Washingtonek gerra amaitzeko proposamen «maximalista eta zentzugabea» egin dio Teherani; ez zaio gustatu, baina badirudi diplomazia ariketa ez dela amaitu. Reuters albiste agentziak Irango iturri ofizialak aipatuz kaleratu duenez, Iranek erantzun bat bidali dio Pakistani, hark AEBei eman diezaion —herrialde hori ari da aldeen artean bitartekari—. Donald Trump AEBetako presidentea gatazkak amaitzeko planak egin zalea denez gero, hamabost puntuko bide orria ondu duela iragarri zuen herenegun; besteak beste, arma nuklearren debekua eta «erregimen aldaketa oso serioa» exijitu ditu —Teheranek esana du ez duela arma nuklearrik nahi—. Iranen eskakizunen berri eman du herrialdeko IRIB telebistak, iturri ofizialak aipatuz: Israelek eta AEBek eraso egiteari uztea eta Ormuzko itsasarteari dagokionez duen subiranotasuna errekonozitzea; horiek onartu ezean, kontraerasoan jarraituko du Iranek. Reutersen arabera —eta aldeak negoziazioei ekiteko prest baldin badaude—, baliteke ordezkariak Pakistango edo Turkiako mahai baten bueltan esertzea; bi herrialde horiek aritu dira bitartekari lanetan, eta horrexegatik ari dira «kontsideratzen» bi horietako batean biltzea, betiere negoziaziorik egongo dela adostuz gero. Iranek Pakistanen duen enbaxadorearen hitzean, oraingoz ez da egon elkarrizketarik Teheranen eta Washingtonen artean —ez zuzenean, ezta zeharka ere—, baina «herrialde adiskideak kontsultak egiten aritu dira bi aldeekin»; horixe esan dio Al-Jazeerari. «Ez deitu akordio zure porrotari; akabo zure promesen aroa». Hitz horiekin egin dio ohartarazpena gaur Ebrahim Zolfaghari Irango armadako koronelak Trumpi, Tasnim Irango Guardia Iraultzailearen hurbileko albiste agentziak jaso duenez: «Hainbeste barne gatazka dituzue, ezen zeuen buruarekin ari zareten negoziatzen?». Zolfagharik klaru utzi du Etxe Zuriko maizterrak negoziazioei buruz egindako baieztapenak «faltsuak» direla, eta abisatu du petrolioa ez dela gerra hasi aurreko preziora jaitsiko, ez behintzat Irango estatu indarrek «eskualdearen segurtasuna» bermatu arte. Trumpekin ezin jakin: alde batetik, gerra «amaituta» dagoela esan zuen atzo, eta hamabost puntuko plan hori ondu; beste alde batetik, ordea, gerra ez du alde batera utzi. Izan ere, AEBetako zenbait hedabidek atzo zabaldu zuten Pentagonoak 2.000 paraxutista inguru bidali dituela Ekialde Hurbilera, Trumpek eraso egiteko «aukera gehiago» izan ditzan. Karoline Leavitt Etxe Zuriko bozeramaileak gaur esan du Iranek oraindik ez duela atzera bota proposamena, eta mehatxu egin dio: negoziazioek huts eginez gero, «inoiz baino gogorrago egingo diogu eraso». AEBetako Gerra Departamentuaren asmoa zera da, The New York Times kazetak dioenez: Kharg uhartean esku hartzea, Persiar golkoko uharte hori baita Iranek petrolioa esportatzeko daukan gune nagusia. Irango Parlamentuko presidente Mohammad Bagher Ghalibafek esan du «hurbiletik» ari direla erreparatzen AEBek eskualdean egiten dituzten «mugimendu guztiei»: «bereziki haien tropen hedapenari», idatzi du gaur sare sozialetan. 21 Iranen zenbat osasun langile hil dituzten gerra hasi zenetik. Teheranek salatu du Iranen 21 osasun langile hil dituztela gerra hasi zenetik, eta AEBen eta Israelen erasoek zazpi erietxe utzi dituztela zerbitzuz kanpo. Iranek Genevan (Suitzan) daukan enbaxadoreak eman du datua, Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendari Tedros Adhanomi bidalitako ohar batean. Irango Gurutze Gorriak atzo salatu zuen Israelen eta AEBen erasoek kalteak eragin dituztela arta emateko 292 gunetan. Besteak beste, erietxeetan, ospitaleetan eta laguntza humanitarioa emateko guneetan. Erasoek ez dute etenik Teheranek esan du beste eraso olde bat abiatu dutela Libanori «elkartasuna» adierazteko: Israel iparraldean dauden puntu estrategiko eta instalazio militar batzuk jo ditu. Izan ere, Israelek Libano bonbardatzen segitu du, eta, iturri ofizialen arabera, bederatzi lagun hil ditu, eta beste berrogei zauritu. Aurrez, Israelgo armadak agindu du Beirut hiriburuko hainbat auzo eta inguruko beste zenbait herri husteko. Besteak beste, Haret Hreik, Ghobeiri eta Lailaki. Israelek eta AEBek gerra abiatu zutenetik, 1.094 lagun baino gehiago hil dituzte, Libanoko Osasun Ministerioaren arabera, eta desplazatutakoak milioi bat baino gehiago dira. Irango Guardia Iraultzailearen ohar baten arabera, operazio hori Israelen aurkako erasoaldiaren «hasiera» besterik ez da, eta Tel Aviv, Qiryat Shemona eta Bnei Brak hiriak daude helburuen artean, besteak beste. Baita AEBek eskualdean dauzkaten base militarrak eta Israelgo armadak Palestinan dauzkan tropak ere. AEBetako armadaren USS Abraham Lincoln hegazkinontziraren kontra ere jaurti ditu misilak, eta «posizioa aldatzera» behartu du, Fars agentziak Irango armadaren ohar bat aipatuz kaleratu duenez. Israelgo armadak jakinarazi duenez, Iranek jaurti dituen hainbat misil atzeman ditu gauean. Bahrainek, Saudi Arabiak eta Jordaniak ere droneak atzeman dituzte. Kuwaitek, berriz, adierazi du drone batek sute bat piztu duela herrialdeko aireportu internazionalean. Israelek zenbait eraso egin ditu gaur goizean ere. Armadak jakinarazi du misilak ekoizteko bi instalazio bonbardatu dituela Teheranen. Gaineratu dutenez, han ekoizten ziren misilak irismen luzekoak dira, eta «helburuak azkar suntsitzeko» gai dira, hala lehorrean nola itsasoan. Ormuz, «arerio ez direnentzat» irekita Atzo bezala, gaur ere Iraken eraso egin du Israelek, airez, Iranen aldeko zenbait milizia xiita biltzen dituen erakundearen (FMP) base militar baten aurka. Gutxienez zazpi lagun hil dituzte, eta beste hamahiru zauritu, Irakeko Defentsa Ministerioak ohar batean azaldu duenez. «Ekintza kriminala da, eta arriskutsua da indarkeriak gora egitea; erantzun irmoa merezi du, eta arduradunek kontuak ematea». Iranek Nazio Batuen Erakundean duen misioak sare sozialetan jakinarazi duenez, Ormuzko itsasartean «seguru» nabigatzeko aukera izango dute «etsai» ez diren ontziek, hots, Iranen kontrako edozein eraso egin edo babesten ez dutenek; horretarako, Iranek ezarritako «segurtasun arauak» bete beharko dituzte.

Tubos Reunidoseko zuzendaritzak astelehenean erregistratu zuen enplegua erregulatzeko espedientea, 285 langile kaleratzeko helburuarekin. Baina bere horretan aplikatzeko arazoak izan ditzake, Lan Ikuskaritzak lege iruzurrez egindako kontratuak antzeman dituelako kaleratu asmo dituen behin behineko langileengan. Ikuskaritzaren arabera, enpresak kaleratzeen zerrendan sartu dituen behin-behineko laurogei langileetatik erdiak gutxienez langile finkoak izan beharko lirateke. Sindikatuek eman dute horren berri, gaur arratsaldean, Lan Ikuskaritzarekin eta enpresako zuzendaritzarekin izandako bileraren ostean. Ikuskaritzak orduan jakinarazi die legez kanpokoko berrogei kontratutik gora atzeman dituela enplegua erregulatzeko espedientean. Izan ere, adierazi du iruzurrezko kontratuekin ari direla lanean 42 eta 47 langile artean. Hilaren 31ra arteko kontratuarekin ari dira lanean, baina kontratu mugagabea izan beharko lukete ikuskaritzaren arabera. Langile batzordeko ordezkariek ohartarazi dutenez, horrek aldaketak ekarriko ditu kaleratzeen zerrendan. Izan ere, adierazi dute langile horiei kontratu mugagabea egingo badiete, lanpostua borondatez uzteko enpresak eskainitako baldintzak onartu edo ez erabakitzeko eskubidea dutela. Sindikatuek salatu dute, ordea, zuzendaritzak zuzenean kaleratu egin nahi dituela, borondatez kalera doazenen zerrendan sartuta. Astelehenean aurkeztutako txostenaren arabera, 285 langile daude kaleratzeen zerrendan eta horietatik 205ek erabaki dute lanpostua «beren borondatez» uztea. Amurrioko (Araba) lantegikoak dira kalean geratuko diren langileetatik 222, eta gainontzeko 63ak Trapagarangoak (Bizkaia). Bide judizialerako baliagarri Lan ikuskaritzak txosten bat osatuko du orain gaurko bileran jasotako informazioarekin, eta langileen ordezkariek uste dute baliagarria izango zaiela enplegu erregulazioa auzitegietara eramateko. Sindikatuek orain arte ez zuten argi zer egin, helegitea aurkeztu edo ez, eta lan agintaritzak zer esan zain ziren. ELAk eta ESK esana dute epaitegietara jotzeko asmoa dutela; LAB eta UGT, berriz, zer egin aztertzen ari dira. Edozein kasutan, argi dago erabakiak egoera are gehiago katramilatuko lukeela, enpresak esana duelako borondatezko kaleratzeen baldintzak mantentzeko ezinbesteko baldintza dela erregulazioa epaitegietara ez eramatea. Oraingoz, ez dago lan ikuskaritzan beste bilerarik aurreikusita.

Gaur izan da Irungo (Gipuzkoa) ikastetxe bateko irakasle baten aurkako epaiketaren bigarren saioa. Zera leporatzen diote: hiru ikasle adingaberi diruaren edo oparien truke sexu harremanak izateko proposamenak egin izana, Internet bidezko hurbiltze sexualeko bi delitu, exhibizionismo delitua eta baldintzapeko mehatxu arinen delitua. Hargatik, fiskaltzak 22 urteko kartzela zigorra zuen eskatua gizonarentzat, eta gaurko saioan eutsi egin dio eskaera horri. Akusatuaren defentsak, baina, zigor eskaera murrizteko galdegin du. Gizona atzo zen epailearen aurretik pasatzekoa, baina berak hala eskatuta, gaur deklaratu du, ikasle eta irakasle biren ondotik. «Harreman handia daukagu». Hala abiatu du deklarazioa irakasleetako batek. «2023-2024ko ikasturtean Irungo ikastetxean egin genuen lan biok, baina aurretik egonak ginen elkarrekin beste eskola batean». Andreak esan du, bere irudiko, ikasleak zirela akusatuarengana joaten zirenak, eta ez alderantziz. «Ez zuen ezer nahi ikasleekin. Sekula ez nintzateke izango irakasle batek ikasle batzuei egindako eraso baten konplize». Fiskaltzak auzipetuaren Instagrameko kontu faltsu baten berri eman dio orduan emakumeari —kontu hori erabiltzen zuen ikasleekin hitz egiteko—: «Ba al dakizu zeure abizena erabiltzen zuela bere Instagrameko kontu faltsu horretan?». Ez zuen horren arrastorik. Fiskaltzak pantaila argazki bat erakutsi dio orduan, gizonak ikasle adingabe bati zera esaten ziona: «Lagunduko didazu sugar baby batzuk bilatzen?». Andreak hasierako deklarazioaren norabidea aldatu du orduan: «Ez zait batere gustatu hau jakitea». Bertsuak izan dira ondotik deklaratu duen irakaslearen adierazpenak. Akusatuaren alde azaldu da aurrena, eta esan lankidearengan ez zituela ikusi leporatzen zaizkion jarrerak, eta ikasleen artean «oso ohikoak» zirela sugar daddy, sugar baby eta antzeko kontzeptuak. Fiskaltzak beste irakasleari erakutsitako pantaila argazki bera erakutsi dio orduan, eta harritu egin da mezua irakurritakoan. Lekukoek deklaratu bitartean, auzipetua, besteak beste, haserre imintzioak egiten aritu da, bai eta bere abokatuari aldamenetik hizketan ere. Epaileak hainbat aldiz agindu dio isiltzeko, eta esan utz ziezaiola defentsari bere lana egiten. Auzipetuaren jarrera Akusatutako irakaslea izan da deklaratzen azkena, eta bi aldeen galderei erantzutea erabaki du. Biktima gisa mintzatu da gizona une oro, baina fiskaltzak gezurtatu egin nahi izan du bertsio hori. Izan ere, galdetu dio ea bera zegoen Instagrameko kontu faltsu horren atzean, eta akusatuak aitortu du baietz. Publikoa zen kontu hori, eta hortaz, edonork bidali ahal zizkion mezuak. «Ez bazenuen zure ikasleek zuri mezurik bidaltzerik nahi, zergatik ez zenuen kontua pribatu bihurtu?», galdetu dio fiskaltzak, eta gizonak erantzun dio ez dakiela halakorik egiten, ez dela moldatzen sare sozialetan. Nolanahi ere, fiskaltzak zera esan dio: teknologia, ingeniaritza eta irakasle ikasketak dituen pertsona batek jakin beharko lukeela Instagrameko kontu bat pribatu bihurtzen. Gizona deklaratzen ari zela, epaileak hainbat aldiz adierazi dio izaten ari zen jarrera ez zela egokia, eta mehatxu egin dio hala jarraitzen bazuen aretoko ateak itxiko zituela. Ez du jarrera zuzendu: etengabe errepikatu ditu ikasle adingabeen izen-abizenak, epaileak behin eta berriz adierazi dion arren halako datuak ezin direla aipatu. Hortaz, epaiketa aditzen ari ziren guztiek atera egin behar izan dute handik. Deklarazioak amaituta, bi aldeek beren ondorioak defendatu dituzte, hala fiskaltzak nola auzipetuaren abokatuak. «Laguntasun harreman bat baino ez zegoen akusatuaren eta ikasleen artean. Uste dut nahastu egin zela ikasleen lagun izatearekin, baina ez zuen inolako asmo txarrik», esan du defentsak. «Gaur deklaratu duten irakasleek esan duten bezala, ikasleen artean oso ohikoak ziren sugar baby, sugar daddy eta antzeko kontzeptuak, eta horrek eraman du akusatua ikasleen lengoaia bera erabiltzera». Hortaz, abokatuari iruditzen zaio ez dagoela adingabeenganako abusu kasu baten zantzurik. Bestela pentsatzen du, ordea, fiskaltzak: haren esanetan, gizonari leporatzen zaiona ez da «jokabide puntual» bat. Are, uste du «ongi» zekiela zer ondorio izan zitzakeen bere jarrerak. «Akusatuak iPhone bat zuen egoera hau lehertu aurretik, eta mugikorra aldatu zuen segidan, eta Android bat hartu. Ez zuen ausaz aldatu. Teknologia ikasitakoa da: bazekien iPhone batean hodeiak ikasleekin izandako elkarrizketen eta bestelakoen segurtasun kopia gorde zezakeela, eta hori eragozteko erosi zuen Android bat, iPhoneak bestelako sistema bat duelako». Fiskaltzak esan du akusatuak «oso jarrera desegokiak» izan dituela ikasle adingabeekin, eta halako jarrerak zigortu egin behar direla. «Gizon honek oso gauza larriak egin ditu, nahiz eta bere burua justifikatzen saiatu. Egin dutenaren arabera epaitzen ditugu guk pertsonak, eta uste dugu gizon honek egindakoak nahikoa frogatuta daudela». Hargatik, eutsi egin dio gizonarentzat aurrez eskatutako espetxe zigorrari: 22 urte. Auzipetuaren defentsak zigor eskaera murrizteko eskatu du.

Donald Trump AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak berretsi du Teheranekin negoziatzen ari dela. Eta Etxe Zurian emandako prentsaurreko batean ziurtatu du Iranek arma nuklearrei «betiko» uko egitea onartu duela, baita gerra «amaituta» dagoela ere. Gainera, uste du orain Iranen dauden liderrak ez direla «arazo hauek sortu zituztenak bezalakoak». Atzo iragarri zuen bost egun atzeratu dituela Irango energia azpiegituren aurka iragarritako erasoak. Izan ere, Etxe Zuriko maizterraren esanetan, AEBetako mandatariek «oso elkarrizketa emankorrak» izan dituzte Irango buruzagirik «errespetagarrienarekin» —Mojtaba Khamenei lider gorenarekin ez—; Teheranek ukatu egin du hitz egin izana. Nolanahi ere, Ekialde Hurbileko gerrak ez du etenik izan azken orduetan, eta Israelek eta Iranek elkarri eraso egiten segitu dute, airez. Gainera, AEBetako hedabideek iturri ofizialak aipatuz kaleratu dute Pentagonoak beste 3.000 soldadu bidaliko dituela Persiar golkora. Trumpen atzoko baieztapenen harira, Pakistango Atzerri Ministerioak adierazi du Pakistan «prest» dagoela AEBen eta Iranen arteko elkarrizketa antolatzeko. «Bi aldeek hala nahi izanez gero, Islamabad prest dago elkarrizketak antolatzeko», esan dio gaur Atzerri Ministerioaren bozeramaile Tahir Andrabik Al-Jazeerari. Eta Iranen erantzunik ez izan arren, Shehbaz Sharif Pakistango lehen ministroak sare sozialetan adierazi du «ohorea» izango dela elkarrizketen antitrioia izatea Washingtonen eta Teheranen oniritzia jaso eta gero. The Guardian egunkariak kaleratu du, Irango iturriak aipatuz, Teheran ez legokeela prest Steve Witkoff AEBetako Ekialde Hurbilerako ordezkariarekin edo Jared Kushner mandatariarekin negoziatzeko —haiek hartu zuten parte erasoaldia hasi baino lehenagoko elkarrizketetan, hots, programa nuklearrei buruzkoetan—, eta Pakistanek arrazoi horrexegatik irizten diola oraingoan JD Vance AEBetako presidenteordea dela negoziazioak bideratzeko ordezkaririk aproposenetako bat. Trumpen arabera, Rubio eta JD Vance AEBetako presidenteordea ari dira negoziatzen. Israelgo armadak gaur berretsi du beste eraso olde bat egin zuela atzo Teheranen, eta arma biltegiak eta aireko defentsa sistemak bonbardatu zituela. Guztira, 50 helburu baino gehiago bonbardatu zituztela zehaztu dute, herrialdearen iparraldean eta erdialdean, eta, gaineratu dutenez, dagoeneko 3.000 helburu baino gehiago bonbardatu dituzte Iranen otsailaren 28az geroztik. Gainera, Irango Energia Atomikoaren Erakundeak salatu du Buxeher zentral nuklearraren inguruan eraso bat egin dutela Israelek eta AEBek, baina ez duela kalterik eragin. Horrez gain, Irango Fars albiste agentziak zehaztu duenez, Khorramxahr hiriko instalazio energetikoan eraso bat izan da gaur goizaldean, eta jaurtigai batek hango bi gas hodi jo ditu. Beste eraso baten berri ere eman dute: albiste agentzia horren arabera, Isfahango gas estazioaren administrazioaren eraikin batzuei ere eraso egin diete. Teheranek ere ez ditu eten erasoaldiak. Israelgo armadak jakinarazi duenez, Iranek «hainbat misil olde» jaurti ditu gaur Israelera, eta lau lagun hil ditu. Tel Aviven, esaterako, zenbait solairuko eraikin bat hondatu dute, baina ez dute zehaztu misil batek jota izan den, edo bidean atzemandako misil baten hondakinen ondorioz. Gaineratu dutenez, hainbat autok su hartu dute. Bestalde, IRNA albiste agentziaren arabera, Iranek jada erabaki du nor izango den Segurtasun Nazionaleko Kontseilu Goreneko idazkari berria: Mohammad Bagher Zolghadr. Hala, Israelek eta AEBek iragan astean hildako Ali Larijaniren postua hartuko du. ISRAELGO GKE BATEK SALATU DU PALESTINARRAK TORTURATu egitEN DITUZTELA ISRAELGO ZIEGETAN Israelgo B’Tselem gobernuz kanpoko erakundeak salatu du «tortura sare bat» dagoela herrialdeko kartzeletan. Zehaztu duenaren arabera, ziega horietan palestinarrak «sistematikoki» torturatzen dituzte, eta osasun langileen laguntza ukatzen diete gosea eta abusuak jasaten dituzten bitartean. «Tortura sare horiek Israelek Palestinako gizartearen aurka egiten duen erasoaren parte dira, eta helburu bakarra da palestinarrak talde gisa desegitea», zehaztu dute oharrean. Irakek ere jasan ditu Ekialde Hurbileko gerraren ondorioak. Reuters albiste agentziak zabaldu duenez, aire bidezko eraso bat egin dute Iranen aldeko zenbait milizia biltzen dituen erakundearen (FMP) eraikin baten aurka. Zehaztu dutenez, hamabost lagun hil dituzte, tartean Anbarko operazioen komandante Saad al-Baiji; beste 30 inguru zauritu dituzte. FMPk agiri baten bidez eman du erasoaren berri, eta AEBei egotzi die egin izana. Bestalde, Iraken mendeko Kurdistango Eskualde Autonomoak bere indarren aurkako eraso bat egin izana eta sei lagun hil izana leporatu dio Irani. Baieztatuz gero, hango estatu indarren aurkako lehen erasoa litzateke. Ekialde Hurbileko gerraren foku nagusietako bat, baina, Ormuzko itsasartean dago. Iranek Ormuzko pasabidea itxi zuen AEBek eta Israelek eraso ziotenean, eta, iragan larunbatean, AEBetako presidenteak 48 orduko epea eman zion pasabidea erabat irekitzeko, energia azpiegiturak joko zituela bestela. Bada, horrekin lotuta, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseilua Bahrainek aurkeztutako ebazpen proiektu bat aztertzen ari da. Proposamen horren arabera, estatu guztiek baimena izango lukete «beharrezko baliabide guztiak» erabiltzeko Ormuzko itsasartean nabigatzeko askatasuna bermatze aldera. Horrez gain, Bahrainek aurkeztutako agirian, Irani eskatzen zaio albo batera utz ditzala «merkataritza ontzien aurkako eraso guztiak eta nabigazio askatasuna eragozteko ahaleginak» Ormuzko itsasartean eta inguruan. Gaur gauean dira ebazpen horri buruz hitz egitekoak, New Yorken. Bide beretik jo du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak ere. Prentsaurreko bat eman du gaur Canberran Australiako lehen ministro Anthony Albaneserekin batera, eta, bertan, «Ormuzko itsasartean abiatutako erasoaldia geldiarazteko» agindu dio Irani: «Berehala eten behar ditu mehatxuak, erasoak eta itsasartea blokeatzeko egin dituen beste saiakera guztiak». Gainera, ohartarazi du ekintza horiek «arriskuan» jartzen dutela mundu mailako merkataritza, eta azpimarratu «nazioarteko zuzenbidearen oinarrizko printzipioetako bat» dela nabigazio askatasuna. Qatarrek esan du gutxienez bost urte beharko dituela gas esportazioak lehengoratzeko Israelek eta AEBek duela astebete Irango South Pars gas hobiari eraso egin eta gero, Iranek Qatarko Ras Laffan gas natural likidotua ekoizteko plantari egin zion eraso, erantzun gisa. Bada, Qatarko Energia ministro eta Qatar Energy energia konpainia publikoko presidenteak, Saad Xerida al-Kabik, estimatu du gaur ezen 20.000 milioi dolarren diru sarrerak galduko dituztela urtean, eta planta horretan kalteak konpontzeko lanek hiru eta bost urte artean iraungo dutela. Gas natural likidotua esportatzeko gaitasuna %17 murriztu da, eta, Al-Kabiken arabera, ezinbesteko arrazoien klausulari helduko diote zenbait herrialderekin dituzten kontratuetan —Txina, Hego Korea, Italia eta Belgika—, hots, Qatarrek ez du zertan bete beharko hitzartutako salmentarik, Iranen kontraerasoek eragindako kalteen ondorioz. Libano hegoaldea jomugan Iran ez ezik, Israelek Libano ere jarri du jomugan azken asteetan, batez ere herrialdearen hegoaldea. Israel Katz Israelgo Defentsa ministroak gaur adierazi du Israelgo armadak «Hezbollahk erabiltzen dituen bost zubiak» lehertu dituela, eta Libano hegoaldeko Litani ibairainoko «gainerako zubiak eta bertako eremua» kontrolatuko dituela —Israelen mugatik 30 kilometrora arteko tartea da; Libanoren eremuaren %10—. Gaineratu duenez, Libano hegoaldeko bonbardaketen ondorioz etxetik ihes egin behar izan duten herritarrak ezin izango dira etxera itzuli. Ez behintzat Israelek «haien segurtasuna» bermatu arte. «Oinarria argia da: terrorismoa eta misilak badaude, ez da ez etxerik eta ez herritarrik izango», adierazi du Katzek. Israelek hainbat eraso egin ditu gaur Libano hegoaldean, airez eta lurrez, eta gutxienez hamazazpi lagun hil direla jakinarazi du Osasun Ministerioak. Libanoko Atzerri Ministerioak gaur jakinarazi du Iranek bertan daukan enbaxadorea herrialdetik bidaliko duela. X sarean argitaratu duten oharraren arabera, Mohamad Reza Xeibani persona non grata izendatu dute, eta igandera arteko epea eman diote herrialdetik alde egin dezan. GERRAREN ONDORIOZ HILDAKOEN KOPURUA, HERRIALDEKA Iran. Gutxienez 1.500 hildako, eta 18.551 zauritu. Libano. Gutxienez 1.039 hildako, eta 2.583 zauritu. Irak. Gutxienez 61 hildako, dozenaka zauritu. Israel. Gutxienez 18 hildako, eta 4.697 zauritu. AEBetako militarrak. Gutxienez 13 hildako, eta 200 zauritu. Palestina. Gutxienez lau hildako. Siria. Gutxienez lau hildako. Kuwait. Gutxienez sei hildako, eta dozenaka zauritu. Bahrain. Gutxienez bi hildako, eta dozenaka zauritu. Arabiar Emirerri Batuak. Gutxienez zortzi hildako, eta 160 zauritu. Oman. Gutxienez hiru hildako, eta hamabost zauritu. Saudi Arabia. Gutxienez bi hildako, eta hogei zauritu.

Giza Eskubideen Europako Auzitegian, gainerako 46 epaileen aurrean Martxelo Otamendiren tortura kasuaren nondik norakoak aurkeztu zituen txostengilea izan zen Josep Casadevall. Garai hartan, Estrasburgoko auzitegiko lehendakariordea zen. Gaur arratsean, Iruñean, elkarren ondoan eseri dira biak, eta Otamendik aitortu dio epaiaren berri izan aurretik loak hartu ezinik iragan zituela aurreko hilabeteak, urduri. «Beldur nintzen aurreko urteetan egindako lan eta ibilbide guztiaren ostean gaizki amaituko zela dena». Estrasburgoko epaitegiak, baina, zigortu egin zuen Espainiako estatua, eta Otamendik aukera probestu du protokoloa hausteko: «Beharbada ez da egokia, baina bihotzez eskerrak eman nahi dizkizut». Dena den, zirkulua ez da guztiz hautsi. Iragan hamarkadan, Estrasburgoko Auzitegiak hamar kasutan Espainia zigortu zuen torturak ez ikertzeagatik, eta horietariko zazpik erabaki dute Espainiako auzitegietara jotzea egia judiziala argitzeko. Horietariko bat da Otamendi —2003an Egunkaria auzian atxilotu eta torturatu zuten—, eta, urrats hori orain zergatik egin duten galdetuta, erantzun du «garai egokia» dela horretarako. «Egoki ikusten dugulako zirkulua itxi dadin. Estrasburgok esan zuen ez zituztela kasuak bermeekin ikertu, eta ematen du hori egitera gonbidatzen duela». Giza Eskubideen Behatokiak gonbidatuta, inpunitateari buruzko mahai inguru bat egin dute gaur Iruñeko Tres Reyes hotelean. Iratxe Urizar GEBehatokiko kideak gidatuta, bertan parte hartu dute Josep Casadevallek berak eta Amaia Izko abokatuak, Otamendirekin batera. Estrasburgo ez da EB Casadevallek hemeretzi urtez lan egin zuen Estrasburgon, 2015era arte. Anekdota gisa kontatu du bere adiskide askok nahasten zutela bere auzitegia eta haren erakunde nagusia —Europako Kontseilua— Europako Batasuneko erakundeekin. «Luxenburgon eta Bruselan ere lan egiten ote nuen galdetzen zidaten». Nahasmena oso ohikoa da. Europako Kontseiluak bultzatutako giza eskubideen hitzarmenarekin bat egin dute Europako 46 herrialdek —2022an, Errusia kanporatua izan zen—, eta eremu geografiko zabal horretan izan den edozein herritarrek aurkeztutako salaketetan giza eskubideen urraketarik izan den aztertzen du auzitegiak. «Europako Auzitegi Konstituzional moduko bat da. Ez ditu kasuak banan-banan epaitzen. Ez da sartzen xehetasunetan, ez da azken auzialdiko auzitegi goren bat. Aztertu egiten du hitzarmenean jasotako eskubideak urratu ote diren», azaldu du. Giza Eskubideen Hitzarmenaren hirugarren artikuluak torturatzeko debekua ezartzen die estatuei, eta hamargarren artikuluak adierazpen askatasuna babesten du. Casadevallen arabera, adierazpen askatasuna «norabide bikoitzekoa da», eta, horregatik, egiazko informazioa jasotzeko eskubidea aitorturik, egia jasotzeko eskubidea dute torturaren biktimek. Amaia Izkoren arabera, tortura kasuen egia judiziala frogatzea ez da erraza, estatuak egitura bat antolatu zuelako torturak iker ez zitezen. Haren esanetan, inkomunikazioa izan da «torturaren ardatza», eta hura legegileek bultzatu zuten. Halaber, botere exekutiboak horretarako modua eman zuen, eta epaitegiek beste aldera begiratzeko sarea antolatu zuten. «Panorama beltz horretan, Estrasburgok argi pixka bat ekarri zuen». Izkoren iritziz, 2010etik 2021era ateratako epaietan «argudioak sendotu eta tonua gogortu» zuen. «Azken epaietan argi uzten dio estatuari zigortzen jarraituko zuela baldin eta nazioarteko gomendioak aintzat hartzen ez bazituen». Tres Reyes hoteleko aretoa bete egin da, mahai ingurua entzuteko. AITOR KARASATORRE / FOKU CASADEVALL HUALDEREKIN BILDU DA Mahai inguruaren aurretik, goizean, Josep Casadevall Estrasburgoko Auzitegiko lehendakariorde ohia Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentearekin bildu da. Harekin izan dira Iratxe Urizar Giza Eskubideen Behatokiko kidea eta Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendari ohia eta Egunkaria auzian atxilotu eta torturatua. Casadevallek kazetariei azaldu die Giza Eskubideen Behatokiak gonbidatuta etorri dela Euskal Herrira, Egia Jakiteko Nazioarteko Eskubidearen testuinguruan. «Oinarrizko eskubide urraketen biktimenen omenez egin zen eguna, eta torturatua ez izateko eskubidea gogorarazten digu».

Igandean igaro zen 24. Korrika Iruñerritik, eta, lasterketaren isatsa luze-luzea izanagatik, iritsi zen kontraerasorik: «Korrika Txantreatik igaro denean Tomas Caballero Iruñeko Udaleko UPNren zinegotzi ohiaren eta Francisco Casanova lurreko armadako tenienteordearen hiltzaileen argazkiak erakutsi dituzte», erran zuen Cristina Ibarrola UPNren presidenteak. Berehala batu ziren olatura Maria Txibite Nafarroako presidentea eta PP Alderdi Popularra, eta Korrikak «ETAren aldeko ikurrak» atera izana salatu zuten. Are, mozio bat aurkeztu zuen PPk Iruñeko Udalean, eta, gaurko bilkuran, onartu egin dute mozioa. Bortz boto izan ditu kontran: EH Bilduk, Geroa Baik eta talde mistoak emanak. Aldeko botoak, ordea, zazpi izan dira: UPNrenak, PPrenak eta PSNrenak. Hala, zera erabaki dute: Iruñeko Udalak ez du Korrika diru publikoarekin finantzatuko, baldin eta antolatzaileek ez badituzte «gertaera horiek» erabat gaitzesten, eta ez badute «neurri eraginkorrik» hartzen halakorik berriro ez gertatzeko. Baina ez hori bakarrik, salatu dute adingabeek ezin dituztela «mezu terroristak» eraman soinean, eta AEKri hiru kontu exijitu dizkiote: «Barkamena» eskatu dezala, «keinu terroristak» gaitzetsi ditzala, eta neurriak har ditzala ez dadin egon «terroristen» aldeko ikur, argazki edo hitzik. Edonola ere, bertzelakoa da Nafarroako Parlamentuko egoera, Bozeramaileen Batzordeak atzo bota baitzituen gibelera UPNk eta PPk gai berari buruz aurkeztutako bi adierazpen instituzionalak. Ez zuten aitzinera egiteko adina babesik lortu.

Euskoaren esperientzian oinarrituta, tokiko moneta osagarri bat sortzeko urratsak egiten ari dira Hego Euskal Herrian. “Gure Moneta” izeneko proiektua Oarsoaldean eta Baztanen jarriko dute martxan lehenik, esperimentazio fase gisa, eta 2026ko azken hiruhilekoan erabiltzen hasteko aurreikusten dute.

Berriz ere ezezkoa jaso dute ELAk eta LABek. Confebaskek uko egin dio haiekin biltzeari Lan Harremanen Kontseiluan. Ez du lanbide arteko gutxieneko soldata baterako negoziazio esparrurik zabaldu nahi, eta eskatu du sindikatuek eskaera bertan behera utz dezatela. Funtsean, patronalak gaia eztabaidatutzat ematen du, eta Espainiako Auzitegi Gorenak zer esan zain dago. Sindikatuen arabera, patronalak entzungor egin die joan den astean grebara jo zuten langileei, baina baita Eusko Legebiltzarrari eta Jaurlaritzari ere, batek zein besteak negoziazioak eskatu zituztelako. Confebasken arabera, bi sindikatuek soilik eskaera bakar hori egin dute: «EAEn zerbitzuak ematen dituztenentzako gutxieneko soldata bat». Confebasken ustez, «hori ondorioztatzen da LHKn aurkeztutako agirietatik, EAEko Justizia Auzitegian aurkeztutako demandatik, epaiketan egindako adierazpenetatik, eta baita Auzitegi Gorenean aurkeztu berri den errekurtsotik ere». Bi sindikatuek, Confebasken arabera, «ez dute soldata horri lotutako beste ezer aipatu edo nahi izan». Horregatik, patronalaren ustez, harrigarria da ELAk eta LABek Lan Harremanen Kontseiluan biltzera deitu izana. «Aurrekoetatik soilik desberdintzen da esaten duenean gutxieneko soldataz ‘lan terminoetan’ hitz egin nahi dutela. Ez dugu inoiz zalantzarik izan horri buruz». Argudiatze hori kontuan hartuta, Confebaskek dio gaia dagoeneko askotan eztabaidatu dela LHKn; aztertua ere izan dela EAEko Justizia Auzitegian, eta han zera ondorioztatu dela: legezko arrazoirik badagoela gai hori ez negoziatzeko. Confebasken hitzetan, «beste modu batera esanda, legez kanpokoa litzatekeela hori negoziatzea». Gaia Auzitegi Gorenean izateak ere, patronalaren ustez, eskatzen du negoziaziorik ez izatea, are gehiago «orain arteko ebazpen judizial bakarrak negoziazio hori ezin dela egin dioenean». «Probokazioa» ELAk eta LABek hitz gogorrez erantzun diote EAEko patronalaren «probokazioari». Haien arabera, «Confebaskek argi erakutsi du beste behin langileak esplotatzea beste negozio eredurik ez duela ezagutzen, eta entzungor egin die Eusko Legebiltzarrari eta Eusko Jaurlaritzari, haiek eskatu ondoren eragile sozialek gutxieneko soldata negoziatzeko». Sindikatuek diote hiru aldiz saiatu direla gutxieneko soldata patronalarekin negoziatzen, eta haren ukoak eraman zituela martxoaren 17ko greba orokorra antolatzera. «Greba orokorraren ondoren, Confebaskek probokazio batekin erantzun du», dio ELAk eta LABek sinatutako agiriak. «Confebasken ezezkoaren ondoren legezko eskumena eskatzeko garaia iritsi zaie EAJri eta PSE-EEri» ELA eta LAB Gogora ekarri dute grebaren aurretik Eusko Legebiltzarrak eta Eusko Jaurlaritzak berak negoziatzera deitu zituztela eragile sozialak. Horregatik, haren ezezkoak «zuzenean interpelatzen ditu EAJ eta PSE-EE». Hau da, «munduan zehar patronalak gutxieneko soldata negoziatzeari uko egiten dionean instituzioek lege ekimenekin erantzuten dute. Confebasken ezezkoaren ondoren legezko eskumena eskatzeko garaia iritsi zaie EAJ eta PSE-EEri. Hori da, hain zuzen, milaka eta milaka langilek martxoaren 17an eskatutakoa». Eskumena eskatzeaz gain, «Eusko Jaurlaritzak utzi behar dio eragile sozialen arteko ekidistantzia bilatzeari eta Confebaski zuzenean aurre egin behar dio, langileen muturreko pobreziaren gainean eraiki duen XIX. mendeko bere negozio eredua bertan behera utz dezan». EAEko patronalak ezezko erantzuna eman arren, sindikatuek esan dute ez dutela alboratuko gutxieneko soldata propioaren aldeko aldarria, eta mobilizazioei berriro ekingo dietela. «Gutxieneko soldataren aldarria luzaroko etorri da, eta, lortu bitartean, ekintza sindikalak ez dira geldituko». Jaurlaritza: «Akatsa da» Confebasken ezezkoaren inguruan, Mikel Torres Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde bigarrenak eta Ekonomia eta Lan sailburuak adierazi du «akatsa» dela. Haren irudiko, patronalak eta sindikatuek «beharrezko esfortzu guztia» egin behar dute elkarrizketarekin jarraitzeko, auzia lan arlokoa baita. «Negoziazio kolektiboko arazoak, eta horien artean daude egoera sozioekonomikoaren araberako soldatak lortzea, ez dira auzitegietara edo lege erreforma batera eraman behar, elkarrizketa sozialera baizik». CCOOk ere salatu du Confebasken «absentismo patronala», eta sindikatuekin gutxieneko soldatari buruz hitz egiteko eskatu dio. Sindikatu horren arabera, EAEko Auzitegi Nagusiak berretsi egiten du posible dela gutxieneko soldata bat ezartzea negoziazio kolektiboan, eta, hortaz, patronalak ez negoziatzeko «aitzakiarik gabe geratu da». Agiri baten bidez, CCOOk adierazi du patronala negoziatzera eserarazteko beste aukera batzuen bila ari dela. CEN, asteazkenean Joan den larunbatean, BERRIAri eskainitako elkarrizketan, Igor Arroyo LABeko koordinatzaile orokorrak esan zuen espero zuela Confebask biharko bileran agertzea. Eta Eusko Jaurlaritzari gogoeta egiteko eskatu zion patronala azaltzen ez bazen: «Ea noraino jarraitu behar den finantzatzen eta babes politikoa ematen horrelako patronal bati». Confebaskekin ez ezik, Nafarroako CEN patronalarekin ere biltzeko eskaera egin dute ELAk eta LABek, asteazkenerako. Nafarroako enpresaburuen elkarteak oraindik ez du erantzun, baina Arroyok «jarrera aldaketa bat» ikusi du haien artean. Horrela, grebaren bezperan bilera egin zuten, Iruñean.

Sorpresa gutxi eman ditu herriko bozen bigarren itzuliak. Lehen itzuliko joerak berretsi ditu lehian ziren 11 herrietan: Bokalen abertzaleak barne zituen ezkerreko zerrenda gailendu da, baina Urruña galdu dute ezkerreko abertzaleek; gainerako herrietan ere oposizioan aritzera mugatu beharko dute. Dezepzioa nabarmena zen Kanbon, Urruñan eta Arbonan emaitzak jaso ondotik egin dituzten adierazpenetan. Hala ere, balorazio positiboa egin du EH Baik: «Aldaketa sozial eta demografikoaren testuinguruan, ezkerreko abertzaletasunaren proiektuak, ideiek eta haren aldeko sostengu zabalak aitzinamendu nabarmena izan dute Ipar Euskal Herrian». Herriko bozetako zerrenden osaketa ikusirik, harrigarria gerta liteke adierazpena; irrigarria ere bai, jakinik EH Baiko kide diren zerrendaburu bat baino gehiago kexaka aritu izan zaizkiela kazetariei kanpainan zehar haien abertzaletasuna azpimarratu dutelarik. Haatik, ukaezina da EH Baik ezkerreko zerrenda zabalak bultzatzeko estrategiak gero eta emaitza sendoagoak dituela, eta Ipar Euskal Herriko ezkerraren izaera baldintzatzen ari dela. Baina aitzina egin nahi badute, komeni zaie porrotak izan dituzten herrietan zertan huts egin duten gogoetatzea. Baionan, garaipen argia eskuratu du Etxegaraik. Lehen itzulian baino 1.850 boto gehiago bildu ditu; boto emaileen %50,7ren babesa. Eskuin muturretik eta abstentziotik jaso ditu boto batzuk, baina ezkerreko aliantzak ez du lortu hautesleek ezkerreko hautagaitzei lehen itzulian emandako babesa bigarren itzulian berrestea. Pentsatzekoa da abertzale batzuek Etxegarairengana jo dutela Etxetorekin egindako aliantzarekiko desadostasunez; gisa berean, lehen itzulian Etxetoren alde egin zuten batzuek ere ez zuten ontzat emanen Iriart buru zuen zerrenda bati babesa ematea. Zaila da neurtzea zenbat izan diren bakoitzetik. Haatik, argi da gaur-gaurkoz ez Etxeto ez Iriart ez direla gai ezker guzia batzeko. Etxeto buru izan zezakeen aliantza oztopatzeko indar guziak eman zituzten, barne mailan zein publikoki; aurten isilik egon dira Iriart auzapez bilaka zezakeen aliantzaren aitzinean. Funtsean deigarria da bi aldeen jarrera: Etxeto ez da zinez sartu bigarren itzuliko kanpainan; publikoki aliantza onartu bazuen ere, ez ditu bere aldekoak aktibatu. EH Baiko Baionako militanteak osoki inplikatu badira ere, ez dute araberako babesa jaso alderdiaren Ipar Euskal Herriko egituraren aldetik. Ez da izan ez agiririk ez sare sozialetako mezurik lortutako aliantza goretsi eta hautesleria abertzalea aktibatzeko. Duela sei urte Etxeto buru izan zezakeen aliantza oztopatzeko indar guziak eman zituzten, barne mailan zein publikoki; aurten isilik egon dira Iriart auzapez bilaka zezakeen aliantzaren aitzinean. Badirudi ikuspegi ezberdinak zituztela alderdiak eta Baionako militanteek: abertzaleen ordezkaritza hobetu eta Etxegarairekin boterearen lehian aritzearen artean. Zaila bazen ere, ezkerreko abertzale anitzek sinetsi dute Iriart Baionako auzapez bilakatzeko aukeran; dezepzio bat da emaitza. Baina baionarren %41ek sartu dute hautetsontzian EH Baiko kide bat buru zuen zerrenda baten papera; sinbolikoki badu pisua, muga mental batzuk gainditu dira. Ikusi beharko da orain ezkerrak oposizioan talde bakarra atxikitzen duen ala bitan banatzen diren: bost eserleku dituzte Iriarten taldekoek —bera da EH Baiko kide bakarra— eta lau Etxetoren taldekoek. Etxegarairen segida Hau izanen da Etxegarairen azken agintaldia; batzuen ustez, agintaldia bukatu aurretik emanen du lekukoa. Joseba Erremundegiren izena aipatzen da segida hartzeko. Baina ikusteko dago hain erraz onartuko dioten Sylvie Durruti LRko buruak eta Olivier Allemand macronistak. Ezkerrean, Etxeto erretiratuko zela aipatzen zen hauteskunde lehian agertu zen arte. Segituko ote du beste sei edo zazpi urtez oposizioan? Baionako soziologia anitz aldatzen ari da azken urteetan; hauteskundeetako konfigurazioa ere anitz alda daiteke geroari begira. Abertzaleek badute aukera gaurdanik ondoko aldia pentsatzen hasteko, ezkerraren gidaritza atxikitzen entseatu eta tokian-tokian presentzia eta ikusgaitasun handiago lortzen saiatuta. Alda-rekin lan bat abiatu dute auzoetan, baina ez dute lortu elektoralki kapitalizatzen. Hor ere bada zer gogoetatu. Etxelekuri esker bakarrik existitzen dira jeltzaleak. Etxegarai erretiratzean, haren inguruko batzuk hurbilarazten lortuko ote du? Peio Etxelekuk parioa irabazi du Kanbon; hari esker, jeltzaleak ez dira osoki desagertuko Ipar Euskal Herriko mapa politikotik. Baionan ez dute lortu Etxegarairekin akordiorik; Maider Arostegik galdu ondotik, gehiengotik kanpo egonen dira Miarritzen; Arrosako eta Makeako auzapezak ez dira gehiago jeltzaleak, eta Laurent Intxauspe Donibane Garazikoak alderdikide izateari utzi dio. Tokian-tokian biltzarrak osatu eta kide berriak egitea izan da azken urteetako jeltzaleen apustua, baina nekez ari dira tokia egiten. Etxelekuri esker bakarrik existitzen dira. Etxegarai erretiratzean, haren inguruko batzuk hurbilarazten lortuko ote du? Ondoko egun eta asteetan, hirugarren itzulia abiatuko da: Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaritzarako lehia. Etxegaraik alde du haizea, baina ez dira gutxi haren kudeaketarekin deseroso sentitu diren hautetsiak. Ikusteko dago zer indar harremana izanen den; kalkulagailuak atera dituzte batek baino gehiagok. Oraindik publikoki erran nahi izan ez badu ere, jakina da Etxelekuk anbizioa duela. Elkarrekin Herriarentzat talde politikoa osatu zuenean, herri txikietako ordezkaritza bat lortu zuen, elkargoan zuten tokiarekin desados zirenak. Hori baino gehiago beharko du gehiengoa osatzeko. Ezkerreko abertzaleek ez dute oraindik trenkatu Alain Iriarten hautagaitza aurkeztu nahi ote duten. Batzuek Etxegarairen figura babestea lehenesten dute oraindik, elkargoko buruzagitzan karguak negoziatzeko. Baina lehendakarigai bat aurkeztea ez da bakarrik aurten elkargoaren gidaritza hartzeko lehian aritzea, Etxegarairen segida prestatzea ere bada.

«Zer da ba ez bada idaztea izan/ luma eta gorputza mugimenduan jartzea,/ gaur bizirik nagoela ospatzea». Nahia Intxaustik erraietatik abiatu du bere lehen poema liburua, minbiziak sortu baitzion idazteko beharra. Norberaren minari eta gizarteari idatzi die Intxaustik Zainetatik zilarra liburuan, eta prozesuan Iratxe Retolaza izan du «bidelagun», eta editore. «Poema bilduma hau gorputz dardarti batzuek abiarazi zuten, gorputzaren ertz ezezagunenetatik labainka arnas bila atera ziren hitzetatik abiatu zen, gorputz eri baten desorduetatik, bidegurutzeetatik eta hauskortasunetik», adierazi du egileak. Champourcin 35. Poesia Lehiaketako Euskarazko Saria jaso zuen Intxaustiren poema bildumak, eta Pamielak argitaratu berri du. Gorputz zaurgarri bat da Zainetatik zilarra poesia liburuaren protagonista. «Nire ikara puskak/ partekatu nahi nituela,/ zalantza estetikoen marmarrek/ mututu dute/ gaixotasunaren larritasuna/ eta estalarazi nauzue,/ huntzak/ haritz enborra nola». Hiru atal nagusitan dago bereizia liburua: Bular sastakatua, Zilar zainak eta Betileak hazi, baina, orotara, hainbat pieza txikik osatzen dute bilduma. Bizitzan horixe bera gertatzen dela adierazi du Retolazak; alegia, egonkortzat jotako zorua arrakalatzen denean beste puzzle baterako pieza txiki asko sortzen direla. «Modu askotara egin dezake ihes ordura arte norberak eraiki duen bizitzaren gaineko ustezko zentzuak, eta heldulekuek ihes egiten dizutenean, zentzu berriak sortu behar dituzu, hain zuzen, zeure buruari kontatzeko nor zaren, non zauden eta nora zoazen», azaldu du editoreak. «Gaixotasunak nire zoru eta geruza ugari arrakalatu, pitzatu eta irauli zizkidan. Baina, pixkanaka, puska horiek berreraikiz joan nintzen tribuari eta jasotako babesari esker» NAHIA INTXAUSTI Idazlea Intxaustik ere hizpide izan ditu diagnostiko bat jasotzearen ondorioak: «Gaixotasunak nire zoru eta geruza ugari arrakalatu, pitzatu eta irauli zizkidan. Baina, pixkanaka, puska horiek berreraikiz joan nintzen, tribuari eta jasotako babesari esker». Natura da liburuan nabarmen ageri den elementuetako bat; lau irudik osatzen dute poema liburua —Jabi Cruzenak eta Mikel Elorzarenak dira—, eta bidea egiten duen arrakala baten irudia ere ageri da azalean. Ibai baten itxura duen arren, arrakala gris bat da; zilarraren kolorekoa. «Gorputz arrotzari zentzu berriak eta helduleku berriak zabaldu beharraz mintzatu nahi nuen, natura baliabide literario moduan erabiliz, eta poema bilduman dauden irudiek ere gorputz puska horiek iradoki nahi dituzte: lur idortuak eta arrakalatuak dira, ñabarduraz eta zentzuz beteak, minduak, baina geruza sakonetara zabaltzeko prest daudenak». Halaxe dio poema baten hasierak: «Sartu da kimioa/ zainetan, gorputz laurdenetan,/ gorputz erdian,/ ur jauzi izoztu bat nola/ sentitzen ez dudan tokian/ haztamuka dabil». Gaixotasuna bere testuinguruan «Zainetatik zilarra lanak gorputza arroztasunak zeharkatzen duenean sortzen den nahasmenaz dihardu», kontatu du idazleak. «Norbere gorputza noraino den norberarena, eta noraino arrotza. Noraino den zilarra eta noraino zaina». Egunak joan egunak etorri, bizitzak berak ihes egiten du oharkabean. Bada, Intxaustik kontatu duenez, gaixotasunaren eskutik ikasi zuen berak, hain zuzen, bizirik zegoela; gorputza iratzarri egin zitzaiola kontatu du, eta orduan jarri zuela, lehenengoz, gorputza lehen lerroan. «Orduan gorpuztu nintzen: orduan hasi nintzen berari itxoiten, orduan ekarri nuen nigana, eta orduan besarkatu nuen». «Zainetatik zilarra lanak gorputza arroztasunak zeharkatzen duenean sortzen den nahasmenaz dihardu. Norbere gorputza noraino den norberarena, eta noraino arrotza. Noraino den zilarra eta noraino zaina»NAHIA INTXAUSTI Idazlea Baina Intxaustik, ni-aren begiradatik ez ezik, ikuspegi sozial eta kolektibo batetik ere begiratu dio gaixotasunari. «Kontatzen du gizartearen begirada hegemoniko, osasuntsu eta kapazitista batek zer jarrera hartzen duen gaixotasuna diagnostikatu dioten norbaiten aurrean», azaldu du Retolazak. «Horixe da poema liburu honen ekarpenik handiena: begirada hori birpentsatzeko eta auzitan jartzeko ariketa egiten duela». Intxaustik ziurtatu du gaixotasunak eri dagoena ez ezik ingurukoak ere zeharkatzen dituela; hala, saretzearen alde eta minbiziaren ikusezintasunaren kontra azaldu da. Bide horretan, Iñurri elkarteak emandako babesa goraipatu du. Izan ere, elkarteak minbiziaren alorrean laguntza eta dibulgazioa eskaintzen du, ikuspegi feminista oinarri hartuta. «Zaurgarritasuna besarkatzeko orduan, haien ondoan sentitu dut —eta sentitzen dugu— garai zailenetan ere umorea, errebeldia, eskuzabaltasuna eta maitasuna ezinbestekoak direla». Hala, kontatzeko asko izateaz gainera, Intxaustik aitorpen bat ere egin du: liburua, hain zuzen, bizirik dagoela sentitzeko idatzi duela.