Hasierako okerra onartu, eta foru gobernuan presio egin nahi dute horrela sozialistek, PFEZean ezarritako aldaketak kaltegarriak baitira haien arabera. Bizkaiko aldundiak abuztuan argitaratu zuen dekretua baino lehen, 300.000 euro arteko errentek irabaziaren erdiarengatik ordaindu behar zuten zegokion zerga, eta irabazi guztiarengatik 300.000 eurotik gorakoek. Azken aldaketaren ostean, muga hori kendu egin da, eta, ondorioz, 300.000 eurotik gorako irabaziak dituztenek zerga gutxiago ordainduko lukete. Errenta irregularren formula hori erabiltzen da zorizko jokoekin izandako irabazien kasuan, baina baita eliteko kirolarienean ere. Horregatik, aste honetan Athleticeko jokalariengan jarri da arreta, eta klubak zergak ordaintzerakoan aurreztuko duen dirutzan.
Oposizioa ere presio egiten saiatu da. EH Bilduk eskaera zuzena egin zien atzo sozialistei: koherenteak izan daitezela euren jarreran. Akatsa onartu eta atzera egin izana positiboa dela esan zuen Arantza Urkaregi batzarkideak, baina gogorarazi zien Eurokopa Bilbon jokatu ahal izateko UEFAri ezarri zaizkion zerga salbuespenak onartu dituela. Horregatik, «Bizkaia paradisu fiskal bat bihurtu ez dadin» lan egin dezatela eskatu zien. «Ez da ulergarria errenta irregularren auzia bakarrik kritikatzea; fiskalitate justuago bat lortzeko aldaketa gehiago egin behar dira».
Errenta irregularren auziak Bizkaiko mugak gainditu ditu, eta Arabako Aldundiak esan du prest daudela neurria aztertzeko. Dena den, foru gobernuko kide diren sozialistek jada aurreratu dute aukera horren aurka daudela. Ez dute Bizkaiko okerra berriz egin nahi, eta, bozketa izanez gero, ez lukete aldaketa hori babestuko. Gainera, horrek hiru aldundien arteko zerga harmonizazioa hausten dutela diote. Gipuzkoak ez du araua aldatuko.
Duela 26 urtekoa da indarrean dagoen araudia, kooperatiben errealitatea eta arazoak oso bestelakoak ziren garai batekoa, alegia. Azaroko osoko bilkura batera daraman bidea ez da erraza izango, ordea. Confebaskek esku hartu du asteon kooperatibismoak leku bat eskura ez dezan Lanbiden, EH Bilduren zuzenketa batek proposatzen duen modura. Legebiltzarreko Mahaiak Eduardo Zubiaurre patronaleko presidentearen gutun bat helarazi du Lan Batzordera, baina lanean segitu du lege proiektua jorratzen ari den batzordeak, artikuluz artikulu pro-iektua josten; hots, Confebasken eskaerak ez du tramitazioa eten, patronalak nahi zuen bezala.
Lanbideri dagokion zuzenketa LHK Lan Harremanen Kontseiluak aztertzea nahi zuen Zubiaurrek, legearen aurkakoa delakoan. Alegia, Lanbiden dituen bost eserlekuei eutsi nahi die Confebaskek. Alderdi politikoek harriturik hartu dute patronalaren ohiz kanpoko mugimendua; erraza da ulertzea enplegu zerbitzu publikoko administrazio kontseiluko eserleku guztiei eutsi nahi izatea, baina argia da legebiltzarrean esku hartzeko saio zuzena egin duela, ohiz kanpoko presio zuzena.
Zuzenketaren edukia aurrera ateratzeko adostasun nahikoa dagoela dio koalizio abertzaleak, eta, luze gabe onartzekoa den legeak jasoko balu, Confebaskek Lanbideko ordezkaritzan duen monopolioa galduko luke. Datozen asteetan ikusiko da kooperatibei Lanbideko ateak irekiko lizkieken neurriak babes nahikoa ote duen legebiltzarreko batzordean. Aurrena artikulu guztiak adostu behar dira, eta 60. artikuluan daude lanak orain; 146 dauzka legeak; beraz, aste batzuk barru iritsiko da batzordera Lanbideren administrazio kontseiluan aldaketak egiteko zuzenketaren eztabaida.
Zerbitzu juridikoak, alde
Horiek horrela, Confebaskek jarri du azken oztopoa Kooperatiben Legea osoko bilkurara eramateko bidean. Atzerapenak atzerapen, lege berriak aldaketa sakonak ekarriko ditu kooperatiben joko-arauetan, proiektuaren edukia ez bada gehiegi aldatzen. Hasteko, oso litekeena da kooperatisbismoak Lanbiden ere toki bat lortzea, orain urte eta erdi SPRI enpresa garapenerako agentzian sartu zen moduan. Izan ere, Eusko Jaurlaritza horren aldekoa da, BERRIAk jakin duenez. Araubide Juridikoko Sailburuordetzak EH Bilduk egindako zuzenketari buruzko txosten luze batean dio «arraroa» dela «euskal mugimendu kooperatiboak ez edukitzea aukera» Lanbideren organoetan parte hartzeko. Idatziak dio enplegu politika aktiboek, «inolako dudarik gabe», eragina dutela «EAEko ekonomia sozialaren antolakundeen interes ekonomiko eta sozialetan». Sailburuordetzak uste du «arrazoizkoa dela formulak aztertzea euskal kooperatiben munduak parte har dezan» enplegu publikoaren alorrean, administrazioarekin bat. Ildo bereko azalpen gehiagoren emaitza gisa, sailburuordetzak argi esaten du «agente sozial gisa» onartzen duela Euskadiko Kooperatiben Konfederazioa.
Euskal kooperatibismoaren ordezkaritzatik harago, lege proiektuak beste aldagai garrantzitsu batzuk jasotzen ditu. Esaterako, Fagor Etxetresnen porrotaren arrastoa ikusiko dio batek baino gehiagok kooperatibisten ardura ekonomikoari dagokion atalari. Aurreko legeak ahalbidetzen zituen interpretazioak saihesteko, erredakzio berri bat egin dute. Lege berriak ezarriko du kooperatiben galeren ardura enpresaren beraren ondareari dagokiola, eta kapital soziala dela bazkideen erantzukizun bakarra. Hots, ezin zaiela exijitu euren ondare pertsonalarekin erantzutea, zorrak baldin badaude.
Bazkide ez direnak, %30
Gainera, kooperatiben antolakuntza malgutzeko xedea dauka lege berriak, malgutzeko eta lehiakortasuna bultzatzeko; ildo horretan, helburu hori betetzeko neurri zehatz batek kapital sozietateetara hurbilduko lituzke kooperatibak. Izan ere, enpresek aukera lukete lanaren %30 bazkide ez diren bestelako langileekin betetzeko. Orain, kopuru hori %25 da, eta soilik lan elkartukoentzat. Aurrera begira, zerbitzu kooperatibek ere aukera hori izango dute. Kontratu edo eskaera jakin bati erantzuteko kopurua handitzea beharko balute, posible lukete, baina mugak badaude.
Maria Jesus San Jose Jaurlaritzako Lan sailburuak argi dauka kooperatiben «malgutasuna eta nortasuna» orekatzeko helburua duela legeak, eta araudiak «xehetasunez eta zorrotz» jasoko duela kooperatiba formularen erabilera, «kooperatibak ez diren enpresen erabilera okerra saihesteko». Batzordeak orain arteko lan jarioan jarraitzen badu, aurreikus daiteke azaroko osoko bilkura batean onar daitekeela lege berria, legebiltzarrean.
2030erako CO2 isurien muga betetzea da planaren helburu nagusia: %55 murriztu nahi dituzte emisioak —1990eko datuekiko—. «Orain ez gara jasangarriak», aitortu zuen Merkelek atzo, gobernu bileraren ondorengo agerraldian. Izan ere, ez dute beteko 2020rako jarritako xedea, eta neurri sendoak hartu beharra daukate egoerari buelta emateko. Askorentzat «nahikoa» ez direla jakinik, «gauzagarri dena gauzatzea» hobetsi dutela azaldu du Alemaniako kantzilerrak. Energia politikan, garraioan, eraikuntzan, eta berrikuntzan eta garapenean eragiteko 70 neurri biltzen ditu gobernuaren planak. Karbono emisioei tasa bat jartzea da erabaki nagusietako bat, progresiboki, 2025ean emisio eskubideen merkatu bat eratu arte. Zenbait hedabideren arabera, bonu berdeak deitutakoak —emisioak murrizteko maileguak— emateko aukera ere aipatu dute negoziazioetan, baina atzera bota dute neurria azkenean.
54.000 milioi euroko plan hori aurrekontuen orekari eutsiz gauzatu nahi dutela ziurtatu du Merkelek. Azken hamar urteotan, izan ere, Alemaniak zorrotz kontrolatu du defizita: 2012an orekatu zituen lehen aldiz bere kontuak, eta 2014tik hona superabitarekin itxi ditu. Politika horrek eragina izan du EBko gainerako herrialdeetan, eta gobernuari eustea ahalbidetu dio Merkeli. Iragarritako inbertsioa ez da, ordea, txikikeria. Posible al da halako erronka bati aurre egitea, kontu publikoetan defizitik izan gabe? Noren kontura? Erregaien zergak igotzea izan zen Emmanuel Macron Frantziako lehen ministroaren apustua, baina atzera egin behar izan zuen protesten ondorioz.
NBEren gailurraren atarian
Hamasei orduko negoziazioen ostean lortu zuten akordioa, atzo, CDUko kristau-demokratek eta eta SPDko sozialdemokratek. Dena den, proposamena ez dute edozein unetan egin: Fridays For Future mugimenduak mundu mailako protesta asteari ekin dion egun berean aurkeztu dute. NBEk, gainera, klimari buruzko gailurra egingo du astelehenean, New Yorken, 2015eko Parisko Akordioa gauzatzeko neurriak zehazteko. AEBak atera egin ziren akordio horretatik duela bi urte.
Zarata handiko eztabaida piztu da errenta irregularren zergapetzeari buruz, futbolariei eta eliteko beste kirolari batzuei ezartzen zaien zerga erregimena delako. Aldaketa abuztuaren 21eko bileran egin zuen Bizkaiko Foru Aldundiak, baina asteazkenera arte ez zuen argitara atera El Correo egunkariak. Futbolari begira jarri zen, Athleticek milioika euro aurreztuko zituela esanez abiatu baitzuen informazioa. Kopuru bat ematera ere ausartu zen: hamabost milioi gutxiago ordainduko lizkioke Athleticek ogasunari.
2014. urtean indarrean jarri zen arauak zioen errenta irregularrak dituztenek beren irabazien erdien gainean dagokien errenta zerga ordaindu behar zutela, baina beste erdia salbuetsita zegoela, betiere 300.000 eurotik beherako irabazia bazen. Hau da, 300.000 eurotik gorako mozkinek ere zegokien errenta zerga ordainduko zutela. Bizkaiko Aldundiaren azken dekretuak muga hori ezabatu duenez, errentaren erdiaren gaineko zerga baizik ez dute ordaindu behar errenta irregularrak deitutakoek. Hor sartzen dira zorizko jokoen irabaziak, baina baita eliteko kirolarien errentak ere.
Bizkaiko Aldundiak ukatu egin du futbolariei eta Athletici mesede egiteko hartu duela neurria; are gehiago, ziurtatu du «talentua erakartzeko» eta start-up-en sorrera sustatzeko hartu duela. «Ekintzailetasunaren eta enpresa sorreraren aldeko ekosistema» bat sortu nahi du horrekin.
Azalpenak ez dio balio izan foru gobernuko kide txikienari, PSE-EEri. «Neurri horretako aldaketa batek gainditu egiten ditu zerga sistema 2020ra arte ez aldatzeko konpromisoa eta gure arteko ituna», azaldu du Ekain Rico Bizkaiko Batzar Nagusietako bozeramaile sozialistak. Gaineratu du bere alderdiko gobernukideek ezjakintasunez onartu zutela neurria: «60 orrialdeko testu batean, lau lerroko hieroglifo bat zen. Ez da bide zuzena, eta are gutxiago abuztuan».
PSE-EEren kexua batu zaie oposizioko taldeek egindakoari. EH Bildu izan zen erreakzionatzen lehena, asteazkenean bertan. «Gehien dutenek» gutxiago ordainduko dutela salatu zuen, eta aldaketa batzar nagusien bozketarik gabe egin izana. Atzo, PPren txanda izan zen. «Gutxiengo bati» jaitsiko dizkiete zergak. «Horrelako erabakiek arrazoia ematen digute. Krisiaren ondoren zergak jaitsi badaitezke, zergatik ez dizkie Bizkaiko Aldundiak klase ertainei jaitsi nahi?», galdetu zuen Amaya Fernandez PPko batzarki deak.
Baskonia eta Alaves, eske
Eztabaida ez da Bizkaian geratu. Asteazken arratsaldean, Athleticen tratu bera jaso nahi zutela esan zuten Alavesek eta Baskoniak. Bizkaiak egindako aldaketa «analizatzen» ari direla erantzun zuen Arabako Ogasunak, «auzoko lurraldeetan ezartzen diren arau guztiekin egiten dugun moduan». Edonola ere, oroitarazi zuen indarrean dagoela 2020ra arte aldaketarik ez egiteko konpromisoa.
Gauzak garbiago ditu Markel Olanoren gobernuak: «Gipuzkoako Aldundiak ez du PFEZean aldaketarik egingo denboran irregularrak diren lan etekinei dagokienez. Ondorioz, 300.000 euroko muga mantenduko du». Aldundiak gogorarazi du urte hasieran onartu zuela arau bat «brexit-aren testuinguruan finantza sektoreko talentua erakartzeko baldintza erakargarriak zehazteko».