak gora egin du berriro. Ondorioz, batik bat familiek eta industriak bultzatuta, apiriletik ekainera %2,6 handitu zen ekonomia, lehen hiruhilekoarekin alderatuta.

Atzo, Nastat estatistika erakundeak lehen emaitzak aurreratu zituen, baina irailaren 23an koadro makroekonomikoaren gaineko azalpen osoago bat emango du. Baliteke datu batzuk aldatzea, baina joera ez da aldatuko, errebotea orokorra baita. Adibidez, iragan astean Eustatek emandako informazioaren arabera, ekonomiak antzeko bilakaera izan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta bigarren hiruhilekoan %2 hazi zen. Urte arteko tasa, berriz, %18,5ekoa izan zen.

Nafarroan erritmo berean handitu zen barne produktu gordina urtebetean, iazko epe berarekin alderatuta:%18,5, alegia. Hazkunde handia da hori, baina kontuan eduki behar da iragan urtean, apiriletik ekainera bitarteko epean, konfinamenduaren eta apurka neurriak leuntzeko prozesuaren ondorioek bete-betean eragin ziotela ekonomiari. Behea jo zuen, eta urte arteko tasak, berez, ondorengo hamabi hilabeteetan izandako jauzia islatzen du.

Bigarren hiruhilekoko hazkundearen zergatiei begira, Nastatek azaldu du familiek eta kapital finkoaren eraketa gordinak bultzatu dutela barne eskaria. Ostalaritzari ezarritako murrizketak leundu izanaren, merkataritzako edukieren kopuruak handitu izanaren eta alarma egoera amaitu izanaren ondorioz joan-etorrien gaineko baldintzak bertan behera utzi ahala, herritarren erosketak eta joan-etorriak ugaritu egin dira: batetik, txikizkako merkataritzaren indizea %4,8 handitu zen urteko lehen sei hilabeteetan; bestetik, ekainean, landetxeetako, kanpinetako eta ostatuetako bezeroen egonaldiek %67,6 egin zuten gora maiatzeko datuekin alderatuta.

Eskaintzari dagokionez, enpresek ere errebotea jo dute, batik bat industrian eta merkatu zerbitzuetan. Nastatek ez du beste daturik eman, baina uztailaren hasieran kaleratutako industria produkzioaren indizea %17,5 handitu zen urtarriletik maiatzera bitartean. Halaber, Nafarroako konpainiek bigarren hiruhilekoan inportatu zutena baino gehiago esportatu zuten bigarren hiruhilekoan, eta, lehen hiruhilekoan ez bezala, kanpo merkataritzak saldo positiboa izan du.

%2, euroaren eremuan

Euroaren eremuak Hego Euskal Herriko ekonomiaren joera bera izan du, neurri apalagoan bada ere. Euroa erabiltzen duten hemeretzi herrialdeetako ekonomiek batez beste %2 egin dute gora bigarren hiruhilekoan, urtarriletik martxora bitarteko epearekin alderatuta, eta Europako Batasunean, antzera (%1,9). Lehen hiruhilekoan, berriz, barne produktu gordinak %0,1 egin zuen atzera. Urte arteko datuari dagokionez, Eurogunean ekonomia %13,7 hazi da azken hamabi hilabeteetan, eta %13,2 Europako Batasunean. Herrialdeen artean, Portugalek izan zuen igoerarik handiena (%4,9), eta Lituaniak txikiena (%0,4).

95 eguneko grebaren ostean Bilboko Argiak enpresak berriro onartu du martxoan kaleratutako langilea. Sindikatuek langileak zoriondu dituzte “erakutsitako indarragatik”, eta soldata hobekuntzak ospatu dituzte osagarri eta plusetan, oporretan eta norberaren aukerako egunetan.

BBVAren filial espainiarrak 745 milioi euroko irabaziak izan ditu urteko lehen erdian, urtebete lehenago irabazitako 108 milioi euroak baino ia zazpi aldiz gehiago, saneamendu txikiagoen eta merkataritza jardueraren ondorioz.

Kutxabankek 125,5 milioi euro irabazi ditu lehen seihilekoan, aurreko urteko epe berean baino % 8,8 gutxiago. Alabaina, bere funtsezko banku-produktu eta zerbitzuen kontratazioan izandako “bilakaera onari esker”, erakundeak urte hasieran egindako aurreikuspen orokorrak “gorantz berrikus” ditzake

LAUDIO. Tubacexeko langileen batzordeko idazkari eta ELAko kide Edu Iberniak adierazi duenez, batzordearen gehiengoak astelehen gauean jakinarazitakoa berretsi du, eta duela sei hilabete hasitako grebari eutsiko dio, zuzendaritzaren azken eskaintza «eskasa» delako. ELA eta LABen ustez negoziatzeko ezinbestekoa da enpresak uko egitea 129 kaleratzeak baliogabetu zituen epaiaren aurkako helegiteari. CCOOrentzat, berriz, horrek ez luke baldintza bat izan behar greba uzteko, eta erreferendum bat eskatu du.

Astelehenean hamar orduz egon ziren bilduta. Zuzendaritzak langileen ordezkariei eskatu zien azken proposamenari erantzuteko asteartea baino lehen, baina herenegun Eusko Jaurlaritzari adierazi zion ez zuela jaso. Berri agentzia bati eginiko adierazpenetan, ELAko kideak ukatu egin du hori: astelehenean bertan erantzun zutela esan du. Ordutik etenda daude elkarrizketak. Iberniak esan du ez dutela beste bilera baterako egunik adostu, eta aurreikusten dutela irailera arte ez biltzea eta abuztuan greban jarraitzea.

Asteleheneko bileran zuzendaritzak eskaini zien kaleratutako langileak behin-behinean onartzea. Baina batzordearentzat ezinbestekoa da lehenik enpresak auzibideari uko egitea. Trukean prest azaldu da zuzendaritzak proposatutako «neurri ez traumatiko batzuk» negoziatzeko: hala nola erretiro aurreratuak eta borondatezko bajak.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek Google eta Tobin tasen bilketaren kopuru esanguratsuak jaso ahal izango dituzte. Espainiako Gobernuak kalkulatu du horien bitartez urtero 1.600 milioi euro bildu ahal izango dituela, eta litekeena da horietatik 220 milioi inguru ogasunentzat izatea, kalte handirik egiten ez dien sistema bat hitzartu dutelako Kontzertu Ekonomikoaren Batzorde Mistoan. Hurrengo egunetan jaso behar dituzte lehen diruak, urteko lehen erdian egindako operazioen zergak ordaintzekoak baitira.

Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak asteazkenean iragarri zuen Espainiako Gobernuarekin akordio bat lortu zutela, baina atzoko bilera egin arte ez zuen zehaztu nahi izan nola ordainduko diren zergak. Pozik azaldu zen Azpiazu, haren ustez Madrilekiko «aldebiko harremanaren» adibide baita akordioa, «urrats bat gehiago autogobernuan».

Finantza transakzioen gaineko zergari (FTZ) dagokionez —Tobin tasa deitzen zaiona—, diru bilketarako konexio puntua zera izango da, akzioak eskuratzen dituzten enpresen helburu soziala. Hau da, foru ogasunek hiru lurraldeetan egoitza duten enpresen akzioen salerosketaren ordaina jasoko dute, akzioaren balioaren %0,2, hain zuzen ere. Horrek ekarri beharko luke diru gehien Bizkaian jasotzea, han dutelako egoitza Iberdrolak, Gestampek, Cie Automotivek eta beste enpresa handi gehienek.

Burtsan mila milioi eurotik gora balio duten enpresen akzioen salerosketak soilik zergapetuko ditu tasak. Muga horretatik gora daude CAF gipuzkoarra (1.220 milioi) eta Vidrala arabarra (2.865 milioi). Nafarroako Gobernuak Madrilekin antzeko banaketa lotuz gero, hango ogasunak etekina atera ahal izango dio Viscofanen akzioen salerosketari (2.735 milioi).

Zerbitzu digital jakin batzuen gaineko zergak ZDJZ edo Google tasa, berriz, %3ko zerga ezartzen die Interneten publizitatea, bitartekaritza eta datu transmisioa eskaintzen duten zerbitzu digital handiei. Zerbitzu horietan parte hartzen duen erabiltzailea Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoakoa bada, lurralde horietan pagatuko du zerga.

Merkataritza elektronikoaren BEZari dagokionez, kontsumoaren lurraldea izango da ordainketarako irizpidea. Ekonomia Sailak adibide batekin azaldu du zehazki nork ordainduko duen zerga. Horrela, Alemanian dagoen kontsumitzaile batek bizikleta bat erosten badio euskal enpresa bati online duen dendaren bidez, saltzaileak Alemanian indarrean dagoen BEZa kobratuko dio erosleari; euskal ogasunari emango dio, eta hura arduratuko da Alemaniako Ogasunari diru hori transferitzeaz. Baina eroslea Arabakoa, Bizkaikoa edo Gipuzkoakoa bada, Alemaniako Ogasunak utzi beharko du dirua euskal ogasunaren esku.

Azpiazuk ziurtatu du ez dagoela modurik merkataritza elektronikoaren BEZaren eragina kalkulatzeko, oraindik EBk ez duelako indarrean jarri.

Kontu publikoak

Hitzartutako zerga berriek lagun diezaiekete Jaurlaritzari eta aldundiei krisiak zerga bilketan eragindako jaitsieraren zati bat konpentsatzen. Nekez estaliko dute zulo osoa, batez ere agindu dutelako ez dutela gerrikoa estutuko krisiari aurre egiteko, eta aurrekontu «hedakorrak» egingo dituztela. Aurrekontu horietan nolako defizita izan dezaketen ere adostu zuten atzo. Berez, erreferentzia bat besterik ez da, krisiaren ondorioz ez baitago araurik indarrean bi parametro horiek derrigorrez maila jakin batetik behera uztera behartzen duenik. Jaurlaritzaren defizit helburua BPGaren %0,9 izango da, hau da, 707 milioi euro. Datorren urtean ere baliteke aldundiek zuloa izatea, %0,2koa: 157 milioi.

Gasteizko gobernuaren zorra %15,6ra iritsi ahal izango da: 12.255 milioira. Urteko lehen hiruhilekoan 10.900 milioi euroan zegoen, Espainiako Bankuaren arabera.

Lan merkatua arnasa hartzen ari da. Urteko bigarren hiruhilekoan berreskuratu egin dira iaz galdutako hamar enplegutik sei. Udaberrian ia 18.700 enplegu sortu dira Hego Euskal Herrian, eta koronabirusaren krisia hasi zenetik hiruhilekorik onena izan da. Dena den, pandemiaren aurreko egoerara itzultzeko beste 16.500 lanpostu sortu beharko lirateke.

INE Espainiako estatistika institutuak atzo kaleratutako datuek erakusten dute gutxika bada ere lan merkatua suspertzen ari dela. Urteko lehen hiruhilekoan baino abiadura handiagoan handitu da bigarrenean. Txertaketa kanpainak eta gobernuek zenbait jarduerei ezarritako mugak kendu izanak konfiantza giroa sortu dute lan merkatuan.

Biztanleria aktiboaren inkestaren arabera, 134.400 pertsona daude lanik gabe, aurreko hiruhilekoan baino 12.800 gutxiago. Langabezia tasak behera egin du, eta %10,1ean dago orain. Hala ere, iazko lehen hiruhilekoan 115.400 langabe zeuden, hau da, 19.000 gutxiago. Orduan, langabezia tasa %9,3 zen.

Duela urtebete, birusaren agerpenak eragindako kolpea geldiarazteko hartutako neurriek 43.200 lanpostu suntsitu zituzten. Espainiako Gobernuak enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak eskatu ahal izateko ezarri zituen erraztasunek geldiarazi zuten kolpean; ekainaren amaieran 22.000 pertsonak zeuden oraindik egoera horretan Hegoaldean.

Langabeziaren jaitsierarekin batera, gora egin du pertsona landunen kopuruak. Horrek ere erakutsiko luke enplegua sortzen ari dela. Gora egin du aurreko hiruhilekoarekin alderatuta: 18.700 gehiago. Jada 2020ko bigarren hiruhilekoan baino gehiago daude (+28.700). Krisiaren hasieran galdutako enpleguen %62 inguru berreskuratu dira. Horrek esan nahi du oraindik 16.500 lanpostu inguru falta direla.

Igoerak sektore guztietan izan du eragina, baina, bereziki, zerbitzuetan. 12.700 lanpostu sortu dira udaberrian. Industrian, berriz, 4.600, eta antzera lehen sektorean ere: 4.400. Eraikuntzan, aldiz, lanpostuak galdu dira: 2.900.

Kalitatez «eskasagoak»

Nabarmentzekoa da gazteen egoera; izan ere, INEk emandako datuek erakusten dute datuen hobekuntzak ez diela batere eragin. Are gehiago, 25 urtez azpikoen artean soilik handitu da langabezia bigarren hiruhilekoan: adin horietako 4.400 gazte gehiago daude lanik gabe. Langabezia tasa %37,8koa da EAEn, eta %26koa Nafarroan. Europako Batasunaren batezbestekotik (%18,7) oso urrun, beraz.

Sexuen arabera, langabeen kopurua gehiago jaitsi da gizonezkoen artean (-7.100) emakumezkoen artean baino (-5.700). Eta langabezia tasa handiagoa oraindik ere emakumeen artean (%10,3) gizonen artean baino (%9,9). Dena den, azken hiruhilekoan enplegua aurkitu duten gehienak emakumeak izan dira, bereziki zerbitzuen sektorean: guztira, 13.600 andre hasi dira lanean, eta 5.000 gizon.

Kontratu motei dagokienez, azken urtean sortutako lau enplegutatik hiru aldi baterakoak dira (%23,5). Bigarren hiruhilekoan handitu egin da proportzio hori: lehengoan baino 8.800 lan kontratu finko gutxiago daude; aldiz, 19.100 langile gehiago daude aldi baterako kontratuekin.

Azken emaitzak onak izan arren, sindikatuak kezkatuta azaldu dira. ELAk azpimarratu du COVID-19aren ondorioek areagotu egin dutela pandemiaren aurreko «krisi ekonomiko eta soziala». Hori dela eta, beharrezkotzat jo du enpleguaren prekaritatea amaitzeko eta lan baldintzak duintzeko neurriak hartzea; horren harira, ELAk dio «aukera bakarra» dela aurreko lan erreformak erabat indargabetzea eta langabeentzako laguntzak «aldatzea», «pobrezia egoerak eragozteko eta inor bidean ez geratzeko».

LABentzat ere ezinbestekoa da lan merkatua errotik aldatzea. «Europan lehen postuan gaude lan ezegonkortasunean eta prekaritatean». Sindikatu abertzalearen arabera, «adostasun sozial zabala» behar da aldi baterako kontratazioaz egiten den «gehiegizko eta justifikaziorik gabeko» erabilerari buruz, eta gogorarazi du Espainiako Gobernuak asmoa agertu duela kontratazio modalitateak hirura gutxitzeko, behin-behinekotasuna murrizteko eta lan merkatuaren dualtasuna amaitzeko. Baina ezbaian jarri du hori aurrera ateratzeko gai izango ote den.

CCOOk, berriz, azpimarratu du egoerak hobera egin duen arren oraindik ere pandemiaren aurrekoa baino kaxkarragoa dela. Azpimarratu du sortzen ari den enplegu ia guztia aldi baterakoa dela, eta «kalitate txarrekoa», eta bereziki kezkatuta agertu da gazteen egoerarekin. UGTk ere ohartarazi du enpleguaren kalitatea «okerrera» egiten ari dela.

Villarejorekin lotuta Repsol, CaixaBank, Fain eta Brufauren aurkako auzia artxibatu du epaileak. Ez dutela “zantzurik topatu” nabarmendu du; ondorioz, ezinezkoa da presidenteei “gainbegiratze eta zaintza korporatiboko betebehar bat leporatzea, horretarako eskumena duten organoen esku baitago”.

CCOO Gazteak sindikatuak salatu du gazteak ez direla susperraldiaren onurak nabaritzen ari. Sindikatuak ‘La precariedad nos quema, babestu zaitez’ kanpaina aurkeztu du, euskal gazteen kezka nagusiak agerian uzteko: prekarietatea enpleguan eta etxebizitzan.