Lan agintaritzak bi asteko epea du orain Lauak-en eskaerari erantzuteko. Baiezkoa bada, haren ondoren hasiko dira langileak kaleratze gutunak jasotzen.
Konfinamenduen eta bidaiatzeko beste mugen ondorioz aeronautikaren sektore osoa «larri» dagoela argudiatu du enpresak kaleratzeak justifikatzeko. Nagusiki Airbusentzat egiten du lan, eta lan eskaerak asko gutxitu direla azaldu du: %50 2020ko azken bederatzi hilabeteetan. Erantsi du beste hainbeste gutxituko zaizkiola salmentak ere.
Absentismoa gutxitzeko planaren neurri nagusia da lanaren ondorioz sortutako gaixotasunak ez ezik beste arrazoi batzuengatik sortutakoak ere mutualitateak kontrolatzea 2021eko urtarrilaren 1etik aurrera. Enpresak salatu du neurrigabeko absentismoa dagoela Landabenen, eta egunero 350 langile ez direla lanera azaltzen. Bere datuen arabera, lanera ez doazenen tasa %4,3tik %7,9ra igo da 2012tik 2019ra.
Beste sindikatuek bezala, orain arte UGTk eta CCOOk argudiatu dute langileen zahartzea dela asko gaixo edo minez egotearen arrazoi nagusia. Atzo iragarritako akordioan, ordea, «arazoak kausa asko dituela» diote sinatzaileek, eta urtero puntu portzentual bat jaisteko helburua jarri diote beren buruari. Enpresak espero du gaixoen kontrol zorrotzagoa egingo dutela mutualitateek sistema publikoarekin alderatuz gero, gaur egungo egoera ez delako «logikoa».
Iragan abenduan bost eguneko lanuztea egin zuten VWeko langileek, mutualitateen esku hartze handiagoaren aurka. Absentismoaren eragile nagusietako bat «lan erritmo biziegia» zela ziurtatu zuten sindikatuek, eta langileek Gizarte Segurantzari kontingentzia arruntegatik ez kotizatzeak kalteak eragingo zizkiola sistema publikoari.
Zamaketarien eta Tapia sailburuaren bertsioak ez datoz bat. Sailburuak atzoko gobernu bileraren ondoren egin zuen salaketa: «Grebak ezin ditu oztopatu zamaketa ez diren beste lan batzuk. Bilboko portuaren beharra duten enpresek beren jarduna bermatuta edukitzea ziurtatu behar dugu. Itsasontzi bat portura iristean, karga horren zamaketa lana bermatuta eduki behar du». Gaur grebaren 27. eguna da, eta, hasi zutenean, ontzien karga motaren arabera zehaztu ziren gutxieneko lanak: pertsonen eta merkantzia galkor eta arriskutsuen %100, eta besteen erdiak.
Zamaketarien iritzia bildu zuen BERRIAk, eta nabarmendu zuten bete egin dituztela greba osoan zehazturiko gutxieneko zerbitzuak. Agirien bitartez erakutsi dezaketela gehitu zuten —egunero zehazten dira zeintzuk izango dira hurrengo egunean gutxieneko zerbitzu—, eta bete izan ez balituzte ondorioak jasango zituztela. Greban zehar, hainbatetan jo dute lan ikuskaritzara salatzeko beren greba eskubidea ez dela bermatzen eta zerbitzu minimoak handiegiak direla. Are gehiago, hainbat egunetan ezin izan dute lanuzterik egin gutxieneko zerbitzuek denbora gehiago behar zutelako. Alde horretatik, Tapiarekin biltzeko prest agertu dira, hark hala nahiko balu.
Sailburuak greba eskubidea errespetatzen duela esan zuen, baina ezin dela oztopatu beste enpresa batzuek lan egiteko duten eskubidea. Kezka agertu zuen, aldi berean, grebaren eraginez «hainbat enpresa arriskuan jartzen ari direlako». Hartu beharreko neurriez galdetuta, Espainiako Garraio Ministerioarekin hitz egin behar dela esan zuen. Bilbo Estiba zamaketa enpresak «legea inposatzeko» eskatu zien herenegun erakunde publikoei, eta Idoia Mendia Lan sailburuak honela erantzun zion: «Desadostasunak negoziatu gabe konpondu daitezkeela pentsatzea arduragabekeria da, eta bi aldeei egiten diegu elkartzeko eta hitz egiten jarraitzeko deia».
Zamaketarien eskaera nagusietako bat langile finko berriak sartzea da, eta, UGT sindikatuak atzo azaldu zuenez, Bilbo Estibak ez du bete lan hitzarmenaren 15. artikulua. Horren arabera, enpresak kontratatu beharreko finko kopurua aurreko urtean eginiko jardunaldi bikoitzen arabera kalkulatzen da, eta aurten 35-40 beharko lukete. Enpresak ez du kontratu mugagaberik egin azken hamabi urteetan.
Uztailean eta abuztuan, gora egin zuen merkatuak, Eusko Jaurlaritzaren Renove plana indarrean zegoelako, eta itxialdiaren ondorioz gelditu ziren operazioak berriro aktibatu zirelako, baina irailean berriro hasi zen merkatua jaisten, eta urrian areagotu egin da beheranzko joera. Ez da espero urte amaiera onik, krisi ekonomikoaren ondorioz eta bizitza soziala murrizteko indarrean jartzen ari diren neurrien ondorioz asko txikituko dela uste baita.
Urriko erorikoa handia izan den arren, artean oso urrun dago urteko batezbestekotik. Guztira, 30.864 auto matrikulatu dira aurtengo lehen hamar hilabeteetan, iazkoetan baino 11.781 gutxiago. Hau da, merkatua %27,6 txikitu da urtebetean. Hobekuntza txiki bat da iraileko datuaren aldean, orduan %28,8 ari baitzen erortzen merkatua.
Auto berrien merkatuan joera bat sendotzen ari da: motor alternatiboak dituzten ibilgailuek gero eta tarte handiagoa dute. Hibridoak dira horietako gehienak, baina motor guztiz elektrikoak eta gasa erretzen dutenak ere hor sartzen dira. Iazko lehen hamar hilabeteetan %10,6 ziren halakoak, eta jada %21,7 izan dira aurten. Urrian bertan, are kuota handiagoa lortu dute, %26tik gorakoa. Berez, motor horiek dituzten autoen salmenta %48 handitu da aurten.
Alternatiboen artean hibridoak dira gehienak, baina elektriko hutsen pisua gero eta handiagoa da. Izan ere, ibilgailu guztiz elektrikoen salmenta %128 handitu da azken urtean: 483 izan ziren iaz, eta 1.103 aurten. Autoak ez ezik, furgoneta eta autobus elektrikoak ere sartzen dira kopuru horretan. Ibilgailu hibridoen salmenta, berriz, %54,7 handitu da. Motor alternatiboek lortutako merkatua gasolinazko motorren lepora egin dute. Motor horiek dira oraindik nagusi autoen artean, baina haien kuota hamar puntu jaitsi da urtebetean: %66tik %56ra.
Jaitsiera apalagoa izan du, berriz, dieselak automobilen artean: %23,5etik %22ra. Furgonetetan, autobusetan eta beste ibilgailu handietan, berriz, bere nagusitasuna ia erabatekoa da.
Marka guztien salmentak ari dira jaisten, bilakaera hobea izaten ari dira korearrak, haien artean nagusi baitira arrakasta gehien duten autoak, SUV motatakoak. Horrela, hamar salduenen artean kokatu dira Kia (2.197) eta Hyundai (1.760), biak konpainia berdinarenak. Edonola ere, Europakoak dira lehen lauak Hego Euskal Herrian salduenen artean: Peugeot (2.544), Seat (2.393), Volkswagen (2.298) eta Renault (2.242).
Matrikulazioen beherakada joera orokorra da Europan. Hego Euskal Herrian baino gehiago gutxitu dira salmentak Espainian: %21 urrian, eta %36tik gora 2020an. Frantzian, berriz, merkatua %9,5 uzkurtu da urrian, eta %27 aurten.
Zamaketariek gaur dute 26. greba eguna, eta bigarren deialdi honetan egun erdiko lanuzteak egiten ari dira. Dena den, eta azaldu dutenez, hainbat egunetan ezin izan dute grebarik egin, portuko agintaritzak ontzi guztiak zerbitzu minimotzat jo dituelako. Era berean, salatu dute lan hitzarmenean eurei dagozkien ardurak hartzen ari direla Adecco aldi baterako enpresaren bitartez kontrataturiko langileak. Hori dela eta, hainbatetan jo dute lan ikuskaritzara ustezko arau hauste horiek iker ditzaten eta epaitegiek behin-behineko neurriak har ditzaten, baina ikuskariek ez dituzte eskatu. Ustezko arau hauste horiek izan dira, hain zuzen, hirugarren grebara deitzeko arrazoia, eta sindikatuek dagoeneko jakinarazi dute azaroaren 9tik abenduaren 9ra egun osoko lanuzteak egingo dituztela.
Deialdi horrek eragin du Bilbo Estibaren erreakzioa, eta, ohar gogor batean, Eusko Jaurlaritzako eta Espainiako Gobernuari «dagokien ardura» hartzeko exijitu die: «Larrialdi egoera honetan, beharrezkoa eta atzeraezina da erakunde bakoitzaren ardurak zehaztea, eta haien arabera jokatzea, eta kaltegarriak izan daitekeen elkarrizketa konponbiderik ez eskatzea, Espainiako Gobernu Ordezkaritzak eta Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak hurrenez hurren egin duten bezala». Bilbo Estibak eta sindikatuek asteak daramatzate negoziatzen, eta iragan astean Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak artekaritza lana egiteko eskatu zion Espainiako Garraio Ministerioari.
Bilbo Estibaren ustez, izan ere, ez dagokie enpresei zamaketa lanen liberazioa gauzatzeak ekar ditzakeen «ondorioei» aurre egitea. Elkarteak gogoratu du liberalizazio hori maiatzaren 14an sartu zela indarrean, eta hori «mehatxua» dela «betidanik portuak kontrolatu dituztenentzat». Zamaketarien sindikatuez ari da akusazio horretan.
Kontratu mugagabeko zamaketariei «plusak eta txanda onenen abantailak» berentzat gordetzea leporatzen die, eta behin-behinean dauden zamaketariak «bahituta edukitzea». Finkoak 320 dira; behin-behinekoak, aldiz, 103, eta gehienek hamabi urte daramatzate egoera horretan. Sindikatuek, besteak beste, mugagabe kopurua handitzea eskatu dute, eta behin-behinekoei lan hitzarmen hobea aplikatzea. Bi multzoek bat egin dute greban.
Lineak galtzeko arriskua
Bilbo Estibaren ustez, grebaren kalteak oso larriak dira dagoeneko, eta okerrera egin dezakete: «Orain arte linea batzuen behin-behineko desbideraketa izan dena behin betiko alboratze bihurtu daiteke, eta horrek kolokan jartzen du operadoreen iraupena. Asko kostako zaie azken urteetan eginiko inbertsio handiak berreskuratzea». Grebak iraun duen bitartean, hainbat ontzik Santanderrera eta Gijonera (Espainia) jo dute. Bilbokoak baino ahalmen txikiagoa dute portu horiek, dena den.
Zamaketa enpresek nabarmendu dutenez, eragin negatiboa ez da portura mugatzen, eta ehunka dira beren etorkizuna kolokan ikusten duten enpresak, «soldata handiko 300 zamaketariren erruz».