Euskal konpainiak East Anglia Oneren zati bat saldu du, baina proiektuaren kontrolari eutsiko dio. Ipar itsasoan dago kokaturik Iberdrola egiten ari den parke eoliko hori; amaitzean, 714 megawatteko potentzia izango du, Erresuma Batuko 600.000 etxe energia garbiz hornitzeko adina. Gainera, Iberdrolak datozen urteetan itsasoan proiektu eoliko gehiago garatzeko asmoa du; nagusiki Ipar itsasoan, Baltikoan eta Estatu Batuetan.
Bizkaiko energia enpresak 2018-2022 aldirako plan estrategikoan zehaztu zuen bere aktiboa mugitzeko beharra, eta hor kokatzen da azken mugimendu hori ere.
Ez da proiektu eolikoetan murgilduta dabilen euskal enpresa bakarra. Gaur bertan iragarri du GES Global Energy Servicesek Yucatanen (Mexiko) 90 turbina jartzeko eskaria beteko duela. Envision enpresak egin dio eskaria, munduko turbina fabrikatzailerik handienetako batek. Guztira 2,5 megawatt-eko 36 makina eta 120 metroko dorre bat egin beharko ditu GESek. 50 pertsona inguruk egingo dute lan proiektuan, bost hilabetez; ez dute prezioaren berri eman.
Bigarren aldia da Envisionek GESi eskari bat egiten diona; iaz ere Mexikon jardun zuten elkarlanean.
Javier Bagues Gorla Auto Groupeko kudeatzaileak aurreratu zuen egunkari honetan salmenta apalagoak izango zirela aurtengo abuztuan, neurri handi batean RDE proben gaiak «oihartzun gutxi» eduki duelako: «Aurreko urtean asko hitz egin zen prezioen beherakadaren inguruan; aurten ez». Ondorioz, uste du «erakartze efekturik» ez dela egon; komunikabideetan gaia gutxiago atera denez, «askoz bezero gutxiago joan dira erakusketetara».
Hala, sei urtez gora egin ondotik, beheranzko bide garbia hartu du autoen merkatuak, eta Atzeraldi Handiaren lehen urteetan islatu ziren kopuru apalen antza hartzen hasi dira auto berrien salmenten zenbakiak, nahiz eta urrun dauden krisiaren urte okerrenetatik. Hala eta guztiz ere, urteko lehen zortzi hilabeteek islatzen duten jaitsiera are handiagoa izango zatekeen baldin eta Eusko Jaurlaritzak ez balu indarrean ezarri auto berriak erosteko Renove laguntza programa.
Renove plana indarrean jarri zutenean, auto saltzaile batzuek ziurtatu zuten jarritako dirua motz geratuko zela eta ez zuela eragin erabakigarririk izango. Zenbakiek erakusten dute eragina mugatua izan dela: urteko lehen lauhilekoan modu batera edo bestera eutsi dio merkatuak erritmoari, baina bigarren lauhilekorako garbi geratu da zein den joera. Dena den, guztira 2.411 autok baliatu zuten Jaurlaritzaren 2.000 eta 3.000 euro arteko laguntza: urte osoan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan saldutako autoen %7 da ia. Badira diru publikoz lagundutako autorik saldu ez duten kontzesionarioak ere, beren ibilgailuak ez baitziren agertzen Jaurlaritzaren zerrendan.
Dieselaren krisian sartuta
Merkatuaren erorialdia oso-osorik lotuta dago dieselaren amiltzearekin. Urtarrilaren 1etik irailaren 1era gasolioa erretzen duten 8.088 auto saldu dituzte, iragan urtean baino %36 gutxiago. Dieselaren kuota %34tik %23,3ra jaitsi da urtebetean. Beste mende batekoa dirudi lau autotik hiru diesel ziren garaia, baina 2010ean izan zen, eta 2017ra arte merkatuaren erditik gorakoa izan zen haren kuota.
Orain gasolinarena da nagusitasuna dieselaren NOx partikulen kutsaduraren aurkako kanpaina handiaren ostean. Hego Euskal Herrian 22.839 auto saldu dira abuztura arte gasolina motorrarekin; guztira, matrikulatutako 34.577 autoen %66, alegia.
Alternatiboen artean, hibridoak dira nagusi, hau da, motor elektriko batekin batera gasolioa eta gasolina erretzen duen beste bat dutenak. Auto elektriko hutsak, oraindik, salmenten zati txiki bat dira. Hego Euskal Herriko daturik ez dago oraindik, baina Espainian, aurten salmentak asko handitu diren arren, %0,7 inguru baizik ez dira. Eusko Jaurlaritzaren Renove planak, esate baterako, soilik lau auto elektrikoren salmenta lagundu du, harentzat izan arren laguntzarik handienak, 3.000 eurorenak. Kontua da aldi berean jarri dela martxan Espainiako Gobernuaren Moves plana, 6.500 euro arteko diru laguntzarekin, eta hara jo dute auto elektrikoetan interesa zeukatenek.
Horiek horrela, industriarentzat eta, beraz, oro har ekonomiarentzat habe nagusietako bat den sektorea gero eta ahulago dago. Autogintzarentzat ezinbestekoa da salmentak suspertzea, baina joera kontrakoa da. Faconauto Espainiako patronaleko bozeramaile Raul Moralesek dio «espero» zituztela abuztuko datu txarrak; izan ere, Hego Euskal Herrian %25eko jaitsiera egon da urte artekoan, baina Espainian %30era iritsi da eroriko hori. «Aurreko urteko abuztua ez zen normala izan. WLTPk baldintzatu zuen, eta oso ona izan zen, sektoreak ibilgailu asko matrikulatu behar izan zituelako».
Langileek osatzen dute enpresa bat, ordea. Akzioen balioa gorantz zihoan, eta langileen asebetetze maila, aldiz, beherantz. Autonomo gisa funtzionatzen zuten Ryanairreko pilotuen %70 inguruk, eta enpresak uneko beharren arabera kontratatzen zituen; lantaldearen kostuen zati handi bat aurrezten zuen hala. Pilotu askok, ordea, beste konpainia batzuetara alde egin zuten —Norwegian prezio apaleko konpainiara nagusiki—, lan baldintza hobeen bila. Bertan behera gelditu ziren 20.000 hegaldi baino gehiago 2017ko urrian, eta 25 milioi dolar galdu zituen konpainiak. Hala hasi ziren gaurdaino iraun duten lan gatazkak.
Azken grebetara aurtengo abuztuan eta irailean deitu dute Europako lau herrialdetan: Erresuma Batuan, Irlandan, Espainian eta Portugalen. Espainian eta Portugalen argia da arrazoia: Ryanairrek iragarri du Las Palmasko, Tenerife Hegoaldeko eta Lanzaroteko (Kanaria uharteak) baseak itxiko dituela; baita Farokoa ere (Portugal), eta, agian, Gironakoa (Herrialde Katalanak). Neguan gertatuko da hori, urtarrilaren 8an.
Zenbait langileren kaleratzea ekarriko du erabakiak. Pilotuek oraindik grebarik iragarri ez duten arren, Espainiako kabinako tripulatzaileek lanuzteak egingo dituzte iraileko zenbait egunetan —1, 2, 6, 8, 13, 15, 20, 22, 27 eta 29—. Ondorioak izan zitzakeen grebak Forondako aireportuan —lotura du Tenerife Hegoaldeko aireportuarekin—, baina Espainiako Sustapen Ministerioak %100eko gutxieneko zerbitzuak ezarri ditu Kanaria uharteetara doazen hegaldietarako. Sindikatuek salatu dute Espainiako Gobernuak beste behin Ryanairren alde egin duela erabaki horren bidez.
Lehendik ere bildu ziren kabinako tripulatzaileen ordezkari USO eta Sitcpla sindikatuak Ryanairrekin, baina ez zuten arrakastarik izan. Jairo Gonzalo USOko ordezkariak komunikabideei adierazi zienez, «datuak esku artean dituztela eta baseak ixteko benetako arrazoiekin agertzen ez diren bitartean, eutsi egingo diogu greba deialdiari». Bilera horretan bilduta zeudela, Ryanairrek baseak ixteko erabakiaren berri eman zien langileei.
Erresuma Batuan eta Irlandan lehenagotik datozen arazoek bultzatu dituzte pilotuak protestara. 2018an Balpa izan zen enpresak errekonozitu zuen lehen sindikatua, Erresuma Batuko Ryanairren pilotuek osatua. Sindikatua onartu bai, baina lan baldintzak hobetzeko ezer gutxi egitea egozten diote sindikalistek aire konpainia irlandarrari. Hori dela-eta egin zuten 48 orduko geldialdia abuztuaren 22 eta 23an, eta gehiago egingo dituzte irailaren 2tik 4ra.
Irlandan ez zen posible izan greba egitea abuztuan: epaitegiek ez zieten baimenik eman greba egiteko asmoa zuten 180 pilotuei. Lanuztea egiteko arrazoirik ez zegoela argudiatu zuen Ryanairrek epaitegietan —salaketa bera egin zuen Londresen, baina ez zioten arrazoirik eman—. Balpa eta Ialpa sindikatuek adierazi dute «beste hegazkin konpainia batzuetako pilotuen pareko akordioak» nahi dituztela, eta salatu dute enpresak negoziatu beharrean bide judizialera jo duela.
Kaleratzeen arrazoiak
Guztira, 500 pilotu eta kabinako 400 tripulatzaile kaleratuko ditu prezio apaleko aire konpainiak; 2020rako, beste 600 langile kaleratzea aurreikusi du. Michael O´Learyk, Ryanairreko ugazaba polemikoak, kritikatu egin ditu langileek grebak egiteko aukeratutako uneak, enpresak beste arazo batzuei aurre egiten nahiko lan duela eta. Bi arrazoi eman ditu murrizketa horiek egiteko.
Batetik, 30 Boeing 737 MAX hegazkinen eskaria egina du Ryanairrek, baina oraingoz modelo horrek ez du hegan egiteko baimenik, duela hilabete batzuk jazotako bi istripu tarteko. Sindikatuen arabera, ez da baliozkoa arrazoi hori, martxotik baitaude geldirik 737 MAXak. Ryanairrek eskaria datorren urterako jasotzeko esperantza du.
Bestetik, akordiorik gabeko brexit-ak enpresan izan ditzakeen ondorioek ezegonkortasuna sortu dutela adierazi du O´Learyk. Hein handi batean, Irlanda eta Erresuma Batua lotzen dituzten hegaldiak egiten ditu Ryanairrek.
Arazo horien ondorioz, %21 txikiagotu zaizkio irabaziak aurtengo lehen hiruhileko fiskalean —apiriletik ekainera—. Boeingen hegazkinak eta brexit-a erabakigarriak izan dira denbora horretan, eta, ondorengo hiru hilabeteetan, lan gatazkak izango dira Ryanairren ekonomiaren mehatxu nagusia.
Ez da lehen aldia. 2018 hasieran sortu ziren Ryanarreko langileen lehen sindikatu independenteak. Egoera ez zen asko aldatu, eta pilotuek zenbait lan baldintza aldatzeko eskatu zuten: hobekuntzak pentsio planetan eta aseguruetan; gurasotasuna uztartzeko erraztasunak; eta soldata egitura «justu eta garden bat». Horretan dihardute oraindik ere.
Beste gatazka bat
2018ko uda gogorra izan zen O’Learyren konpainiarentzat. Grebak egin zituzten langileek zenbait herrialdetan, eta Ryanairren irabaziak azken lau urteetako txikienak izan ziren. Hala iritsi dira zenbait hitzarmen kolektibo azken bi urteetan.
Espainian, adibidez, auzitara jo zuen pilotuen Sepla sindikatuak, eta urrian sinatu zuen akordioa enpresarekin; adostu zuten pilotuen kontratuak Espainiako legedira egokitzea. Langile oinarri finko batek, ordea, aire konpainia irlandarrari ez dio ahalbidetzen giza baliabideen kostuak kontrolatuta edukitzea, lehen ez bezala. O’Learyk berak onartu du: «2019ko urtarriletik ez du inork utzi lanpostua». Eta hori arazo bat da.
Enpresako kontseilari nagusia bera hasi da gainbehera «sufritzen»: soldata finkoa %50 murriztu diote, milioi bat eurotik —guztira 3,73 milioi irabazi zituen 2018an— 500.000ra. Halere, ekonomikoki osasuntsu dago oraindik Ryanair: 1.000 milioi euro baino gehiagoko irabaziak lortu zituen 2018an.
Irabazi horiek langileen eta bezeroen eskubideetan murriztuz lortzea garesti ordaintzen ari da orain Ryanair. Orain ere, ez dira gutxi greben eraginez hegan egin ezinda geratu eta ordainetan inongo diru saririk jaso ez duten bezeroak. Kostu apaleko hegazkin konpainiari urrezko egunak amaitu zaizkiola dirudi.