Patronalaren eta sindikatuen erreakzioak langabezia datuen aurrean. Patronalak langabeziak okerrera egingo duela dio eta sindikatuek langileak babestu nahi dituzte.

Arcelor Mittalek, Tubos Reunidosek, Mondragon Korporazioak eta Tubacexek, besteak beste, gutxieneko jarduerari eutsiko diote alarma-egoerak irauten duen bitartean.

BILBO. Jakina zen konfinamenduak eta auto saltokien itxierak amildu egingo zutela auto berrien salmenta. Uste hori baieztatzen duen datua zabaldu zuen atzo sektoreak: %75,6 jaitsi dira matrikulazioak. Iazko martxoan 5.207 auto berri saldu ziren, eta 1.268 baizik ez aurtengoan. Horrenbestez, urtarrilaren hasieratik 8.250 saldu dituzte, %37,5 gutxiago. Motor mota guztietan jaitsi dira salmentak, baina batez ere gasolina eta gasolioa erretzen dutenetan: -%79, batean zein bestean. Hibridoetan, elektrikoetan eta gasa darabiltenen artean, berriz, erdira jaitsi da merkatua. Horren ondorioz, motor alternatiboak dituzten autoek inoizko merkatu kuota handiena lortu dute martxoan, %24,5, hain zuzen ere. Iazko martxoan halako bi da. Gasolina bidezkoen kuota %65etik %55,6ra jaitsi da, eta %23tik %19,8ra, berriz, dieselena.

Batasuna sendotzeko beste aukera bat du Europak. Eurobonuen egitasmoaren porrotak agerian utzi zuen beste behin iparraldeko eta hegoaldeko estatuen arteko mesfidantza. Orain, Europako Batzordeak beste proposamen bat jarri du mahai gainean: 100.000 milioi euroko langabezia aseguru komun bat sortzea. Egitasmoak Sure du izena; helburua da COVID-19aren harira estatuek martxan jarri edo baliatu dituzten langabezia sistementzako—Hego Euskal Herrian, aldi baterako lana erregulatzeko dosierrak ordaintzeko— funts bat sortzea, estatu kide guztien artean.

Brusela aspalditik ari zen halako proposamen bat lantzen, baina egungo krisiak lanak azkartu ditu. Batzordeak gaur onar dezake proposamena, Eurotaldeak datorren astearteko bileran eztabaidatu dezan. Hala berretsi du Ursula von der Leyen presidenteak. «Estatu kide guztiek bermatu behar dute egitasmoa. Hori litzateke benetako elkartasuna. Italiarentzat, Espainiarentzat eta beste batzuentzat da [neurria], baina baita Europaren etorkizunerako ere».

Eurobonuak eztabaida fokutik atera nahi ditu horrela Bruselak, baina Europako hegoaldeko herrialdeei keinu bat eginda. Iparraldeko agintari batzuk, gainera, Frantziak, Espainiak eta Italiak egindako eskaerei nolabait erantzuteko beharra ikusten hasiak dira, krisiak merkatu komunaren zimenduak dardarka jar ez ditzan.

Gakoa, beste behin, finantzaketan egongo da. Von der Leyenek ez du azaldu nola konponduko duten hori, baina egitasmoak eskatuko luke, adibidez, estatuek bermeak ematea Batzordeak 100.000 milioi eurorainoko zorra jaulki ahal izateko, edo EBko aurrekontuko gastu muga arintzeko. Horrekin finantzatuko lirateke lan erregulazioak edo estatuek sor ditzaketen beste formula batzuk. Funtsean, Batasunak aseguratzaile gisa jokatuko luke.

Elkartasuna eta batasuna

Proposamenaren xehetasun teknikoak doitu behar dituzte oraindik, Europan langabezia modalitate ezberdinak baitaude. Egungoa bezalako egoera bati aurre egiteko, Batzordeak adibide gisa jarri ditu Alemaniako Kurzarbeitgeld sistema, Italiako Cassa Integrazione edo Espainiako aldi baterako lan erregulazioak.

Enpresak bizirik mantentzea da helburua, Von der Leyenek azaldu duenez, diru horren bidez, enpresei diru laguntza publikoak ematea ahalbidetuko litzateke, beren langileen soldatak ordaintzen jarraitzeko, nahiz eta beren jarduera krisiaren ondorioz murriztu. «Lanpostuan mantentzeko, denbora librean, prestakuntza ikastaroak egin ahal izango lituzkete langileek. Era berean, soldatak kobratzen jarraituko luketenez, alokairua ordaintzen edo erosketak egingo lituzkete, eta horrek eragin positiboa izango luke ekonomian». Batzordeko presidenteak gaineratu duenez, proposamenak lan kontratu mota guztietako langileei eragingo lieke, langile autonomoak barne.

Batzordeko buruaz gain, Charles Michel Kontseiluko presidenteak ere babestu du egitasmoa. «Ekonomia bultzatzeko, eskura ditugun palanka guztiak erabili beharko ditugu, nazio eta Europa mailan. Elkartasuna da erdigunean jarri behar dugun hitza», esan du, Batzordeko buruekin, Europako Banku Zentralekoekin eta euroguneko finantza ministroekin egindako bilera baten ostean.

Luca Visentini Europako Sindikatuen Konfederazioko buruak ere defendatu du proposamena. «Espero dugu Batzordeak finantzaketa nahikoa bermatzea, zor tresna komun egokien bidez».

Jarduerari berriro ekiteko zirrikitu bat ireki die Espainiako Gobernuak enpresei, eta askok ez dute aukera galdu. Handien artean, Tubos Reunidosek eta Tubacexek iragarri dute beren fabrikak irekiko dituztela, Arcelor Mittalek Lesakakoa zabalduko du, eta CAFek taldetxo bat jarri du lanean premiazko enkargu batzuei erantzuteko. Eusko Jaurlaritzak uste du «ia industria guztia» kabitzeko modukoa dela zirrikitua, eta horrek kezkatu egin ditu sindikatuak. ELAk eta LABek eskutitz bat bidali diote, ez Jaurlaritzari, baizik eta Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren ordezkariari, oinarrizkoak ez diren jarduerak guztiz eteteko eskatuz. ESK urrunago joan da: iragarri du aztertzen ari dela Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuaren eta Reyes Maroto Espainiako Industria ministroaren aurkako salaketak jartzea, «herritar guztien osasunaren aurkako delituengatik».

Tapiak BERRIAri astelehenean iragarri zion saiatuko zirela zirrikitu bat bilatzen ezinbestekoa ez den jarduera oro geratzeko dekretuan. Dekretu horren laugarren artikuluan aurkitu du zirrikitua, baimena ematen baitu «derrigorrezko jarduera» bati eusteko, «lan txanda guztiz ezinbestekoen bidez». Artikuluak dio lantalde horrek asteburuetan eta jaiegunetan lanean aritzen denaren parekoa izan beharko lukeela. Jaurlaritzak agiri baten bidez gogorarazi die enpresei beren esku dagoela aukera hori baliatzea.

Zehaztasunek izan dituzte lehen ondorio praktikoak. Tubos Reunidosek iragarri zuen atzo Amurrioko (Araba) eta Trapagarango (Bizkaia) fabrikak berriro irekiko dituela, «arauak errespetatuz». «Derrigorrezkoak diren gutxieneko lanak» egingo ditu, eta ez besterik.

Gauza bera egiteko asmoa du haren auzoak, Tubacexek. Gogorarazi duenez, Laudioko eta Amurrioko plantetan ekoizten dituen hodi guztiak esportaziorako dira, eta epe laburrean bete beharreko hainbat konpromiso ditu. Gainera, esan du bere hodiak energiarako eta uraren eta gasen tratamenduen sektorerako direla, eta horiek funtsezkoak direla.

Antzeko justifikazio bat erabili du Arcelor Mittalek Lesakako lantegia (Nafarroa) berriz martxan jartzeko. Datorren astean berriro zabaltzeko asmoa du multinazionalak, altzairuzko ontzietako eraztunetan erabiltzen den altzairua egiteko. Normal ari dira lanean Etxebarrikoan (Bizkaia), elikadura industriarentzako ontziak egiten baititu. Gipuzkoako bi fabriketan, Olaberrian eta Bergaran, «gutxieneko jarduera ezinbesteko bati» eutsiko diote. Erabat itxita daude, berriz, Sestaoko ACB, Berriobeitikoa (Nafarroa), Legasakoa (Nafarroa) eta Aguraingoa (Araba).

Lantalde txikia CAFen

Oinarrizko sektore bat direla baino gehiago, enkargu bat bete behar dutela argudiatu du CAFek. Lantalde txiki bat jarri dute gaur lanean Beasaingo eta Irungo fabriketan, tren batzuk bukatzeko. LABek esan du 44 langile direla, eta 37 direla dio ELAk. Zeelanda Berrirako, Herbehereetarako eta Italiarako tren batzuk entregatu behar dituzte hurrengo egunotan, kontratuetan zigor handiak ez izateko. Lan horrek langile batzordearen oniritzia du, segurtasun neurri guztiak beteko direla uste baitu. CAFeko gainontzeko langileak apirilaren 20an dira lanera itzultzekoak.

Mondragon taldea, «praktikoki itxita» dagoen arren, kooperatiba batzuetan gutxieneko lan batzuk egiteko asmoa dutela onartu dute haren iturriek.

Langile autonomoak eta koronabirusa. Autonomoei laguntzeko onartu diren neurriak eta ezohiko prestazioari buruzko xehetasunak azaltzen dugu gida arin honetan.

ELAk salatu du Gasteizko Mercedesen 47 langilek eman dutela positibo koronabirusarekin, eta beste bostek Tubos Reunidosen.

Koronabirusa COVID-19: Autoen salmentak % 77,7 jaitsi dira EAEn. Koronabirusak kontzesionarioak itxi eta automobilgintzako lantegien ekoizpena geldiarazi ditu.

Itsasoa bare dago, eta eguraldi «benetan ona» dutela nabarmendu du Andoni Gabantxok (Bermeo, Bizkaia, 52 urte). Kontsolamendu txikia dirudi, baina oso garrantzitsua da itsasoaren erdian zaudenean, Sierra Leonako kostatik 700 kilometrora, eta 51 egun daramatzazunean lurra zapaldu gabe. Horiek, dena den, marinel ofizioaren ohiko ajeak dira, eta Gabantxok ondo ezagutzen ditu, 29 urte baitaramatza ozeanoetan barrena lanean alturako arrantzan. Kanpaina pixka bat luzatzea ez da arraroa izaten, baina mundu osoko aireportuak itxita egotea bai, eta, itzultzeko hegaldia martxoaren 21ean zuen arren, gaur-gaurkoz ez daki noiz arte luzatuko duen Afrikako egonaldia. «Barneratzen ari gara, eta bakoitzak bere erara darama. Nik ez daramat oso txarto; etxekoak ondo daude, nahiko sarri daukat haien berri… Baina denok ez gara berdinak, eta denok ez dugu egoera bera etxean».

Eustaten arabera, 883 dira hozkailu ontzi handietan lan egiten duten hego euskal herritarrak, eta horietako bat da Gabantxo, Haizea Hiru ontziko makinetako nagusia. Azaroaren 25ean irten zen etxetik lau hilabeteko kanpainari ekiteko, eta otsailaren 8an lurreratu zen azkenekoz, Abidjanen (Boli Kosta). Han lurreratzekoa zen duela hamar egun, itzultzeko hegaldia hartzeko, baina itsasoan geldiarazi zituzten. «Lehorretik deitu, eta aireportuak itxita zeudela esan ziguten. Orain ez dago inolako aurreikuspenik; ez dakigu noiz edo nola itzuliko garen. Mundu osoko nazioek itxi dituzte mugak. Gu ezin gara joan, eta gure ordez aritu behar dutenak ezin dira etorri». Euren enpresa hariak mugitzen saiatu da, baina alferrik. «Espainiak Boli Kostan duen enbaxadorearekin eta abar, baina gaur egun eskuak lotuta dauzka. Mundu osoan gertatzen ari da gauza berbera: ez da Boli Kostaren arazoa bakarrik. Indiako ozeanoan dauden lagunek ere arazo bera daukate».

Hamahiru lagun daude ontzian, hiru euskal herritar, galiziar bat, eta bederatzi afrikar, lau herrialdetakoak: Beningoak, Boli Kostakoak, Senegalgoak, eta Ghanakoak. Oraingoz, lanean jarraitzen dute, baina Gabantxok onartu du atzerapen luzearen aurreikuspenak eragina izan duela giroan: «Itzultzeko buruan zuen data heldu eta gero, jendeak ez dauka burua egon behar den tokian, eta errazago sortzen dira istiluak. Horrez gain, jendea nekatuta dago, ez fisikoki, psikologikoki baizik, eta errazago gertatzen dira erruak eta istripuak». Alde horretatik, Gabantxok badu eskarmentua egonaldi luzeak kudeatzen, eta, Euskal Herrian itxialdia agindu zenean, hura hobeto eramateko aholku sorta bat idatzi zuen Twitter sare sozialean, eta arrakasta handia izan zuen.

Eskarmentuak, baina, ez du dena leuntzen, eta teknologiak elkarren berri izateko modua asko erraztu duen arren, ez du ezkutatu etxekoekin hitz egitea «gogorra» dela. Haren amak 92 urte ditu, gaixo kronikoren bat ere badu familian, eta 7 urteko seme bat. «Dakien bakarra da astebete barru etxean egongo nintzela esan niola, eta aste hori bete dela eta ez nagoela. Zorionez, handik iristen zaizkidan albiste guztiak onak dira, baina txarrak balira, nola itzuli?». Herrialde ezberdinetako marinelak dira, baina kezka antzekoa dute: «Arrantzale afrikarrek ere familiarekin hitz egiten dute, eta entzuten dute zer gertatzen ari den beren herrian. Senegalen, gauez inor ezin da irten kalera, eta mugak itxita daude. Boli Kostan, berdin… eta urduritasuna da nagusi. Batez ere ikusten dutelako egunak aurrera doazela eta ez dagoela inolako berri onik».

Osasunez ondo daude guztiak ontzian. Itsasoan 50 egun eramatea nahikoa ziurtagiri da eskifaiako inor koronabirusak jota ez dagoela baieztatzeko. Baina lehenago edo geroago portura itzuli beharko dute janari eta erregai bila, eta horrek arriskua du. «Berriro itsasora joan behar badugu, eta gaixoren bat badago barruan, nola bakartuko dugu? Hemen ez dago sendagilerik, ez ospitalerik, ez ezer. Elkarren ondoan gaude egun osoan. Bat gaixotzen bada, denok kutsatuko gara». Enpresak beste hiru ontzi ditu Atlantikoan, eta han denak osasuntsu daude. Ez, ordea, Egalabur arrantzontzikoak. Marineletako bati kutsatua egotearen sintomak atzeman zizkioten, eta berrogeialdia egiten ari da Abidjango portuan.

Industriaren eteteak zenbait sektoretan —enpresaburuen artean bereziki— eragin duen haserreari irtenbide bat eman nahi izan dio Espainiako Gobernuak, eta salbuespen batzuk egin ditu funtsezkotzat jotzen ez dituen jarduera batzuetan; eta, bereziki, euren produkzioa esportaziora bideratzen duten enpresei eragingo diete, haien jarduera edozein dela ere. Enpresa horiei «ezinbesteko gutxieneko jarduera bat» baimendu die, baina, horri eutsi nahiko baliote, lana murriztu beharko lukete, adibidez, asteburuetan duten produkziora edo erritmora; larunbatetan eta igandeetan txandarik ez badute, ekoizpen txikieneko aldia hartu beharko dute kontuan.

Zehaztapen horiek egin zituen atzo Industria Ministerioak ohar batean, eta erabakia berretsi zuen Nadia Calviño Ekonomia ministroak, ordu batzuk geroago eginiko agerraldian, alboan Pablo Iglesias gobernukidea zuela —jarduera erabat gelditzearen aldekoa da Iglesias—. Adierazpen horrekin, gobernuak enpresa asko irekitzeko zirrikitua zabaldu du, baina hainbat galdera utzi ditu oraindik erantzun gabe. Emandako azalpenen arabera, Hego Euskal Herriko lantegi handi ugarik ez lukete euren jarduera eten beharko, euren bezero nagusiak nazioartean dituztelako. Dena den, ikusteko dago nola gauzatuko den hori.

Calviñok azaldu duenez, baimen hori igandeko erabakiaren interpretazio bat da. Nabarmendu du dekretu horren asmoa ez dela ekonomia gelditzea, baizik eta «hibernazio moduko batean» sartzea, herritarren mugikortasuna gutxitzeko eta kutsatzeak gutxitzeko. Horren harira, azpimarratu du dekretu horrek enpresei aukera ematen diela beren lantaldeak egokitzeko —«oinarri bat mantentzeko»—, produkzio kontraturik gal ez dezaten, eta alarma egoeraren ondorengo ekoizpen jarduerari eutsi ahal izateko. «Mugikortasuna murrizten saiatzen den lege dekretu bat daukagu [igandekoa]; jarduera ekonomikoa minimizatzen saiatzen dena, baina oinarrizko jarduera bat mantentzeko modua ematen duena ere, enpresek ekoizpen gaitasuna eta kontratuak gal ez ditzaten».

Erabaki horrekin, zenbait sektoretatik eginiko eskaerei erantzun nahi izan die Madrilek. Atzo, Jaurlaritzak «zirrikituren» bat bilatzeko eskatu zion beste behin, eta Asturiasko kasua gogoratu zion; han gobernuaren ordezkariak onartu du 30 bat enpresak euren jarduera ez etetea.

EAJk, berriz, Calviñoren «zuzenketa» eskertu zuen, baina zehaztasun gehiago eskatu zizkion. ELAk eta LABek, berriz, salatu zuten interpretazio batek ezin duela ordezkatu lege dekretu batek zehazten duena.

Autonomoak ere bai

Era berean, gobernuak argitu du igandeko dekretuan funtsezkotzat jotako jardueretako batean aritzen ez diren autonomoek ere lan egin ahalko dutela, mugitu daitezkeela euren lantokietara baimen berezi batekin. Baina euren kargura beharginak badituzte, baimen ordaindua eman beharko diete.