Agiri baten bidez, garraio enpresek ukatu egin dute lehiaren aurkako ezer egin dutela. Haien iritziz, Nafarroako Gobernuak gertatutakoa «oker interpretatu» du, eta hori da ikerketak erakutsitako bakarra. Autobus konpainiek ohartarazi dute isuna ordaindu behar izateak haietako asko ixtera behartuko dituela, jada «egoera oso kritikoan» baitaude. Itxialdian ez zuten lanik egiterik izan, eta, orduz gero, aisialdiari eta kirolari lotutako zerbitzu gehienak bertan behera geratu dira.
Salaketa
Lehen eta Bigarren Hezkuntzako ikasleen garraioan aritu ziren legearen aurka zigortutako 33 enpresa horiek. 2019-2020ko ikasturtean, esaterako, 115 eskolatako 14.498 ikasle garraiatu dituzte lehiaketa horien bidez kontratuak lortutako autobus enpresek. Zortzi urtean ibilbideak banatu zituzten enpresek, legez kontrako akordio baten bidez, betiere lan karga bermatzeko.
CNMCk dio garraio sorta bat lehiaketan ateratzen zenean, enpresa bakarrak aurkeztu zuela hautagaitza, eta beste hainbat ez zirela agertzen, «ibilbide horiek bere gain hartzeko gaitasuna izan arren». Egin izan balute, prezioek behera egingo zuten, baina enpresa bakarra uztean beti lehiaketan, hark finkatzen zuen salneurria. «Karteleko enpresek zortzi urtean banatu zituzten aukeratutako ibilbideak, txandak eta konpentsazioak ezarriz, lan karga eta prezioak ziurtatzeko».
Isuna ordaintzea arazo handia izango da autobus enpresentzat, baina ez da txikiagoa izango CNMCk ezarritako beste zigorra. Izan ere, martxan jarri du administrazioak berriz kontratatzea debekatzeko prozedura, erabaki zigortzailea Espainiako Kontratazio Publikoaren Kontsulta Batzordera igorriz.
Zigorraren aurkako helegitea Espainiako Auzitegi Nazionaleko administrazio alorrean aurkeztu ahal izango dute isuna jaso dutenek. Hala egingo dutela iradoki dute.
Aurrekariak
Ez da lehen aldia lehiaren aurkako erakundeek autobus konpainiak zigortzen dituztela. Lehiaren Euskal Agintaritzak milioi bat euroko isuna jarri zien 2017an Avitrans Gipuzkoako autobus enpresen elkarteari eta hemezortzi autobus enpresari, 1988tik 2015era bitartean kartel bat osatu zutelako lurraldeko garraio merkatua haien artean banatzeko.
Urtebete lehenago, berriz, Lehiaren Euskal Agintaritzak ikastetxeetan jangela zerbitzuak ematen dituzten zazpi catering enpresa zigortu zituen, hamar urtez merkatua banatu zutela frogatutzat jo baitzuen. 18,4 milioi euroren isuna ezarri zien, baina gerora 7,3 milioira murriztu zuen EAEko Auzitegi Nagusiak .
1.269 langilek dihardute ITP Aerorentzat Zamudion, eta, horrenbestez, lantalde horren %15,3 sartuko lirateke erregulazio espedientean. ELA sindikatuak atzo BERRIAri aurreratu zionez, 194 kaleratze jakinarazi dizkie enpresak sindikatuei, erregulazioa negoziatzeko lehen bileran. Espero zitezkeen aukeren artean «okerrena» helarazi du zuzendaritzak, sindikatuaren arabera.
Kaleratzeen kopuru zehatzak mahai gainean daudela, ELA sindikatuko ordezkariek esan dute «mobilizazioen garaia» dela, eta dagoeneko abiatu den lau eguneko greba sortan sindikatu guztiek parte hartzeko garaia dela. Beste sindikatuek ez dute bat egin lanuzte deialdiekin. Asteartean izan zen lehena; gaur da bigarrena, eta datorren asteko asteartean eta ostegunean izango dira beste biak. Hala ere, ikusteko dago gaurko albisteen harira greba deialdien egutegia aldatuko ote den eta, batez ere, beste sindikatuen erreakzioa zein den.
«Orain badakigu zenbat kaleratze izango diren; espero dugu beste sindikatuek bat egitea ELAk deitutako grebarekin», esan zion egunkari honi ELAko ordezkari Gaizka Aldazabalek. Edonola ere, sindikalistak garbi utzi du ELAk ez duela onartuko erregulazio espedientea eta, beraz, mobilizazioarekin lotutako garaia hasi dela.
Iragarritakoa bete da
Hegazkinentzako motorrak eta osagaiak ekoizten dituen Bizkaiko enpresak uztailaren bukaeran jakinarazi zuen guraizeak aterako zituela sektorearen krisiari erantzuteko: aurreratu zuen lantaldearen %15 murriztuko duela, eta enpleguari eusteko gaur egun indarrean dauden ezohiko neurriak amaitzen direnean egingo zuela hori; udaren ondoren.
Rolls-Royce multinazionalaren jabetzakoa da ITP Aero, eta guztira 4.000 langile inguru ditu Euskal Herrian eta beste sei herrialdetan: neurriak seiehun laguni eragingo lieke. Euskal Herrian lau planta ditu, Bizkaian denak: Zamudion, Derion, Sestaon eta Barakaldon. 1.900 behargin, guztira. Azken asteetan jakin da Rolls & Royce, ITPren akziodun nagusia, harremanetan jarri dela AEBetako Carlyle, Blackstone eta KKR funts handiekin, Bizkaiko aeronautika enpresa saltzeko; Erresuma Batuko prentsak argitaratu du albistea, eta konpainiak berak ez du ukatu informazio hori. Soilik esan du oraingoz ez duela erabakirik hartu ITPren inguruan. «Hainbat aukeraren hasierako zikloan gaude», esan zuen orain aste batzuk Rollseko arduradun batek salmenta posible baten inguruan galdetu ziotenean. «Balantzea sendotu behar dugu, baina ez dugu oraindik erabakirik hartu, gaur egun gure finantza egoera irmoa delako oraindik ere».
Sener euskal ingeniaritza konpainiak Rollsekin batera zabaldu zuen ITP, 1981. urtean, eta, 2016an, Erresuma Batuko taldeak Senerren %53,1 erosi zuen; geroztik, Rolls & Royceren jabetzakoa da ITP.
Pandemiak eragindako krisi ekonomikoa gogor jotzen ari da aeronautika sektorea, hegaldiak erdira baino gehiagora murriztu baitira mundu osoan. Hegazkinak lurrean daudenez, aire konpainiek eten egin dituzte inbertsioak —mordo bati erreskate publikoek ematen diote haizea orain—, eta, hegazkin berriak saltzen ez direnez, sektorea gain behera doa.
Epailea, sindikatuen alde
Bien bitartean, ITP Aerok Sestaon eta Barakaldon ezarritako aldi baterako erregulazioa baliogabetu du epaitegi batek, LABek, CCOOk eta UGTk ezagutarazi zutenez atzo. Epaileak ebatzi du ez dela arrazoi objektiborik aldi baterako erregulazio bat aplikatzeko. Hala, etendako kontratu guztiak indarrean jarri beharko ditu enpresak, eta, gainera, jaso gabe geratu diren soldaten zatiak pagatu beharko ditu.
ITPk udan iragarritako kaleratzeen aurrekoak dira Ezkerraldeko galdarategietan ezarritako aldi baterako erregulazio horiek, baina bertan behera utzi beharko ditu berehala. Dena den, enpresak bere bide orriarekin jarraitzen du, aldi baterako neurriak agortzean kaleratzeekin hasiko zela esan baitzuen.
IEA Nazioarteko Energia Erakundeak iragarri du herrialdeak koronabirusaren hedapena eragozteko hartzen ari diren neurrien ondorioz hurrengo hilabeteak «aurretik uste baino ahulagoak» izango direla petrolio merkatuarentzat. IEAren ustez, «petrolio eskariaren suspertzea nabarmen geldotuko da 2020. urteko bigarren zatian, irabaz zitekeena jada irabazita». Eta ahultasun horren erakusle dira 40 dolarren azpiko upelaren azken egunetako salneurriak.
Pandemiaren lehen olatu bete-betean daude India eta beste herrialde handi batzuk, eta, aldi berean, bigarren olatuak hedatzen ari dira Europan. «Gero eta garbiago dago COVID-19a gurekin egongo dela denbora batez», dio IEAk. Neguarekin ere kezkatuta dago erakundea: «Negua ipar hemisferiora iristear, esploratu gabeko lurralde batean sartuko gara, COVID-19aren birulentziari dagokionez».
Txinaren eskaria geldotzen ari dela dio agentziak. Berdin gertatzen ari da findegien eskariarekin ere: irabazi tarte txikiekin, ez die merezi petrolioa erosi eta fintzen aritzea. Salerosketa bitartekari batzuk hasiak dira petroliontziak alokatzen, uda aurrean egin zuten bezala, saldu ezin duten edo prezio jakin batean saltzea merezi ez dien petrolioa itsasoan gordetzeko.
Energia erakundearen arabera, Txinarekin zer gertatzen den giltzarria izango da. Herrialdearen erosketek eutsi diote neurri batean petrolio merkatuari. Hala ere, IEAren iritziz, eskari hazkunde hori nabarmen moteldu da. Baina horrekin bateragarri ez diren analisiak ere badaude, aintzat hartzen dituztenak aste honetako Txinaren jarduera ekonomikoari buruzko datu batzuk. Urte honetan lehen aldiz, abuztuan Txinan hazi egin dira txikizkako salerosketak, eta industria ekoizpenak ere uste baino gehiago egin du gora.
Dena dela, suspertzea baino, jaitsiera etetea izango litzateke Txinaren eskariak petrolio merkatuan izan dezakeen ondorioa.
Kopuru deigarri bat ere eskaini du energia erakundeak. Kontuan hartuta munduan egiten diren bidaien %20 lan arrazoiengatik egiten direla, IEAk kalkulatu du OCDEko herrialdeetan telelanaren ondorioz eguneko 600.000 upeletan txikitu dela gasolina eta diesel eskaria.
Eskaintza handia
Eskaria egonkor mantendu arren, prezioek behera egitea normala da, batez ere eskaintzan ez delako murrizketarik espero. Lurralde Petrolio Esportatzaileen kartelak bilera du bihar, pandemiaren lehen hilabeteetan upelaren prezioari eusteko ekoizpen murrizketak nola doazen aztertzeko.
Eskaria pixka bat berreskuratu orduko, murrizketa horietako batzuk arintzea erabaki zuten LPPEko herrialdeek eta haien aliatuek —Errusia tartean—. Baina badirudi goizegi ibili zirela. LPEEren ustez ere, eskaria uste baino pattalago dabil.
Gainera, kartelaren kontrolpean ez dagoen petrolio ekoizpena ere hor dago, batez ere berriz lanean ari diren AEBetako fracking putzuen produkzioa.
