Hogeita lau ordu egin dituzte atxilotuta. Herenegun gauean, Espainiako Poliziak LABeko sei kide atxilotu zituen, ISN enpresako kamioi batera igota N-121 errepidea trabatzeagatik eta CEN patronalaren Iruñeko egoitzan hauts gorria botatzeagatik. Izaskun Juarez LABeko Iruñerria-Pirinioak eskualdeko idazkaria berehala utzi zuten aske, baina gainerako bostek poliziaren egoitzan pasatu zuten gaua. Atzo goizean epailearen aurretik pasatzekoak ziren, baina hark ez zuen beharrezkotzat jo deklarazioa hartzea. Galdetu egin zien ea adierazpenik egin nahi zuten, eta, ezezkoa eman ziotenez, banan-banan aske utzi zituen.

Atzo, LABek salatu zuen epailearen jarrerak «are handiago» egiten duela «operazioaren burugabekeria». Herenegun, LABeko koordinatzaile nagusi Imanol Karrerak salatu zuen Espainiako Poliziak iraganeko irudiekin lotu nahi izan zuela LABen ekintza sindikala, langileen artean desmobilizazioa eragiteko asmoz.

Atxilotuetako bi garbiketa sektoreko ordezkariak dira, eta besteak, LABen zerbitzu pribatuen federazioko ordezkariak. Alde batetik, apirilaren 9an ISN enpresako kamioi batera igo, Beriain inguruan errepidea moztu, eta trafiko arloko segurtasuna urratzea leporatzen diete; bestetik, CEN patronalaren egoitzan egindako protestan mehatxuak, bortxa eta kalteak eragitea leporatzen diete.

Txostena, «oso pobrea»

Defentsa abokatuak jakinarazi zuen Poliziaren txostena «oso pobrea» dela. Kamioiaren ekintzan, Foruzaingoak ofizioz hasi zituen diligentziak, baina ISN enpresak salaketa jarri, eta Espainiako Poliziak hartu zuen kasua. Haiek martxoaren 8ko ekintzarekin lotu zuten garbiketa sektoreko protesta hori. «Antzezlan handi hau muntatu du».

LABek berretsi du protesta horietan ez dagoela inongo deliturik, baina, Poliziak delitu zantzuren bat ikusi izan balu, nahikoa zuela jakinarazpen baten bidez deklaratzera deitzearekin: «Ez zen beharrezkoa halako operatibo poliziala muntatzea. Ez zen beharrezkoa, parametro demokratikoetan, noski», kritikatu zuen. Horregatik, «Poliziaren gehiegikeria salatu eta ekintza sindikalaren alde egiteko asmoz», manifestaziora deitu du larunbatean, Iruñean. Baluarte jauregitik aterako da, 17:00etan.

Hego Euskal Herriko administrazio publikoek Europa osoko behin-behinekotasun tasa handienak dituzte, eta bost-hamar-hogei urte daramatzaten langile ugari daude lantaldeetan. Europa presio egiten ari zaio Espainiari, egoera hori konpon dezan. ELA, LAB, CCOO, ESK, SATSE eta Steilas sindikatuek greba eguna antolatu dute gaurko, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako administrazioetako alor guztietan.

Zenbat langile daude behin-behineko kontratuekin?

Deitzaileen arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako behargin publikoen behin-behinekotasuna %38,7koa; hau da, aldi baterako 58.700 langile inguru daude: %58 Osakidetzan, %56 administrazio orokorrean, %48 hezkuntzan, eta %44 Justizian. Salbuespen bakarra Ertzaintza da, ez baitago behin-behinekorik; Udaltzainen artean, berriz, %30 ingurukoa da tasa. Alor guztietan, behin-behinekoen erdiek inguru bost urtetik gora daramate, eta hala dauden hamar langiletik zazpi emakumeak dira.

Zenbat lanpostu dira egiturazkoak?

Eztabaidaren gakoetako bat hori da. Administrazioentzat zaila da kopuru hori zehaztea, aldagarria izan daitekeelako, garaian-garaiko beharren araberakoa, eta horregatik jotzen dute maiz behin-behineko kontratuetara. Adibidez, SATSE sindikatuaren arabera, Osakidetzak 27.600 pertsonako egiturazko zerrenda aitortzen du, eta egun 42.000 behargin inguru ditu; erdia baino gehiago, behin-behinean. ELAk proposamen bat egin du egiturazkoak zenbat izan beharko liratekeen zehazteko: aldi baterako langile batek postu bat hiru urtez betetzen badu, plaza hori finko bihurtu beharko litzateke, eta oposiziora atera.

Zergatik daude hainbeste langile egoera horretan?

Arrazoi ugari egon daitezke, autogobernuaren garapenarekin lotutakoak, unean-uneko koiuntura ekonomikoari buruzkoak edo lan eskaintzak egiteko askotariko zailtasun eta mugekin loturikoak —batzuetan, langileek beraiek edo sindikatuek oztopatu dituzte lan eskaintzak—. Dena den, egungo egoeraren jatorria ulertzeko, hein batean, duela hamar-hamabi urteko krisi ekonomikora egin behar da atzera. Euskal sektore publikoak behin-behinekotasun tasa handia zuen ordurako, baina urte haietan hartutako zenbait neurrik kopurua handitzea eragin zuten. Epe horretan, lanpostu publikoak galdu ziren, baina, zenbait alorretan zegoen beharrari erantzuteko, aldi baterako kontratazio formulak ugaritu ziren, eta apenas egin zen lan eskaintza publikorik, Espainiako Gobernuak ezarritako mugengatik, besteak beste.

Erreleborik egon al da?

Beste gakoetako bat hori da. Postu gehienak ez dira ordezkatu, eta behin-behinekoekin bete dira. Euskal administrazioetako lan eskaintza publikoak Madrilek mugatuta egon dira azken urteetan, eta hala daude gaur egun ere. Atzeraldi Handian, Jose Luis Rodriguez Zapateroren agintaldian egindako planak baldintzatuta, postuen %10 soilik bete ziren 2011., 2012. eta 2013. urteetako eskaintzetan. 2015. urtean %50ekoa izan zen kopuru hori. Azken hiru urteetan %100eko berrezarpena orokortu da, eta %110koa jarri da zenbait esparrutan: Polizietan, adibidez. Dena den, administrazio guztiek Espainiako aurrekontuetan ezartzen diren tasak bete behar dituzte oraindik ere.

Aurrera begira, zer asmo ditu Eusko Jaurlaritzak?

Iragarri du datozen lau urteetan 10.000 lanpostutarako eskaintza publikoa egingo duela. Gainera, behin behinekotasuna murrizteko proposamen bat egin du, Kidego eta Eskalen legearen erreformarako egitasmoan. Horren arabera, oposizio batzuetan zortzi urteko antzinatasuna egiaztatzen duten interinoek ez lukete proba teorikorik egin behar: nahikoa lukete azterketa praktiko bat gainditzea. Txanda berezi horiek behin-behinekotasunak lantaldearen %40tik gora hartzen duen tokietan bakarrik egingo lirateke.

Zer dio Auzitegi Konstituzionalak?

Txanda berezien inguruan aurrekari bat dago, aurtengo otsailekoa, Poliziaren Euskal Legeari buruzkoa. Kasu horretan, ohartarazi du Espainiako Konstituzioan bermatutako konkurrentzia askearen oinarrizko printzipioaren kontrakoak direla, administrazioarekin aurrez loturarik izan ez duten hautagaiei eragotzi edo zaildu egiten dielako parte hartzea.

Zer dio Europak?

Brusela aspaldi ari da Madril estu hartzen, 1999ko zuzentarau bat bere legedira ekarri gabe baitauka. Eta, erreskate funtsaren harira, handitu egin du presio hori. Zuzentarau horrek dio konponbide bat eman behar zaiola behin-behinekotasunaren gehiegizko erabilerari. Espainiako Gobernuak Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutua erreformatzeko aukera zabaldu du -horren menpe daude erkidegoetako legeak-; dena den, asko estutu beharko du bere burua Jaurlaritzaren proposamena edo beste bat hor sartu nahi badu, eta, bereziki, konstituzioaren 23.2 puntuan (eta beste batzuetan) jasotzen den aukera berdintasunarekin bateragarria egiteko. Konponbide juridiko zaila dauka auziak; legelari batzuen arabera, konstituzioan aldaketak egin beharko lirateke oposizioetan txanda bereziak egiteko. Beste aukera bat izango litzateke salbuespeneko figura bat sortzea langile horientzat, baina horrek ere zalantza asko eragiten ditu.

EBko Justizia Auzitegia ere mintzatu da auziaz, eta ebatzi du administrazioek gehiegikeriak egin dituztela aldi baterako kontratazioan. Nolanahi ere, ez da mamian sartu, eta ez du esan neurririk egokiena langile horiek automatikoki finkoak egitea den ala ez. Ezartzen du Espainiako auzitegiek erabaki behar dutela zein den administrazioen abusuei erantzuteko neurririk egokiena. Zabalik utzi du honako hiru neurri hauen inguruan erabakitzea: postu horiek oposizioan ateratzea; langile horiek «mugagabe ez-finkoak» izendatzea, salbuespen gisa; edo kalte ordain «eredugarriak» ematea. Hirugarren aukera ikusten du bideragarriena.

Zer iritzi dute sindikatuek?

CCOOek eta UGTk Jaurlaritzaren proposamena babestu dute, baina ELA eta LABentzat ez da nahikoa, langile eta sektore asko aplikazio eremutik kanpo uzten dituelako. ELAk, gainera, Jaurlaritzaren ahalmen legegilea ezbaian jarri du, eta euskal diputatuei eskatu die Espainiako Gobernuan eragiteko duten gaitasuna erabiltzeko. Uste du «salbuespen egoera batek salbuespen konponbideak» behar dituela.

Interinok Taldeak bat egin du grebaren deitzaileen diagnosiarekin —gehiengoa du Lakuako administrazioan—, baina ez du mobilizazioa babestu, ez dutelako «konponbide zehatzik eta adostutakorik aurkeztu». Jaurlaritzaren proposamena ere kritikatu du: uste du egin asmo dituen lan eskaintza publikoak «legez kanpokoak» direla, Europako zuzentarauak eta epaiek esaten dutelako «horien aurretik» behin-behineko langileen egoera konpondu behar dela. Talde horrek uste du finko egitea dela irtenbidea.

CAF konpainia gipuzkoarrak 15 tranbia egingo ditu Lisboako Companhia Carris de Ferrorentzat, eta bost urtez mantenu lanak hartuko ditu bere gain.

Espainiako Poliziak Iruñean atxilotutako LABeko sei kideak, aske, 2021eko apirilaren 21ean. Atxilotuetako bat, Izaskun Juarez, aske utzi zuten atzo.

Pandemiaren aroan, Espainiako finantza sektoreak azkartu egin du zerbitzuak atal elektronikora bideratzeko eta bulego fisikoak ixteko estrategia. Caixabank, sektoreko beste handiak bezala, buru-belarri dabil lan kostuak soldatapekoen bizkarretik murrizteko ekinean, eta, Bankiarekin bat egin ondoren, bere historiako kaleratze kolektibo handiena iragartzeko une egokia dela deliberatu du, joan den astean iragarritako berregituraketari zenbakiak jarrita. Ia %19 argalduko du lantaldea; alegia, 8.291 langilek utziko dute bankua 1.534 bulego itxita, eta horietatik 135 Hego Euskal Herrian izango dira: 66 Nafarroan, 24 Araban, 23 Bizkaian eta 22 Gipuzkoan. Euskal Herrian presentzia handia du Caixabankek, batez ere Nafarroako Kutxa bereganatu zuenetik —Nafarroan, 840 langile ditu, eta Euskal Herri osoan, 1.800—. Baina, proportzioan, kaleratze gutxiago izango dira Hegoaldeko lau lurraldeetan, hemen Bankiak ez duelako sare handirik.

Bankia irentsi ostean, Caixabankek 44.400 langile dauzka, orotara, 5.639 bulegotan. Bulego horien %27 itxiko ditu bankuak, «bikoizketak saihesteko eta sinergiak aprobetxatzeko», eta horietan jarduten duten 8.291 langilek lanpostua galduko dute, kontratuak eteteko erregulazio baten ondorioz. Diru publikoarekin erreskatatutako banku batek eskaintzen dizkio sinergiak Caixabanki. Ezin da ahaztu Espainiako Estatuak soilik 3.303 milioi euro berreskuratu dituela, 2012. eta 2013. urteetan Bankia erreskatatzeko erabilitako 24.069 milioi euroetatik.

BBVA eta Santander ere bai

Caixabank baino lehen, beste banku batzuek iragarri dituzte murrizketa handiak lantaldeetan, kaleratzeen bidez eta erretiro aurreratuen bidez; esaterako, BBVAk iragarritako erregulazioaren xehetasunak ezagutuko dira aste honetan, seguruenera. Santanderrek ere iragarria dauka 3.500 langile kanporatzeko plan bat. Kontzentraziorako joera gero eta nabarmenagoa da bankuen Espainiako sisteman, eta neurria irabazteko bat egiteek bulegoak ixtea dakar, hau da, kaleratzeak. Caixabankek bide hori hartu du, baina, gainera, baztertu egin ditu erretiro aurreratuak, eta, adinari dagokionez, esplikatu du 50 urtetik gorakoen eta beherakoen arteko oreka bilatuko duela erregulazioko zerrenda osatzeko, gaineratuta pizgarrien bidez langileek lanpostua beren borondatez utz dezaten saiatuko dela.

Dena den, zuzendaritzak azaldu die sindikatuei ez badu lortzen kaleratze guztiak borondatez izatea merituen irizpideek finkatu dituztela kaleratzeak, «talentuari eusteko». Edonola ere, urteko bigarren hiruhilekoa amaitzerako bukatua nahi du negoziazioa, lantaldea udararako murriztu dezan.

Jose Ignacio Goirigolzarri presidente eta Gonzalo Gortazar kontseilari ordezkari dituen entitateak 623.800 milioi euroren aktiboak dauzka Espainian, eta horrek penintsulako bankurik handiena bihurtu du.

Enplegu erregulazioa ez ezik, bankuan geratuko diren langileen baldintzak ere negoziatu nahi ditu Caixabankek. Ziurtatu du ez duela kaleratze traumatikorik nahi, baina kalte ordainei buruzko baldintza jakin batzuk ezagutarazi ditu. CCOO da sindikatu nagusia bankuan: bost kide izango ditu negoziazio mahaian.

Kalte ordainak

Lau taldetan banatu ditu Caixabankek bankua utziko duten langileak. 63 urtetik gorakoentzat, urteko hogei eguneko kalte ordaina proposatu du, gehienez hamabi ordainekin. 58 eta 63 urte artekoentzat, hamabost urteko antzinatasuna badute, pentsioaren sariaren erdia proposatu du, langabezia saria deskontatuz. Hirugarren taldean, 55 eta 58 urte artekoak sartu ditu. Haientzat soldataren erdia proposatu du kalte ordain gisa, hamabost urteko antzinatasuna badute, eta bi urteko ordainek finkatuko dute gehienezko kopurua. Gainontzeko kaleratuei, soilik urteko 25 eguneko kalte ordaina eman nahi die bankuak, hemezortzi hilabeteko gehienezkoarekin.

Itxiko dituzten 1.534 bulegoei dagokienez, kokaturik dauden herrien neurria izango da itxi ala eutsi erabakitzeko irizpide bat; beste bat, bi bulegoren arteko tartea. Haien negozio kuota ere kontuan hartuko du zuzendaritzak. Izan ere, bulego handiagoak eta espezializatuagoak nahi ditu bankuak. Gaur arte ezagutzen diren banku bulego tradizionalak galtzeko bidean daudela esan daiteke.

Goizetik jakinarazi zuen LABek polizia operazio bat abian zela Iruñean eta sindikatuko hainbat ordezkari atxilotzen ari zirela. Atxilotu kopuruaren inguruko nahasmena sortu zen hasieran, baina, orduek aurrera egin ahala, sindikatuak baieztatu zuen sei kide atzeman zituela Espainiako Poliziak. Izaskun Juarez LABeko Iruñerria-Pirinioak eskualdeko idazkaria eta gainerakoak gaur goizean aske uztea espero da. Abokatua atzo arratsaldean izan zen haiekin, eta «nekaturik» zeudela esan zioten. Fermin Otamendi Iruñeko 2. instrukzio epaitegiko magistratuaren aurretik pasatuko dira gaur. Martxoaren 8an CEN patronalaren egoitzan egindako protesta batean parte hartzea eta apirilaren 9an ISN enpresaren kamioi batera igotzea eta errepidea oztopatzea egotzi diete.

Espainiako Gobernuaren Nafarroako ordezkaritza «operazioa irekirik» zela baizik ez zuen esan. Sindikatuko abokatuak jakin duenez, Poliziaren txostenetan 11 lagunen izen-abizenak agertzen dira, eta horregatik ohartarazi zuten atxiloketa gehiago etor zitezkeela. Alta, arratsaldean ez zen atxilotu gehiagoren berri eman. LABen ustez, litekeena da datu hori argitaratu izanak Poliziaren asmoak gerarazi izana. Dena den, Jose Luis Arasti Espainiako Gobernu ordezkariari eskatu zion operazioa bertan behera utz zezala.

Atxilotuei egotzitako protestak garbiketaren sektorearen gatazkaren testuinguruan gertatu dira. Lan baldintza duinagoen eta sexu arrakalaren aldarrikapenak protagonismo berezia izan zuten gatazkan. Lehenik, martxoaren 8an, CEN enpresaburu elkartearen egoitza hauts gorriz bete zuen sindikatuak. LABen arabera, erabilitako osagaia «ekologikoa» izan zen.

Bigarren protesta apirilaren 9an izan zen. Goizaldeko 06:00etan, ISN sektoreko enpresa garrantzitsuenetako baten kamioira igo ziren bi langile, eta N-121 errepidea oztopatu zuten, Beriain herriaren parean. Sektoreko hitzarmenaren blokeoa salatu zuten langileek protesta hartan. Poliziak ekintza hartan parte hartu zuten langileak atxilotu ditu, eta errepideko segurtasuna arriskuan jartzea leporatu die.

Arastiri eskaera

LABek irmo gaitzetsi zuen polizia operazioaren ikusgarritasuna. Imanol Karrera koordinatzaileak gogorarazi zuen nahikoa zela jakinarazpen bat bidaltzea, haiek euren kabuz joan zitezen epaitegira deklarazioa har ziezaieten. Haren irudiko, Europako beste herrialdeetan baimenduta daude halako protestak: «Greenpeacek halako ekintza bat egiten badu, ez da ezer gertatzen, baina langileak mobilizatzen direnean, bai. Jose Luis Arastik galdera horri erantzun beharko lioke». Uste du operazioak langileen ahalduntzea eragotzi nahi duela.

Sindikatuari deigarria egin zaio Poliziaren jokabide diferentea. Alde batetik, CEN patronalak jarritako salaketa aintzat hartu du, baina, bestetik, entzungor egin die lan istripuen aurrean sindikatuek enpresaburu elkartearen aurka egindako salaketei. Halaber, sindikatuak gogorarazi zuen Fermin Elizalde ISN enpresako jabearen aurkako makina bat salaketa daudela Iruñeko epaitegian, kontratazioan iruzur egitea eta soldatak gaizki ordaintzea leporatuta. «Epaitegietan ezaguna da Elizalde, baina ez dute ezer egiten».

Atzo, 11:00etan, atxilotuen askapena aldarrikatzeko elkarretaratzea egin zuen LABek, eta poliziek bertan parte hartu zuten hogei ordezkari inguru identifikatu zituzten. Sindikatuko kide batek aurpegiratu zien poliziek ez zutela identifikazio plakaren zenbakirik soinean. Operazioburuak «errespetua» galdegin zion Imanol Karrerari.

Gaurko 11:00etarako elkarretaratzera deitzeko asmoa zuen sindikatuak, baina deialdia ez da baimendu. Aitzitik, «gehiegikeria hori salatzeko asmoz», larunbaterako deitu du manifestaziora. Iruñeko Baluarte jauregitik aterako da, 17:00etan.

Sortuk, ohar baten bidez, gaitzetsi zuen «onartezina» dela langileen eskubideen alde aritzen direnen aurkako jazarpena. Elkartasuna agertu die prekaritatearen aurkako borrokan ari diren garbiketa sektoreko langileei.

Langile bat zauritu da gaur Amezketako (Gipuzkoa) mendi inguru batean hesola batzuekin beharrean ari zenean.

Espainiako Poliziak LABeko gutxienez sei kide atxilotu ditu Iruñean 2021eko apirilak 20. Atxilotuetako bi, tartean Izaskun Juarez, aske utzi dituzte jada.

Iñigo Ansola Energiaren Euskal Erakundeko kontseilari zuzendari nagusiak Hidrogenoaren Euskal Estrategian ezarritako lan-ildo nagusiak aurkeztu ditu Legebiltzarrean.